1
MỘT LOÀI NẤM GÂY BỆNH CHO BẠCH ĐÀN THUỘC CHI
QUAMBALARIA ĐÃ XUẤT HIỆN Ở VIỆT NAM

Nguyễn Quang Dũng
Phạm Quang Thu
Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam Tóm tắt
Bạch đàn bị hại nghiêm trọng bởi các loài thuộc chi Quambalaria đã trở lên phổ biến ở nhiều quốc gia
trên thế giới, đặc biệt ở Cộng hoà Nam Phi, Ôxtrâylia, Brasil, Uruguay, Trung Quốc và Thái Lan. Ở Việt Nam,
hầu như chưa có những nghiên cứu về vấn đề này. Qua điều tra bệnh gần đây trên các khu rừng trồng và khu khảo
nghiệm bạch đàn tuổi nhỏ ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam cho thấy hiện tượng khô chồi, cành non và lá bạch đàn đã
xuất hiện. Những triệu chứng giống với triệu chứng gây bệnh bởi các loài nấm thuộc chi Quambalaria. Yêu cầu
đặt ra là phải xác định nguyên nhân gây bệnh đúng là do Quambalaria đã xuất hiện và gây hại cho các rừng trồng
bạch đàn ở Việt Nam hay chưa và tìm giải pháp cho vấn đề cấp thiết này. Một trong những biện pháp giảm thiểu
ảnh hưởng của loại bệnh này là lựa chọn các loài/xuất xứ bạch đàn có khả năng kháng bênh. 18 loài bạch đàn gồm
23 xuất xứ được đưa vào xây dựng khảo nghiệm tại Việt Nam trong chương trình hợp tác giữa Phòng nghiên cứu
Bảo vệ thực vật rừng với Trường Đại học Mudorch, Ôxtrâylia. Kết quả nghiên cứu cho thấy lần đầu tiên loài nấm
gây khô ngọn và lá bạch đàn, Quambalaria sp. đã được tìm thấy ở Việt Nam. Ngoài ra, xác định được 12 xuất xứ
của 10 loài bạch đàn có khả năng chống chịu tốt với Quambalaria sp.; 11 xuất xứ của 10 loài bạch đàn mẫn cảm
với Quambalaria sp.

Từ khoá: Bạch đàn, Quambalaria sp,, chống chịu, , loài, xuất xứ
1. MỞ ĐẦU


một vài năm trở lại đây xuất hiện Quambalaria coyrecup gây bệnh loét thân nghiêm trọng cho
loài bạch đàn Corymbia calophylla và Corymbia ficifolia tại vùng Tây Nam Ôxtrâylia;
Quambalaria eucalypti đã xuất hiện từ rất lâu và gây hại ở Nam Phi. Năm 1987, Quambalaria
eucalypti được ghi nhận ở Nam Phi lần đầu tiên trên 2 dòng bạch đàn E. grandis (Wingfield et
al. 1993). Sau đó, các dòng mẫn cảm này không được đưa vào sản xuất, và dịch bệnh gây ra
bởi Quambalaria không còn xuất hiện. Khoảng 10 năm sau, dịch hại đã xuất hiện trở lại trên
một vườn ươm khác thuộc khu vực này, gây hại nghiêm trọng cho các dòng bạch đàn lai giữa
E. grandis x E. europhylla. Quambalaria eucalypti cũng xuất hiện ở Brasil (Alfenas et al.2001;
Zauza et al.2003); Quambalaria pusilla được báo cáo đã xuất hiện ở Thái Lan năm 2000
(Simpson, 2000). Hiện nay, Quambalaria eucalypti được xem như một trong những loại bệnh
bạch đàn nguy hiểm nhất trong các vườn ươm ở Brasil. Ở Cộng hoà Nam Phi, loài sinh vật này
được cho là có thể gây ra mối đe doạ nghiêm trọng cho bạch đàn ở giai đoạn vườn ươm
(Wingfield et al. 1993). Tuy nhiên, gần đây đã phát hiện loại sinh vật này gây bệnh trên các
cây bạch đàn tuổi nhỏ trên các rừng trồng và khu khảo nghiệm dòng ở Cộng hoà Nam Phi
(Alfenas et al. 2006).
Vấn đề đặt ra là xác định nguyên nhân gây bệnh liệu có phải nấm thuộc chi
Quambalaria đã xuất hiện, gây hại trên các rừng trồng bạch đàn ở Việt Nam và đưa ra giải
pháp cho vấn đề cấp thiết này. Chọn giống kháng bệnh được cho là một giải pháp có nhiều ưu
điểm đang được các nhà khoa học trên toàn thế giới tiến hành. Theo phương pháp này, các
giống cây có khả năng kháng bệnh, những cây thể hiện ở mức độ chống chịu với bệnh cao và
có khả năng phục hồi tốt sau khi cây trồng bị bệnh gây hại sẽ được tuyển chọn. Bài báo trình
bày về sự xuất hiện của loài nấm hại lạ gây hại bạch đàn và thông qua khảo nghiệm có kết quả
về sự chống chịu của các loài/xuất xứ bạch đàn đối với sự gây hại của nấm bệnh.

2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
- Mô tả đặc điểm và giám định loài nấm lạ gây bệnh bạch đàn.
- Điều tra xác định loài/xuất xứ bạch đàn có khả năng chống chịu tốt đối với sự gây hại bởi loài
nấm mới xuất hiện.

3. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

E
ucalyptus globulus

Yambulla SF, NSW
4 15607
Eucalyptus microcorys
11K W of Beerburrum, Queensland
5 12967
Corymbia tessellaris

NW of Mareeba, Queensland
6 14129
Eucalyptus robusta

ESE of Nambour, Queensland
7 10144
Eucalyptus urophylla
N of Aileu, Indonesia
8 17841
Eucalyptus urophylla

Piritomas W Alor, Indonesia
9 08989
Eucalyptus urophylla
36 Km S Dili, Timor, Indonesia
10 13023
Eucalyptus grandis

20Km E of Gympie, Queensland
11 14212

19 13888
Eucalyptus pilularis
Gallangowan SF Gympie,
Queensland
20 16616
Corymbia polycarpa
Derideri to Arufi, WP, PNG
21 20758
Eucalyptus grandis

Eungella, Queensland
22 16546
Euclyptus camaldulensis
Palmer River, Queensland

23 12384
Eucalyptus pellita
S Helenvale, Queensland

3.2. Phương pháp nghiên cứu
- Điều tra, lấy mẫu bệnh tất cả các cây bị hại bởi loài nấm lạ thuộc chi Quambalaria của từng
xuất xứ trên khu khảo nghiệm.
- Sử dụng kính hiển vi soi nổi SZ40 và kính hiển vi quang học BX50 để quan sát, mô tả đặc
điểm của loài nấm lạ. Giám định nấm hại dựa vào đặc điểm của hệ sợi nấm trong nuôi cấy
thuần khiết, đặc điểm tổ chức bị bệnh, thể quả và hình dạng, kích thước của bào tử. Các kết
quả mô tả được đối chiếu với các chuyên khảo Michael J. Wingfield và cộng sự, 1993; J.Roux,
Z. L. Mthalane và cộng sự, 2006 và Z. Wilhelm de Beer, 2006.

4



Bào tử vô tính được sinh ra từ các tế bào sinh bào tử gọi là bào tử cấp 1. Từ các bào tử
cấp 1 lại sinh ra các bào từ có kích thước bé hơn, bào tử cấp 2. Về hình dạng, bào tử vô tính
trong suốt, không có vách ngăn, nhẵn và có vách mỏng. Kích thước bào tử cấp 1 khoảng 5-11 x
3-5 µm, đối với bào tử cấp 2 khoảng 3-5 x 1-2 µm (Hình 4).
Những ghi nhận trên về triệu chứng, đặc điểm hình thái và sinh học của hệ sợi và bào
tử nấm gây bệnh cho thấy có nhiều đặc điểm giống với đặc điểm loài nấm gây hại bạch đàn
thuộc chi Quambalaria. Như vậy, bước đầu xác định có một loài nấm thuộc chi Quambalaria
đã được phát hiện ở Việt Nam. Vị trí phân loại của loài nấm mới phát hiện này như sau:
Loài Quamlabaria sp.
Chi: Quamlabaria
Họ: Quamlabariaceae
Bộ: Microstromatales
Lớp: Ustilaginomycetes

Như đã trình bày trên, đây là chi nấm gây hại nghiệm trọng đối với rừng bạch đàn ở
nhiều nước trên thế giới, việc phát hiện sớm và đưa ra những biện pháp ngăn chặn kịp thời để
giảm thiểu ảnh hưởng của loại bệnh này là vấn đề cấp thiết. Trước hết, cần có những nghiên
cứu sâu hơn về giám định đến loài sinh vật gây hại bằng các thiết bị hiện đại với độ chính xác
cao, chẳng hạn sử dụng phương pháp DNA trong giám định loài sinh vật gây bệnh để đưa ra
những biện pháp phòng trừ kịp thời và hiệu quả.

4.2. Kết quả điều tra xác định xuất xứ/loài bạch đàn chống chịu tốt đối với Quambalaria
sp.
Điều tra bệnh được tiến hành với 23 xuất xứ thuộc 18 loài bạch đàn trên khu khảo
nghiệm tại Đại Lải, Vĩnh Phúc. Kết quả tính được thể hiện ở Bảng 2 sau:

Bảng 2: Kết quả điều tra bệnh của các loài bạch đàn trồng khảo nghiệm
tại Đại Lải, Vĩnh Phúc năm 2007


Queensland
Eucalyptus pilularis
0

6
10 11K W of Beerburrum, Queensland
Eucalyptus microcorys
Quamlabaria sp
11 Derideri to Arufi, WP, PNG
Corymbia polycarpa
Quamlabaria sp

12 ESE of Nambour, Queensland
Eucalyptus robusta
Quamlabaria sp

13 5M N Barringun, Queensland
Eucalyptus coolabah
Quamlabaria sp

14 Long Mile Range Creek, NSW
Eucalyptus moluccana
0
15 Tallaganda, NSW
Eucalyptus smithii
Quamlabaria sp
16 Yambulla SF, NSW
Eucalyptus globulus
0
17 20Km N Helido, Queensland

xứ Long Mile Range Creek, NSW), E. glubus (xuất xứ Yambulla SF, NSW), E. camaldulensis
(xuất xứ Ward R NW Char’Ville, Queensland) và E. camaldulensis (xuất xứ Palmer River,
Queensland). Xác định được 10 loài thuộc 11 xuất xứ mẫn cảm với Quambalaria sp. bao gồm:
E. urophylla (xuất xứ Piritomas W Alor, Indonesia), E. microcorys (xuất xứ 11K W of
Beerburrum, Queensland), Corymbia polycarpa (xuất xứ Derideri to Arufi, WP, PNG), E.
robusta (xuất xứ ESE of Nambour, Queensland), E. coolabah (xuất xứ 5M N Barringun,
Queensland), E. smithii (xuất xứ Tallaganda, NSW), E. saligna (xuất xứ 20Km N Helido,
Queensland), E. camaldulensis (xuất xứ Waverley CK, MT ISA, Queensland), E. tereticornis
(xuất xứ 5-12Km S Helenvale, Queensland), E. grandis (xuất xứ 20Km E of Gympie,
Queensland) và E. grandis (xuất xứ Eungella, Queensland). Trong 23 xuất xứ, cả 2 xuất xứ
thuộc loài E. grandis mẫn cảm với Quambalari sp; 2/3 xuất xứ thuộc loài E. camaldulensis và
loài E. urophylla chống chịu tốt với Quambalaria sp. Đây là những ghi nhận ban đầu về tình
hình nhiễm bệnh Quambalaria sp. 7
5. KẾT LUẬN
- Sinh vật gây bệnh bước đầu được xác định là Quambalaria sp., lần đầu tiên ghi nhận một loài
nấm thuộc chi Quambalaria đã xuất hiện ở Việt Nam. Loài nấm này thuộc họ nấm
Quamlabariaceae, bộ Microstromatales, lớp Ustilaginomycetes.
- Xác định được 12 xuất xứ thuộc 10 loài bạch đàn chống chịu tốt với Quambalaria sp.; 11
xuất xứ của 10 loài bạch đàn mẫn cảm với Quambalaria sp.

Tài liệu tham khảo
1. Michael J. Wingfield, Pedro W. Crous & Wijnand J. Swart, 1993. Sporothrix eucalypti
(sp.nov.), a shoot and leaf pathogen of Eucalyptus in South Africa. Mycopathologia
123: 159-164.