nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 2/2004 65 ThS. Đoàn Thị tố Uyên *
h nc v phỏp lut l hai hin tng
xó hi ra i, tn ti v phỏt trin
trong nhng iu kin kinh t - xó hi nht
nh. Hai hin tng ny luụn cú mi quan
h mt thit vi nhau. Nh nc khụng th
tn ti nu thiu phỏp lut v ngc li,
phỏp lut ch hỡnh thnh, phỏt trin v phỏt
huy hiu lc bng con ng nh nc.
Phỏp lut ó tr thnh cụng c cú hiu lc
nht a xó hi vo vũng "trt t" phự
hp vi ý chớ ca giai cp thng tr. Giai
cp thng tr s dng nhiu hỡnh thc khỏc
nhau th hin ý chớ ca mỡnh thnh phỏp
lut nh tp quỏn phỏp, tin l phỏp v vn
bn quy phm phỏp lut. Trong ú vn bn
quy phm phỏp lut c coi l hỡnh thc
phỏp lut tin b, ch yu nht ca phỏp
lut xó hi ch ngha vỡ nú cú nhng u th
m tp quỏn phỏp v tin l phỏp khụng cú
c.
Trong khoa hc phỏp lớ cng nh thc

hỡnh thc vn bn lut cú hiu lc phỏp lớ
cao. Cú th núi ú l bc tin b ỏng k
trong thc tin lp phỏp Vit Nam. Ngy
16/12/2002 Quc hi thụng qua Lut sa
i, b sung mt s iu ca Lut ban hnh
vn bn quy phm phỏp lut. Ti iu 1
Lut ban hnh vn bn quy phm phỏp lut
nh ngha: "Vn bn quy phm phỏp lut
l vn bn do c quan nh nc cú thm
quyn ban hnh theo th tc, trỡnh t lut
nh, trong ú cú quy tc x s chung, c
Nh nc bo m thc hin nhm iu
N

* Ging viờn Khoa hnh chớnh - nh nc
Trng i hc lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
66
T¹p chÝ luËt häc sè 2/2004
chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng
xã hội chủ nghĩa".
(2)

Trong phạm vi bài viết này, tác giả
muốn phân tích rõ nét hơn khái niệm văn
bản quy phạm pháp luật trên đây để từ đó
đưa ra khái niệm mới trên cơ sở kế thừa
định nghĩa của Luật ban hành văn bản quy

pháp luật chỉ cần sai phạm về hình thức thì
văn bản đó cũng không được coi là văn bản
quy phạm pháp luật và sẽ bị cơ quan nhà
nước có thẩm quyền xử lí. Ví dụ: Thủ tướng
Chính phủ ban hành nghị quyết, hay chánh
án Toà án nhân dân tối cao ban hành nghị
định đều bị coi là trái thẩm quyền về hình
thức. Do vậy, khi định nghĩa về văn bản
quy phạm pháp luật, nhà làm luật không chỉ
quan tâm tới dấu hiệu chủ thể, trình tự, thủ
tục ban hành, nội dung, mục đích mà còn
cần quan tâm tới yếu tố hình thức, coi đó là
một trong những dấu hiệu của văn bản quy
phạm pháp luật.
Thứ ba, Luật ban hành văn bản quy
phạm pháp luật chưa đề cập tính chất của
việc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật
trong định nghĩa. Xuất phát từ nội dung của
văn bản quy phạm pháp luật là chứa đựng
quy phạm pháp luật cho nên tính chất của
việc áp dụng được coi là một trong những
đặc điểm để phân biệt với văn bản áp dụng
pháp luật. Văn bản áp dụng pháp luật chỉ
được sử dụng một lần duy nhất còn văn bản
quy phạm pháp luật được áp dụng nhiều lần
để giải quyết những công việc cụ thể phát
sinh trong thực tiễn. Vì vậy, cần bổ sung
thêm cụm từ: "Được áp dụng nhiều lần
trong thực tiễn đời sống" vào vị trí cuối
cùng trong định nghĩa.

có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước
với nhau hoặc giữa cơ quan nhà nước có
thẩm quyền với cơ quan trung ương của tổ
chức chính trị - xã hội để ban hành văn bản
quy phạm pháp luật liên tịch. Những cá
nhân có thẩm quyền ban hành văn bản quy
phạm pháp luật là Thủ tướng Chính phủ,
chánh án Toà án nhân dân tối cao, viện
trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, bộ
trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ.
Đặc điểm này cho thấy không phải mọi
cơ quan nhà nước hoặc mọi cá nhân đều có
thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm
pháp luật. Văn bản được ban hành bởi một
cơ quan nhà nước hoặc cá nhân không có
thẩm quyền đương nhiên văn bản đó không
thể là văn bản quy phạm pháp luật. Ví dụ:
quyết định, chỉ thị, thông tư của thủ trưởng
cơ quan thuộc Chính phủ không phải là văn
bản quy phạm pháp luật kể từ ngày
03/01/2003, khi Luật sửa đổi, bổ sung một
số điều của Luật ban hành văn bản quy
phạm pháp luật có hiệu lực; một quyết định
do các cơ quan quản lí chuyên môn ở địa
phương giúp việc cho uỷ ban nhân dân ban
hành hoặc quyết định, chỉ thị ban hành để
thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn
của chủ tịch uỷ ban nhân dân đều không thể
là văn bản quy phạm pháp luật. Càng không
thể trở thành văn bản quy phạm pháp luật

T¹p chÝ luËt häc sè 2/2004
định, lấy ý kiến góp ý cho dự thảo văn bản
cho đến thông qua, kí, công bố, tất cả đều
phải tuân thủ đúng quy định của luật. Nếu
một văn bản được ban hành đúng thẩm
quyền, có nội dung hoàn toàn hợp pháp
nhưng chỉ cần vi phạm về thủ tục ban hành
thì văn bản đó không được coi là văn bản
quy phạm pháp luật vì trước sau sẽ bị cơ
quan có thẩm quyền xử lí. Ví dụ: Uỷ ban
thường vụ Quốc hội ban hành pháp lệnh mà
bỏ qua thủ tục thẩm tra của Hội đồng dân
tộc và các uỷ ban của Quốc hội sẽ bị coi
là vi phạm về thủ tục ban hành. Tương tự,
nếu văn bản do chủ thể không có thẩm
quyền ban hành văn bản quy phạm pháp
luật thì đồng thời không chịu sự điều chỉnh
của quy trình do Luật ban hành văn bản quy
phạm pháp luật quy định và đương nhiên
không phải là văn bản quy phạm pháp luật.
Ví dụ, chủ tịch uỷ ban nhân dân các cấp ban
hành quyết định hoặc chỉ thị chỉ với tư cách
văn bản áp dụng pháp luật.
Ngoài ra, một văn bản được coi là văn
bản quy phạm pháp luật còn phải được ban
hành đúng hình thức do pháp luật quy định.
Ở đây hình thức của văn bản quy phạm
pháp luật chủ yếu được hiểu là tên gọi của
văn bản. Tại Điều 1 Luật ban hành văn bản
quy phạm pháp luật (sửa đổi) quy định rõ

Nhà nước ban hành, thể hiện ý chí nhà
nước, cho nên văn bản quy phạm pháp luật
luôn luôn mang tính bắt buộc chung, được
Nhà nước bảo đảm thực hiện bằng nhiều
biện pháp như tuyên truyền, giáo dục,
thuyết phục, tổ chức, hành chính, kinh tế.
Trong trường hợp cần thiết Nhà nước áp
dụng biện pháp cưỡng chế đối với những cá
nhân, tổ chức không tuân thủ các quy tắc xử
sự được chứa đựng trong văn bản quy phạm
pháp luật.
Tính bắt buộc chung của văn bản quy
phạm pháp luật được hiểu là bắt buộc đối
với mọi chủ thể nằm trong điều kiện, hoàn
cảnh mà quy phạm pháp luật quy định. Quy nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 2/2004 69

phm phỏp lut t ra khụng phi cho cỏc
ch th c th m cho cỏc ch th khụng
xỏc nh. õy l c im khỏc bit vi vn
bn ỏp dng phỏp lut. Chớnh vỡ vy m khi
xỏc lp ni dung ca vn bn ỏp dng phỏp
lut bao gi ngi son tho cng phi th
hin y , chi tit nhng yu t nhõn thõn
(i vi i tng thi hnh l cỏ nhõn), yu
t tờn gi v a ch c th (i tng thi
hnh l t chc) cỏ bit hoỏ i tng.

lc phỏp lớ khỏc nhau do b chi phi bi yu
t thm quyn ca ch th ban hnh. Ngoi
ra, hiu lc phỏp lớ ca vn bn quy phm
phỏp lut cũn cú th b chi phi bi c ni
dung ca vn bn. Thụng thng vn bn
quy phm phỏp lut do c quan nh nc
hoc cỏ nhõn cú thm quyn trung ng
ban hnh cú hiu lc phỏp lớ trờn phm vi c
nc, do c quan nh nc a phng
ban hnh cú hiu lc phỏp lớ trờn phm vi
a phng ú. Nhng cng cú nhng
trng hp, c quan nh nc hay cỏ nhõn
cú thm quyn trung ng xut phỏt t
tớnh c thự ca mi a phng nờn ch
ban hnh vn bn quy phm phỏp lut cú
hiu lc phỏp lớ trờn phm vi a phng
nht nh.
Nh vy ch nhng vn bn no ỏp
ng y cỏc c im trờn õy mi tr
thnh vn bn quy phm phỏp lut.
Trờn õy l nhng phõn tớch, bn lun
thờm v khỏi nim vn bn quy phm phỏp
lut. Rt mong nhn c nhng ý kin trao
i ngy cng lm sỏng t hn na khỏi
nim vn bn quy phm phỏp lut di gúc
khoa hc, gúp phn quan trng vo vic
nhn thc ỳng n v vai trũ ca loi vn
bn ny trong quỏ trỡnh xõy dng nh nc
phỏp quyn xó hi ch ngha./.