GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
ĐẠI HỌC QUỐC GIA TPHCM
ĐẠI HỌC KINH TẾ LUẬT
TIỂU LUẬN MÔN HỌC
THUẾ VÀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH
Đề tài
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NGUỒN TÀI TRỢ
QUAN TRỌNG CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ
- XÃ HỘI ( THỰC TIỄN Ở MỘT SỐ NƯỚC
VÀ VIỆT NAM HIỆN NAY)
GVHD: TS. NGUYỄN THANH DƯƠNG
Nhóm học viên: 1. Phạm Thị Thanh Huyền
2. Đoàn Thị Thu Huyền
3. Nguyễn Thành Linh
4. Triệu Thị Thùy Linh
5. Nguyễn Lê Tuyết Loan
6. Phan Thị Mến
7. Lê Thị Thúy Nga
8. Nguyễn Thị Thúy Nga
Lớp : Cao học Khóa 10
Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính – Ngân
hàng
TPHCM, NĂM 2011
Tiểu luận Nhóm 3
1
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
MỤC LỤC
Trang
Lời mở đầu .................................................................................................................4
Chương 1: Lý luận cơ bản về Ngân sách nhà nước.........................................6
lạm phát: ..............................................................................................................33
2.1.2.3. Vai trò của ngân sách nhà nước trong việc điều chỉnh thu nhập của
các tầng lớp dân cư trong xã hội:..................................................................................37
2.2. Ngân sách nhà nước nguồn tài trợ cho phát triển kinh tế - xã hội ở Mỹ:......46
Chương 3: Một số kiến nghị............................................................................49
3.1. Phương hướng phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến năm 2020:..............49
3.1.1. Mục tiêu chủ yếu về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường:. 49
3.1.2. Phương hướng phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến năm 2020:......51
3.2. Một số kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý NSNN cho phát
triển kinh tế - xã hội:...................................................................................................58
Kết luận ...............................................................................................................62
Tiểu luận Nhóm 3
3
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
LỜI MỞ ĐẦU
Trong lịch sử loài người, nhà nước ra đời trong cuộc đấu tranh của xã hội có
giai cấp, nó là sản phẩm của cuộc đấu tranh giai cấp, nhà nước xuất hiện với tư cách
là cơ quan có quyền lực công cộng để thực hiện các chức năng và nhiệm vụ về nhiều
mặt như quản lý hành chính, chức năng kinh tế, chức năng trấn ápvà các nhiệm vụ
xã hội.
Để thực hiện được chức năng và nhiệm vụ của mình nhà nước cần phải có
nguồn lực tài chính - đó là cơ sở vật chất cho nhà nước tồn tại và hoạt động – Ngân
sách nhà nước. Điều đó cũng giải thích vì sao sự hình thành, phát triển của ngân sách
Nhà nước luôn gắn với sự ra đời của Nhà nước.
Ngày nay nền kinh tế thị trường càng phát triển thì vị trí và vai trò của ngân
sách nhà nước ngày càng quan trọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội của quốc gia.
Vì vậy phát triển kinh tế xã hội bền vững là yêu cầu cơ bản cấp bách trong thời kỳ
công nghiệp hóa – Hiện đại hóa ở nước ta hiện nay, trong đó Ngân sách nhà nước
(NSNN) đóng vai trò chủ đạo.
Ngân sách nhà nước là nơi tập trung quỹ tiền tệ lớn nhất trong nền kinh tế, có
1.1.1Khái niệm và bản chất của Ngân sách nhà nước:
* Nói về ngân sách, có nhiều quan điểm khác nhau:
Theo từ điển Bách Khoa Toàn Thư của Liên Xô (cũ) năm 1971 cho rằng: “Ngân
sách là bảng liệt kê các khoản thu và chi bằng tiền của Nhà nước trong một giai đoạn
nhất định; là mọi kế hoạch thu chi bằng tiền của bất kỳ một xí nghiệp, cơ quan hoặc cá
nhân nào trong một giai đoạn nhất định”.
Theo từ điển Bách Khoa Toàn Thư về kinh tế của Pháp: “Ngân sách là văn kiện
được Nghị viện hoặc Hội đồng thảo luận và phê chuẩn mà trong đó, các nghiệp vụ tài
chính (thu, chi) của một tổ chức công (Nhà nước, chính quyền, địa phương, đơn vị
công) hoặc tư nhân (doanh nghiệp, hiệp hội,…) được dự kiến và cho phép”.
Từ điển kinh tế thị trường của Trung Quốc định nghĩa: “Ngân sách nhà nước là
kế hoạch thu chi tài chính hàng năm của Nhà nước được xét duyệt theo trình tự pháp
định”.
Từ điển thuật ngữ tài chính tín dụng (1996) của Viện Nghiên cứu tài chính cho
rằng: “Ngân sách được hiểu là dự toán và thực hiện mọi khoản thu nhập (tiền thu vào)
và chi tiêu (tiền xuất ra) của bất kỳ một cơ quan, xí nghiệp, tổ chức, gia đình hoặc cá
nhân trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm)”.
Theo luật Ngân sách nhà của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: “Ngân sách
nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có
thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức
năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.
(Trích điều 1 trong luật của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam số
01/2002/QH11 ngày 16/12/2002 về ngân sách nhà nước)
Tiểu luận Nhóm 3
6
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
Từ những quan điểm trên ta có thể rút ra khái niệm về ngân sách Nhà nước như
sau: Ngân sách nhà nước là dự toán (kế hoạch) thu – chi bằng tiền của Nhà nước trong
một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm).
Ở Việt Nam, năm ngân sách bắt đầu từ 01/01 và kết thúc vào 31/12 hàng năm.
Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, dịch
Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, dịchvụ.
vụ.
−
−
Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các đơn vị hành chính sự nghiệp.
Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các đơn vị hành chính sự nghiệp.
−
−
Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các hộ gia đình, dân cư.
Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các hộ gia đình, dân cư.
−
−
Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với thị trường tài chính.
Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với thị trường tài chính.
−
−
Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các định chế tài chính quốc tế, chính phủ các
Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các định chế tài chính quốc tế, chính phủ cácnước, các tổ chức phi chính phủ.
nước, các tổ chức phi chính phủ.
Tiểu luận Nhóm 3
7
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
1.1.2Các nguyên tắc quản lý Ngân sách nhà nước:
Chính xác trong ngân sách các nghiệp vụ tài chính của chính phủ .
Phản ánh đầy đủ các khoản thu, chi.
Phản ánh đầy đủ các khoản thu, chi.
Sự phù hợp giữa dự toán đã phê chuẩn và thực tế chấp hành.
Sự phù hợp giữa dự toán đã phê chuẩn và thực tế chấp hành.
Chính xác trong hạch toán thu, chi ngân sách nhà nước.
Chính xác trong hạch toán thu, chi ngân sách nhà nước.
Thứ tư : Nguyên tắc công khai.
Chính phủ phải công bố công khai trên báo chí và các phương tiện thông tin khác
Chính phủ phải công bố công khai trên báo chí và các phương tiện thông tin khácvề ngân sách nhà nước bao gồm: nội dung, khối lượng các khoản thu, chi chủ yếu.
về ngân sách nhà nước bao gồm: nội dung, khối lượng các khoản thu, chi chủ yếu.
Thực tế ở mỗi nước và trong từng giai đoạn, vì lợi ích giai cấp và vì các lý do
Thực tế ở mỗi nước và trong từng giai đoạn, vì lợi ích giai cấp và vì các lý dokhác nhau nhiều khi những nguyên tắc cơ bản cũng bị vi phạm hoặc chỉ được chấp hành
khác nhau nhiều khi những nguyên tắc cơ bản cũng bị vi phạm hoặc chỉ được chấp hànhmột cách hình thức. Đó cũng là nguyên nhân diễn ra các cuộc đấu tranh gay gắt giữa
một cách hình thức. Đó cũng là nguyên nhân diễn ra các cuộc đấu tranh gay gắt giữanghị viện và chính phủ, giữa nhân dân và nhà nước.
nghị viện và chính phủ, giữa nhân dân và nhà nước.
1.1.3Vai trò của Ngân sách nhà nước trong nền kinh tế thị trường:
Tiểu luận Nhóm 3
♦
♦
Nếu chỉ chú ý đến lợi ích của nhà nước mà đặt ra mức động viên, sự đóng góp
Nếu chỉ chú ý đến lợi ích của nhà nước mà đặt ra mức động viên, sự đóng gópcủa xã hội quá cao thì sẽ dẫn đến làm giảm mối quan tâm của các chủ thể kinh
của xã hội quá cao thì sẽ dẫn đến làm giảm mối quan tâm của các chủ thể kinhdoanh trong việc hợp lý hóa và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế của mình
doanh trong việc hợp lý hóa và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế của mìnhcũng như thực hiện các chiến lược phát triển kinh tế lâu dài của nhà nước.
cũng như thực hiện các chiến lược phát triển kinh tế lâu dài của nhà nước.
♦
♦
Mức huy động thu nhập được sáng tạo ra ở khu vực sản xuất, kinh doanh vào
Mức huy động thu nhập được sáng tạo ra ở khu vực sản xuất, kinh doanh vàongân sách nhà nước thấp cũng dẫn đến phát sinh những tiêu cực đối với hiệu quả
ngân sách nhà nước thấp cũng dẫn đến phát sinh những tiêu cực đối với hiệu quảsản xuất, kinh doanh và ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế của nhà nước và xã hội.
sản xuất, kinh doanh và ảnh hưởng đến lợi ích kinh tế của nhà nước và xã hội.
Xuất phát từ những lý do đó, cần thiết phải xác định mức huy động thu nhập từ khu
Xuất phát từ những lý do đó, cần thiết phải xác định mức huy động thu nhập từ khu
nền kinh tế - xã hội theo ba nội dung cơ bản:
nền kinh tế - xã hội theo ba nội dung cơ bản:
(1)- Kích thích sự tăng trưởng kinh tế theo định hướng kinh tế xã hội.
(1)- Kích thích sự tăng trưởng kinh tế theo định hướng kinh tế xã hội.
(2)- Điều tiết thị trường giá cả, chống lạm phát.
(2)- Điều tiết thị trường giá cả, chống lạm phát.
(3)- Điều tiết thu nhập của các tầng lớp dân cư trong xã hội.
(3)- Điều tiết thu nhập của các tầng lớp dân cư trong xã hội.
(1) Vai trò kích thích sự tăng trưởng kinh tế theo định hướng phát triển kinh tế
(1) Vai trò kích thích sự tăng trưởng kinh tế theo định hướng phát triển kinh tếxã hội của ngân sách nhà nước.
xã hội của ngân sách nhà nước.
Để định hướng và thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế nhà nước sử dụng công cụ
Để định hướng và thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế nhà nước sử dụng công cụthuế và chi ngân sách nhà nước để hướng dẫn, kích thích và tạo ra sức ép đối với các
thuế và chi ngân sách nhà nước để hướng dẫn, kích thích và tạo ra sức ép đối với cácchủ thể kinh tế trong hoạt động kinh tế. Cụ thể:
chủ thể kinh tế trong hoạt động kinh tế. Cụ thể:
−
Công cụ thuế
Công cụ thuế
sản xuất, phân phối lưu thông và tiêu dùng.
+ Thứ hai, hệ thống thuế phải bao quát các hoạt động kinh tế, xây dựng thuế suất
+ Thứ hai, hệ thống thuế phải bao quát các hoạt động kinh tế, xây dựng thuế suấtphù hợp với các ngành, nghề hoặc mặt hàng cần kích thích hoặc hạn chế phát triển.
phù hợp với các ngành, nghề hoặc mặt hàng cần kích thích hoặc hạn chế phát triển.
+ Thứ ba, để tạo ra môi trường cạnh tranh giữa các doanh nghiệp thuộc mọi
+ Thứ ba, để tạo ra môi trường cạnh tranh giữa các doanh nghiệp thuộc mọithành phần kinh tế và doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nước ngoài, nhà nước
thành phần kinh tế và doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nước ngoài, nhà nướcthực hiện:
thực hiện:
Thống nhất áp dụng các loại thuế đối với các chủ thể kinh tế,
Thống nhất áp dụng các loại thuế đối với các chủ thể kinh tế,
Tiểu luận Nhóm 3
10
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
Áp dụng thuế xuất khẩu, nhập khẩu linh hoạt để bảo đảm sự tồn tại và phát triển
Áp dụng thuế xuất khẩu, nhập khẩu linh hoạt để bảo đảm sự tồn tại và phát triển
kinh tế bằng các giải pháp lớn về chi ngân sách nhà nước
kinh tế bằng các giải pháp lớn về chi ngân sách nhà nước
Vai trò này của Ngân sách nhà nước được thể hiện thông qua các khoản chi phát triển
Vai trò này của Ngân sách nhà nước được thể hiện thông qua các khoản chi phát triểnkinh tế, đầu tư vào cơ sở hạ tầng, vào các ngành kinh tế mũi nhọn hoặc trợ giá cho các
kinh tế, đầu tư vào cơ sở hạ tầng, vào các ngành kinh tế mũi nhọn hoặc trợ giá cho cácngành có ảnh hưởng tới sự phát triển của nền kinh tế. Cụ thể: Chi tiêu của ngân sách nhà
ngành có ảnh hưởng tới sự phát triển của nền kinh tế. Cụ thể: Chi tiêu của ngân sách nhànước cho cơ sở hạ tầng kinh tế (điện, nước, thủy lợi, năng lượng, giao thông vận tải,
nước cho cơ sở hạ tầng kinh tế (điện, nước, thủy lợi, năng lượng, giao thông vận tải,viễn thông ...) và các ngành kinh tế quan trọng sẽ tạo điều kiện và hướng nguồn vốn đầu
viễn thông ...) và các ngành kinh tế quan trọng sẽ tạo điều kiện và hướng nguồn vốn đầutư của các doanh nghiệp trong và ngoài nước vào các lĩnh vực và các vùng cần thiết để
tư của các doanh nghiệp trong và ngoài nước vào các lĩnh vực và các vùng cần thiết đểdoanh nghiệp trong nền kinh tế từ ngành này sang ngành khác.
doanh nghiệp trong nền kinh tế từ ngành này sang ngành khác.
Song trong thực tế, việc dịch chuyển vốn của các doanh nghiệp sang lĩnh vực sản
Song trong thực tế, việc dịch chuyển vốn của các doanh nghiệp sang lĩnh vực sảnxuất kinh doanh có lời hơn diễn ra theo một quá trình phức tạp, khó khăn và đối với nền
xuất kinh doanh có lời hơn diễn ra theo một quá trình phức tạp, khó khăn và đối với nềnTiểu luận Nhóm 3
11
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
kinh tế dịch chuyển vốn hàng loạt sẽ tác động tiêu cực trực tiếp đến sự ổn định của cơ
kinh tế dịch chuyển vốn hàng loạt sẽ tác động tiêu cực trực tiếp đến sự ổn định của cơcấu kinh tế.
cấu kinh tế.
Do đó, nhằm đảm bảo lợi ích kinh tế cho các doanh nghiệp và lợi ích của xã hội,
Do đó, nhằm đảm bảo lợi ích kinh tế cho các doanh nghiệp và lợi ích của xã hội,đồng thời giữ vững cơ cấu kinh tế đã xác định, nhà nước sử dụng ngân sách nhà nước
đồng thời giữ vững cơ cấu kinh tế đã xác định, nhà nước sử dụng ngân sách nhà nướctác động tích cực lên thị trường:
hàng đó giảm mạnh dẫn đến nguy cơ thiệt hại về lợi ích kinh tế cho người sảnxuất kinh doanh và dẫn đến xu hướng dịch chuyển vốn sang các ngành nghề
xuất kinh doanh và dẫn đến xu hướng dịch chuyển vốn sang các ngành nghềkhác.
khác.
Lúc này nhà nước sẽ tác động lên thị trường và giá cả bằng việc mua hàng hóa
Lúc này nhà nước sẽ tác động lên thị trường và giá cả bằng việc mua hàng hóađó với một giá thích hợp hoặc vận dụng hình thức trợ giá để đảm bảo lợi ích của người
đó với một giá thích hợp hoặc vận dụng hình thức trợ giá để đảm bảo lợi ích của ngườisản xuất kinh doanh cũng như lợi ích của xã hội trong quá trình phát triển kinh tế. Sự
sản xuất kinh doanh cũng như lợi ích của xã hội trong quá trình phát triển kinh tế. Sựđiều tiết của nhà nước lên thị trường hàng hóa được thực hiện bằng việc bố trí các
điều tiết của nhà nước lên thị trường hàng hóa được thực hiện bằng việc bố trí cáckhoản chi của ngân sách nhà nước về dự trữ tài chính, dự trữ nhà nước trong ngân sách
khoản chi của ngân sách nhà nước về dự trữ tài chính, dự trữ nhà nước trong ngân sáchhàng năm bao gồm dự trữ bằng tiền, vàng, ngoại tệ, các loại hàng hóa vật tư chiến lược.
12
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
Thực hiện các biện pháp này, ngân sách nhà nước tác động tích cực vào mối
Thực hiện các biện pháp này, ngân sách nhà nước tác động tích cực vào mốiquan hệ kinh tế giữa các chủ thể trên thị trường tài chính đồng thời vừa tạo nguồn tài
quan hệ kinh tế giữa các chủ thể trên thị trường tài chính đồng thời vừa tạo nguồn tàichính cho ngân sách lại vừa thúc đẩy giao lưu các nguồn vốn góp phần điều tiết lượng
chính cho ngân sách lại vừa thúc đẩy giao lưu các nguồn vốn góp phần điều tiết lượngtiền trong lưu thông, kiềm chế và đẩy lùi lạm phát.
tiền trong lưu thông, kiềm chế và đẩy lùi lạm phát.
(3) Vai trò của ngân sách nhà nước trong việc điều chỉnh thu nhập của các tầng
(3) Vai trò của ngân sách nhà nước trong việc điều chỉnh thu nhập của các tầnglớp dân cư trong xã hội.
lớp dân cư trong xã hội.
Nền kinh tế thị trường với những khuyết tật của nó sẽ dẫn đến xã hội bị phân hóa
Nền kinh tế thị trường với những khuyết tật của nó sẽ dẫn đến xã hội bị phân hóavề thu nhập. Để giảm bớt sự chênh lệch và điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp giai cấp
về thu nhập. Để giảm bớt sự chênh lệch và điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp giai cấp
Thuế trở thành công cụ quan trọng của nhà nước để điều tiết và phân phối lại sự chênh
Thuế trở thành công cụ quan trọng của nhà nước để điều tiết và phân phối lại sự chênhlệch giữa các loại thu nhập của xã hội.
lệch giữa các loại thu nhập của xã hội.
Tuy nhiên, công cụ thuế có những giới hạn nhất định trong việc cải tiến phân
Tuy nhiên, công cụ thuế có những giới hạn nhất định trong việc cải tiến phânphối thu nhập, nó không thể làm biến chuyển căn bản thu nhập của những tầng lớp có
phối thu nhập, nó không thể làm biến chuyển căn bản thu nhập của những tầng lớp cóthu nhập thấp và rất thấp.
thu nhập thấp và rất thấp.−
−
Chi của ngân sách nhà nước :
Chi của ngân sách nhà nước : Bằng các hình thức chi trợ cấp và các khoản chi phúc lợi cho các chương trình
Bằng các hình thức chi trợ cấp và các khoản chi phúc lợi cho các chương trìnhphát triển xã hội là nguồn bổ sung thu nhập của một số tầng lớp dân cư, nó góp phần
phát triển xã hội là nguồn bổ sung thu nhập của một số tầng lớp dân cư, nó góp phần
thành nên quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước nhằm thỏa mãn các nhu cầu chi tiêu của
nhà nước.
Thu ngân sách nhà nước được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, tuy giữa các nguồn
này có những đặc điểm riêng biệt nhưng về cơ bản chúng cùng chung bản chất kinh tế -
xã hội.
1.2.2Cơ cấu thu ngân sách nhà nước ở Việt Nam:
Theo pháp luật về ngân sách nhà nước hiện hành ở các nước ta, thu ngân sách nhà nước
ở Việt Nam gồm:
1. Thuế do các tổ chức, cá nhân nộp theo quy định của pháp luật.
2. Phần nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật từ các khoản phí, lệ phí.
3. Các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước theo quy định của pháp luật, gồm:
Tiểu luận Nhóm 3
14
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
a)Tiền thu hồi vốn của Nhà nước tại các cơ sở kinh tế
b) Thu hồi tiền vay của Nhà nước ( cả gốc và lãi)
c)Thu nhập từ vốn góp của Nhà nước vào các cơ sở kinh tế, kể cả thu từ lợi nhuận
sau khi thực hiện nghĩa vụ về thuế của các tổ chức kinh tế có sự tham gia góp vốn
của Nhà nước theo quy định của Chính phủ.
4. Phần nộp ngân sách theo quy định của pháp luật từ các hoạt động doanh nghiệp.
5. Tiền sử dụng đất, thu từ hoa lợi công sản và đất công ích.
6. Tiền cho thuê đất, thuê mặt nước.
7. Huy động từ các tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.
8. Các khoản đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân ở trong và ngoài nước.
9. Thu từ huy động vốn đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng thuộc ngân sách
cấp tỉnh theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước
10. Phần nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật từ tiền bán hoặc cho thuê
tài sản thuộc sở hữu nhà nước.
11. Các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức, cá nhân ở
ngoài nước cho Chính phủ Việt Nam, các tổ chức nhà nước thuộc địa phương.
- Về phương diện pháp lý: Chi ngân sách nhà nước là những khoản chi tiêu do
chính phủ hay các pháp nhân hành chính thực hiện để đạt được các mục tiêu công ích,
chẳng hạn như: bảo vệ an ninh và trật tự, cứu trợ bảo hiểm, trợ giúp kinh tế, chống thất
nghiệp…
- Về mặt bản chất: Chi ngân sách nhà nước là hệ thống những quan hệ phân phối
lại các khoản thu nhập phát sinh trong quá sinh trong quá trình sử dụng có kế hoạch quỹ
tiền tệ tập trung của nhà nước nhằm thực hiện tăng trưởng kinh tế, từng bước mở mang
Tiểu luận Nhóm 3
16
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
các sự nghiệp văn hóa – xã hội, duy trì hoạt động của bộ máy quản lý nhà nước và đảm
bảo an ninh quốc phòng.
- Chi ngân sách nhà nước có quan hệ chặt chẽ với thu ngân sách nhà nước. Thu
ngân sách nhà nước là nguồn vốn để đảm bảo nhu cầu chi ngân sách nhà nước, ngược
lại sử dụng vốn ngân sách nhà nước để chi cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế lại là điều
kiện để tăng nhanh thu nhập của ngân sách nhà nước. Do vậy, việc sử dụng vốn ngân
sách nhà nước, chi tiêu ngân sách một cách tiêt kiệm, có hiệu quả là một bộ phận không
thể tách rời của vấn đề nâng cao hiệu quả của nền sản xuất xã hội và tăng sản phẩm
quốc dân.
- Chi ngân sách nhà nước gắn liền với việc thực hiện các chính sách kinh tế,
chính trị, xã hội của nhà nước trong từng thời kỳ. Điều này chứng tỏ các khoản chi ngân
sách nhà nước có ảnh hưởng rất lớn tới đời sống kinh tế, chính trị, xã hội của một quốc
gia.
1.3.2 Đặc điểm chi ngân sách nhà nước:
- Chi ngân sách nhà nước là một trong những công cụ để nhà nước thực hiện
chức năng quản lý kinh tế - xã hội. Chi ngân sách nhà nước gắn liền với các chương
trình mục tiêu kinh tế - xã hội do nhà nước đề ra nhằm thực hiện chức năng quản lý cuả
mình. Do đó, chi ngân sách nhà nước là những khoản chi có tính ổn định trong một thời
gian dài. Vì vậy, các chương trình kinh kinh tế - xã hội nhà nước đảm nhận càng nhiều,
phạm vi càng rộng thì các khoản chi càng lớn, phức tạp, đa dạng và chi ngân sách nhà
giảm một số thủ tục rườm rà do quy định miễn giảm thuế gây ra.
- Một trong những mục tiêu của chính sách chi ngân sách nhà nước là đảm bảo
công bằng xã hội. Bên cạnh sử dụng việc thu ngân sách nhà nước để thực hiện công tác
này, chi ngân sách nhà nước cũng có một vai trò hết sức quan trọng. Cơ chế thị trường
tạo ra sự phân hoá giữa những người có thu nhập cao và những người có thu nhập thấp
trong xã hội. Để làm giảm khoảng cách đó nhà nước phải sử dụng các hình thức trợ cấp
từ ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó các khoản trợ cấp cho giáo dục, y tế có ý nghĩa lớn
đối với việc nâng cao dân trí và đảm bảo sức khoẻ cho dân cư.
- Chi ngân sách nhà nước có tác động nhất định đến việc thực hiện mục tiêu ổn
định kinh tế. Ttrường hợp chi vượt thu quá nhiều sẽ dẫn đên tình trạng lạm phát, vì vậy
để khống chế lạm phát phải khống chế tiêu dùng của chính phủ, đặc biệt đối với những
nước đang phát triển nơi lạm phát thường ở mức độ cao.
- Chi ngân sách nhà nước có vai trò rất quan trọng đối với quá trình phát triển
kinh tế. Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay, vấn đề phát triển kinh tế đã trở
thành mục tiêu xã hội cơ bản đối với nhiều quốc gia.
1.3.4Phân loại ngân sách nhà nước:
- Phân loại chi ngân sách nhà nước là sự sắp xếp các khoản chi thành những
nhóm theo những tiêu thức nhất định nhằm đáp ưng yêu cầu công tác nghiên cứu, phân
ích kinh tế, quản lý và định hướng chi ngân sách nhà nước. Thông thường phân loại chi
ngân sách nhà nước được dựa trên các tiêu thức chủ yếu sau:
a. Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động, chi ngân sách nhà nước được phân
thành:
- Chi đầu tư kinh tế: Là những khoản chi nhằm hoàn thiện và mở rộng nền sản
xuất xã hội. Khoản chi này có vai trò điều tiết quan trọng, được thực hiện qua nhiều
Tiểu luận Nhóm 3
18
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
kêng khác nhau, tạo ra sự tác động tổng hợp kích thích sự phát triển của khu vực kinh tế
tư nhân, tạo thế cân bằng cho nền kinh tế.
- Chi cho y tế: bao gồm các khoản chi để duy trì và mở rộng hoạt động của lĩnh
19
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
- Chi tích lũy: bao gồm các koản chi đầu tư xây dựng cơ bản, chi cấp vốn lưu
động cho các doanh nghiệp lưu động nhà nước, chi dự trữ,…
- Chi tiêu dùng: chi tiêu dùng đa dạng và phức tạp hơn nhiều so với chi tích lũy
bao gồm: chi quản lý hành chính, chi sự nghiệp, chi bù giá và chi khác…
e. Căn cứ vào yếu tố thời hạn tác động của các khoản chi, chi ngân sách
nhà nước được phân thành 3 nhóm:
- Chi thường xuyên: là những khoản chi có thời hạn tác động ngắn, bao gồm: chi
lương và các khoản có tính chất tiền lương, chi bổ sung quỹ hưu trí, chi công vụ phí, chi
mua sắm hàng hóa và dịch vụ cho nghiệp vụ và cho sữa chữa thường xuyên, chi trợ cấp,
dự bị phí, chi trợ giá, chi hỗ trợ quỹ bảo hiểm xã hội.
- Chi đầu tư phát triển: là những khoản chi có thời hạn tác động dài, bao gồm:
Chi đầu tư cho các dự án phát triển, chi chuyển giao vốn đầu tư cho các doanh nghiệp
nhà nước hoặc các địa phương, chi bổ sung dự trữ nhà nước,…
- Chi trả khác: bao gồm, chi cho vay ( như cho vay cá nhân và các tổ chức vô vị lợi, cho
vay các tổ chức nhà nước, cho vay nước ngoài…), trả lãi và nợ gốc ( vay trong nước,
vay ngoài nước), chi viện trợ,…
1.3.5Cơ cấu chi ngân sách nhà nước ở Việt Nam:
Theo pháp luật về ngân sách nhà nước hiện hành ở nước ta, chi ngân sách nhà
nước ở Việt Nam bao gồm:
a. Chi thường xuyên về:
- Các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, xã hội, văn hóa thông tin, văn
hóa nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và công nghệ, các sự nghiệp xã hội khác.
- Các hoạt động sự nghiệp kinh tế
- Quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội.
- Hoạt động của các cơ quan nhà nước
- Hoạt động của Đảng cộng sản Việt Nam
- Hoạt động của Ủy Ban Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam, Đoàn Thanh Niên Cộng
Sản Thành Phố Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Liên Hiệp Phụ Nữ
Tiểu luận Nhóm 3
21
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
CHƯƠNG 2: NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC NGUỒN TÀI TRỢ QUAN
TRỌNG CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
2.1 Ngân sách nhà nước – Nguồn tài trợ quan trọng cho phát triển
kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay:
2.1.1Vai trò huy động nguồn tài chính của ngân sách nhà nước để đảm bảo nhu
cầu chi tiêu của nhà nước.
Sự hoạt động của nhà nước trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội luôn đòi hỏi phải có
nguồn tài trợ chính để chi tiêu cho các mục tiêu xác định. Các nhu cầu chi tiêu đó của
nhà nước được thỏa mãn từ các nguồn thu bằng hình thức thuế và ngoài thuế. Đây là vai
trò lịch sử của ngân sách nhà nước được xuất phát từ nội tại của phạm trù tài chính mà
trong bất kỳ chế độ xã hội và cơ chế kinh tế nào, ngân sách nhà nước đều phải thực hiện
và phát huy.
Để phát huy vai trò ngân sách nhà nước trong quá trình phân phối, huy động một
bộ phận các nguồn tài chính vào ngân sách nhà nước cần thiết phải xác định:
- Mức động viên các nguồn tài chính từ đơn vị cơ sở để hình thành nguồn thu của
ngân sách nhà nước.
- Các công cụ kinh tế được sử dụng tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước và
thực hiện các khoản chi của ngân sách nhà nước.
- Tỷ lệ động viên (tỷ suất thu) của ngân sách nhà nước trên GDP
a) Mức động viên các nguồn tài chính từ đơn vị cơ sở để hình thành nguồn thu
của ngân sách nhà nước.
Mức động viên vào NSNN chính là tỷ lệ huy động GDP hàng năm vào ngân sách
nhà nước Khi xác định tỷ lệ động viên vào NSNN cần lưu ý các vấn đề sau:
Tiểu luận Nhóm 3
22
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
♦ Nếu mức động viên của ngân sách nhà nước là hợp lý và tối ưu thì sẽ không
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
1. Thuế do các tổ chức, cá nhân nộp theo quy định của pháp luật.
2. Phần nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật từ các khoản phí, lệ
phí.
3. Các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước theo quy định của pháp luật,
gồm:
a)Tiền thu hồi vốn của Nhà nước tại các cơ sở kinh tế
b) Thu hồi tiền vay của Nhà nước ( cả gốc và lãi)
c)Thu nhập từ vốn góp của Nhà nước vào các cơ sở kinh tế, kể cả thu từ lợi
nhuận sau khi thực hiện nghĩa vụ về thuế của các tổ chức kinh tế có sự tham
gia góp vốn của Nhà nước theo quy định của Chính phủ.
4. Phần nộp ngân sách theo quy định của pháp luật từ các hoạt động doanh nghiệp.
5. Tiền sử dụng đất, thu từ hoa lợi công sản và đất công ích.
6. Tiền cho thuê đất, thuê mặt nước.
7. Huy động từ các tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.
8. Các khoản đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân ở trong và ngoài nước.
9. Thu từ huy động vốn đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng thuộc ngân
sách cấp tỉnh theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước
10. Phần nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật từ tiền bán hoặc cho
thuê tài sản thuộc sở hữu nhà nước.
11. Các khoản viện trợ không hoàn lại của Chính phủ các nước, các tổ chức, cá
nhân ở ngoài nước cho Chính phủ Việt Nam, các tổ chức nhà nước thuộc địa
phương.
12. Thu từ quỹ dự trữ tài chính.
13. Thu kết dư ngân sách.
Tiểu luận Nhóm 3
24
GVHD: TS. Nguyễn Thanh Dương
14. Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật gồm:
a)Các khoản di sản nhà nươc được hưởng;
thuế và chi ngân sách nhà nước để hướng dẫn, kích thích và tạo ra sức ép đối với các
thuế và chi ngân sách nhà nước để hướng dẫn, kích thích và tạo ra sức ép đối với cácchủ thể kinh tế trong hoạt động kinh tế. Cụ thể:
chủ thể kinh tế trong hoạt động kinh tế. Cụ thể:
−Công cụ thuế:
Tiểu luận Nhóm 3
25
Copyright: Tài liệu đại học ©