2
LỜI CAM ðOAN

Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng
tôi. Các số liệu nêu và trích dẫn trong luận án là trung thực.
Những kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng ñược ai
công bố trong bất cứ công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

ðỗ Hoàng Long
3MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG BIỂU 4
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 6
LỜI MỞ ðẦU 7
CHƯƠNG 1: TÁC ðỘNG CỦA TOÀN CẦU HÓAKINH TẾ ðỐI VỚI DÒNG FDI
TRÊN THẾ GIỚI 18

Bảng 1.2. Các vụ sáp nhập và thôn tính với giá trị trên 1 tỷ USD 51
Bảng 1.3. Tổng quan giá trị FDI toàn cầu thu hút ñược 56
Bảng 1.4. Giá trị kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hoá tính theo khu vực và
các nhóm kinh tế 1990-2003 (tỷ lệ % thay ñổi theo hàng năm) 58
Bảng 1.5. Ước tính giá trị ñầu tư ra nước ngoài 1990 -2002 64
Bảng 1.6. Tỷ trọng giá trị ñầu tư vào R&D/GDP từ 2000 - 2003 65
Bảng 1.7. Tác ñộng của toàn cầu hóa ñối với FDI 77
Bảng 2.1. Số doanh nghiệp ñang hoạt ñộng tính theo loại hình 96
Bảng 2.2. ðầu tư trực tiếp nước ngoài theo ngành 1988-2006 (tÝnh tíi 101
Bảng 2.3. ðầu tư trực tiếp nước ngoài theo hình thức ñầu tư (1988-2005)
103
Bảng 2.4. ðầu tư của các TNC vào Việt Nam phân theo ngành 105
Bảng 2.5. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu theo năm (triệu USD) 114
Bảng 2.6. Kim ngạch xuất khẩu theo ngành kinh tế (triệu USD) 116
Bảng 2.7. Cơ cấu giá trị thương mại theo khu vực kinh tế 116
Bảng 2.8. Thống kê tình hình nhập khẩu hàng hóa Việt Nam 117
Bảng 2.9. Xu hướng gia tăng FDI của các quốc gia thành viên 120
Bảng 2.10. Phân bổ nguồn nhân lực phân theo ngành kinh tế (nghìn người).
125
Bảng 2.11. Giá trị và cơ cấu FDI phân theo ngành. 126
Bảng 2.12. ðầu tư trực tiếp của nước ngoài ñược cấp giấy phép 133
Bảng 2.13. ðóng góp của FDI trong GDP (%) 136
Bảng 2.14. Vốn ñầu tư phát triển phân theo thành phần kinh tế 136
Bảng 2.15. Tác ñộng của toàn cầu hóa ñối với dòng FDI vào Việt Nam 141

Bảng 3.1. ðầu tư trực tiếp nước ngoài trên ñầu người (USD) 157 5


ASEAN
Asean Free Trade Area
APEC Diễn ñàn hợp tác kinh tế châu Á
- Thái Bình Dương
Asia - Pacific Economic
Cooperation
ASEAN Hiệp hội các quốc gia ðông
Nam Á
Association of Southeast Asian
Nations
BIT Hiệp ñịnh ñầu tư song phương Bilateral Investment Treaty
CEFT Thuế quan ưu ñãi có hiệu lực
chung
Common Effective Preferential
Tariff
COCOM Uỷ ban phối hợp kiểm soát xuất
khẩu ña phương
Coordinating Committee for
Multilateral Export Controls
DTT Hiệp ñịnh chống ñánh thuế hai
lần
Double Taxation Treaty
EU Liên minh châu Âu European Union
FDI ðầu tư trực tiếp nước ngoài Foreign Direct Investment
GATT Hiệp ñịnh chung về thuế quan và
thương mại
General Agreement on Tariffs
and Trade
IMF Quỹ tiền tệ quốc tế International Monetary Fund
JETRO Tổ chức Xúc tiến Ngoại thương

bước chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế theo hướng giảm tỷ trọng GDP của nông
nghiệp và tăng tỷ trọng GDP của công nghiệp, chế biến, dịch vụ và công nghệ
cao. Riêng trong lĩnh vực công nghiệp, FDI tạo ra khoảng 40% sản lượng.
FDI cũng tạo ñiều kiện ñể một số công nghệ tiên tiến ñược chuyển giao và
ứng dụng tại Việt Nam, tạo công ăn việc làm trực tiếp và gián tiếp cho hàng
triệu lao ñộng có kĩ năng giản ñơn và bước ñầu góp phần hình thành một lực
lượng lao ñộng có kĩ năng cao, ñồng thời cũng ñem lại cơ hội ñể các nhà quản
lí của Việt Nam tiếp cận với trình ñộ quản lí sản xuất của thế giới. Không kém
phần quan trọng, FDI góp phần ñáng kể vào việc gia tăng giá trị xuất khẩu, do
vậy tác ñộng trực tiếp tới cán cân thương mại của nền kinh tế theo hướng
ngày càng lành mạnh hơn.
Tuy nhiên, tiến trình toàn cầu hóa kinh tế (sau ñây gọi tắt là toàn cầu
hóa) ñang diễn ra nhanh chóng trên nhiều ngành và lĩnh vực kinh tế ñã tác
ñộng rõ rệt và nhiều chiều tới việc thu hút và sử dụng nguồn vốn ñầu tư trực
tiếp nước ngoài của Việt Nam. Một mặt, toàn cầu hóa mang lại cơ hội ñể nền
kinh tế có thể tiếp cận với một thị trường vốn rộng rãi và hoạt ñộng một cách
tương ñối tự do; mang lại lợi thế so sánh cho một số yếu tố thu hút ñầu tư vốn
có như nguồn nhân lực rẻ và nguồn tài nguyên phong phú, ñồng thời tạo ra 8một số yếu tố thu hút ñầu tư mới. Mặt khác, tiến trình toàn cầu hóa cũng tạo
ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt hơn trong việc thu hút FDI, trong khi
sức cạnh tranh thu hút ñầu tư của Việt Nam ñã có những giai ñoạn có biểu
hiện giảm sút. Lợi thế so sánh của nguồn nhân lực và tài nguyên bị suy giảm
tương ñối trong tương quan với các yếu tố vốn và công nghệ khi nền kinh tế
toàn cầu ñang từng bước chuyển sang nền kinh tế tri thức. Trong khi ñó,
nguồn nhân lực của Việt Nam lại chưa ñủ năng lực ñể thu hút, hấp thụ một

gii. Trong bi cnh ủú, tỏc gi la chn vn ủ Tỏc ủng ca ton cu húa
kinh t ủi vi dũng vn ủu t trc tip nc ngoi vo Vit Nam lm ủ
ti lun ỏn.
2. Tỡnh hỡnh nghiờn cu ủ ti
Đ có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nớc về toàn cầu hoá núi chung
v ton cu húa kinh t núi riờng. Trong số đó phải kể đến các tác giả nh Đỗ
Lộc Diệp (Chủ nghĩa T bản đầu Thế kỉ XXI), Nguyễn Duy Quý (Thế giới
Trong Hai Thập niên đầu Thế kỉ XXI), Trần Văn Tùng (Tính Hai mặt của
Toàn cầu hoá), Dơng Phú Hiệp và Vũ Văn Hà (Toàn cầu hóa Kinh tế), Fred
W. Riggs, Tehranian, Modelski, Chase-Dunn, Jeffry Hart (Khái niệm Cơ bản
về Toàn cầu hoá), David Held và McGrew (Sự Chuyển mình Toàn cầu),
Michel Beaud (Lịch sử Chủ nghĩa T bản từ 1500 đến 2000), Harry Shutt
(Chủ nghĩa T bản: Những Bất ổn Tiềm tàng), Tôn Ngũ Viên (Toàn cầu hoá:
Nghịch lý của Thế giới T bản Chủ nghĩa), Nguyễn Trần Quế (Những Vấn đề
Toàn cầu Ngày nay) Mặc dù có phơng pháp tiếp cận, cách lập luận hoặc
dùng những thuật ngữ khác nhau, song phần lớn các tác giả đều đi tìm lời giải
cho vấn đề Toàn cầu hóa là gì?. Để trả lời câu hỏi này, hầu hết các tác giả
đều căn cứ vào những khía cạnh sau của toàn cầu hoá: (1) Thời gian và không
gian của toàn cầu hoá; (2) Các lĩnh vực của toàn cầu hoá; (3) Hình thức biểu
hiện của toàn cầu hóa; và (4) Tác động của toàn cầu hóa.
Xét về thời điểm xuất hiện và không gian của toàn cầu hoá, một số học
giả cho rằng quá trình toàn cầu hoá đ xảy ra từ nhiều năm trớc đây; song
quy mô và và mức độ của toàn cầu hoá trong những năm gần đây đợc đẩy
nhanh lên gấp nhiều lần. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến toàn cầu hóa kinh t
là những tiến bộ vợt bậc về khoa học và công nghệ trong những thp k cuối 10
11Toàn cầu hoá tức là sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế giữa các quốc gia
trên thế giới ngày càng tăng thông qua giá trị các khoản giao dịch xuyên biên
giới về hàng hoá, và các dịch vụ về di chuyển dòng vốn quốc tế ngày càng lớn
hơn, và cũng thông qua việc phổ biến công nghệ nhanh chóng hơn. Toàn cầu
hoá mang ñến cả thách thức và cơ hội cho các nền kinh tế và các nhà quyết
sách. Ở cấp ñộ rộng, lợi ích phúc lợi của toàn cầu hoá về bản chất là tương tự
như quá trình chuyên môn hoá, và mở rộng thị trường thông qua thương mại,
như các nhà kinh tế học cổ ñiển ñã nhấn mạnh. Bằng việc phân hoá lực lượng
lao ñộng quốc tế mạnh mẽ hơn và việc phân bổ hiệu quả hơn các khoản tiết
kiệm, toàn cầu hoá ñã nâng cao năng suất lao ñộng và mức sống trung bình,
trong khi ñó, khả năng tiếp cận các sản phẩm nước ngoài cho phép khách
hàng ñược hưởng hàng loạt các hàng hoá và dịch vụ với chi phí thấp hơn.
Toàn cầu hoá cũng mang lại lợi ích, chẳng hạn bằng cách cho phép một quốc
gia huy ñộng một giá trị tài chính lớn hơn (như các nhà ñầu tư có thể tiếp một
cách rộng rãi hơn tới một loạt các công cụ tài chính ở những thị trường khác
nhau) và nâng cao mức ñộ cạnh tranh giữa các công ty [71, tr.45].
Những tác ñộng trên của toàn cầu hoá là không ñồng ñều ñối với các
nền kinh tế phát triển và ñang phát triển. Các quốc gia tư bản phát triển, với
tiềm lực kinh tế mạnh mẽ, dồi dào về vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lí và
nguồn nhân lực có kĩ năng lao ñộng cao, sẽ có khả năng chi phối, tác ñộng
ñến nền kinh tế toàn cầu ở mức ñộ và quy mô rộng lớn hơn. Trong khi ñó, các
quốc gia ñang phát triển, do nguồn lực hạn chế, sẽ ít có khả năng chi phối nền
kinh tế quốc tế, mà ngược lại sẽ chịu tác ñộng và phụ thuộc nhiều hơn vào
nền kinh tế thế giới. ðiều này cũng có nghĩa là lợi nhuận và rủi ro từ toàn cầu
hoá chắc chắn sẽ ở những mức ñộ khác nhau giữa các nền kinh tế này.
Về tác ñộng của toàn cầu hoá kinh tế ñối với dòng ñầu tư trực tiếp
nước ngoài, trên cơ sở các học thuyết kinh tế cổ ñiển, kết hợp với thực tiễn

trường và gia nhập WTO ñối với dòng FDI. Theo hai tác giả, với việc Việt
Nam ngày càng hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới và trở thành thành 13viên của WTO, dòng FDI vào Việt Nam sẽ ñược gia tăng ñáng kể.
Các nghiên cứu trên ñây mặc dù ñã ñề cập ñến một số khía cạnh riêng
rẽ của toàn cầu hoá kinh tế và tác ñộng của chúng ñối với nền kinh tế thế giới
nói chung, cũng như ñối với dòng FDI vào Việt Nam nói riêng song vẫn chưa
thể phản ánh một cách toàn diện và hệ thống sự vận ñộng của toàn cầu hoá
cũng như tác ñộng của chúng ñối với dòng FDI, nhất là tác ñộng của toàn cầu
hoá ñối với dòng FDI vào Việt Nam trong những năm vừa qua. Do vậy ñề tài
của luận án do tác giả lựa chọn là hoàn toàn mới mẻ và không trùng lặp với
các nghiên cứu trước ñây.
3. Mục ñích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
Mục ñích của luận án là: Nghiên cứu về tác ñộng của toàn cầu hóa kinh tế
ñối với sự vận ñộng của dòng FDI vào Việt Nam và gợi ý một số giải pháp nhằm
khai thác các tác ñộng thuận lợi, ñồng thời hạn chế tới mức cao nhất các tác ñộng
bất lợi của toàn cầu hóa kinh tế ñối với dòng FDI vào Việt Nam.
ðể ñạt mục ñích trên, luận án cần giải quyết một số nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu cơ sở lý thuyết và thực tiễn của toàn cầu hoá kinh tế; Xác
ñịnh một số ñặc trưng cơ bản của toàn cầu hoá kinh tế trong mối liên hệ với
sự vận ñộng của dòng FDI;
- Trên cơ sở ñó, xác ñịnh cơ chế tác ñộng của toàn cầu hóa kinh tế ñối
với dòng FDI;
- Phân tích tác ñộng của toàn cầu hoá kinh tế ñối với dòng FDI trên thế giới;
- Phân tích tác ñộng của toàn cầu hoá kinh tế ñối với dòng FDI vào Việt Nam;
- Rút ra một số nhận xét về những ñiểm còn bất cập trong việc thu hút

s dụng trong các lập luận của bài viết.
- C s thc tin: Các số liệu, dữ liệu, phân tích và lập luận từ các tổ chức
kinh tế - thơng mại của Liên hợp quốc, các tổ chức tín dụng, thơng mại quốc tế
nh Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổ chức Thơng mại
Thế giới (WTO), một số tổ chức phi chính phủ (NGO), t cơ sở nghiên cứu ca
các quốc gia trong khu vực và trên thế giới, kết hợp với cỏc d liu thng kờ 15chính thức từ các cơ quan, tổ chức của ViÖt Nam sẽ ñược sử dụng ñể minh họa
cho các lập luận của luận án. Do hệ thống thống kê, một số số liệu mới chỉ ñược
cập nhật tới cuối năm 2004 hoăc năm 2005. Tuy nhiên, trong khả năng cho phép,
tác giả sẽ cố gắng tìm và sử dụng số liệu mới nhất, trong một số trường hợp là
cập nhật ñến hết năm 2006 hoặc ñến hết tháng 6 năm 2007.
Phương pháp nghiên cứu: Tác giả sẽ sö dụng phương pháp so sánh, ñối
chiếu (chủ yếu là ñịnh tính), phân tích các cơ sở dữ liệu ñể tìm hiểu về các
kênh tác ñộng của toàn cầu hóa ñối với dòng FDI, mô hình hóa kênh này và
sử dụng mô hình này ñể ñánh giá tác ñộng của toàn cầu hóa ñối với dòng FDI
trên thế giới nói chung và dòng FDI vào Việt Nam nói riêng. Trên cơ sở các
kết luận rút ra từ ñánh giá này, tác giả sẽ gợi ý một số giải pháp nhằm tạo ñiều
kiện cho việc thu hút một dòng FDI tối ưu vào Việt Nam
6. Những ñóng góp mới của luận án
o Về lý luận và thực tiễn của tiến trình toàn cầu hoá: Tác giả ñã hệ thống hoá
cơ sở lí luận và thực tiễn của tiến trình toàn cầu hoá kinh tế và khẳng ñịnh
toàn cầu hoá kinh tế là một xu thế khách quan, vừa có tính hệ thống, kế
thừa, vừa có tính ñột biến của nền kinh tế thế giới. Tiến trình toàn cầu hoá
kinh tế có một số ñặc trưng cơ bản liên quan tới xu hướng vận ñộng của
dòng FDI trên thế giới.

yếu tố nội lực ñể thu hút và ñịnh hướng dòng FDI vào những lĩnh vực
mong muốn và ñể phát huy ñược lợi thế so sánh của mình.
o Trên cơ sở các phân tích về tác ñộng của toàn cầu hoá kinh tế ñối với sự
vận ñộng của dòng FDI vào Việt Nam trong thời gian qua và một số dự
báo về xu hướng vận ñộng của dòng FDI trên thế giới trong thời gian tới,
tác giả gợi ý một số giải pháp nhằm ñẩy mạnh công tác thu hút FDI vào
Việt Nam thông qua việc cải thiện môi trường FDI, thị trường và nguồn
lực sản xuất. Theo ñó Môi trường tạo cơ sở pháp lí và cơ sở hạ tầng cho
các hoạt ñộng ñầu tư; Thị trường tạo ñộng lực cho việc thu hút ñầu tư; Còn
các yếu tố nguồn lực, ñặc biệt nguồn nhân lực sẽ ñóng vai trò cốt yếu trong 17việc huy ñộng và ñịnh hướng dòng FDI vào những lĩnh vực mong muốn
của Việt Nam. Như vậy, việc phối hợp sử dụng cả ba yếu tố trên, theo
những liều lượng, tỷ lệ phù hợp sẽ là chìa khoá của thành công trong công
tác thu hút FDI của Việt Nam.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở ñầu, kết luận, mục lục, phụ lục và tài liệu tham khảo,
toàn bộ nội dung chính của Luận án ñược chia làm 3 chương sau ñây:
Chương 1: Tác ñộng của toàn cầu hoá kinh tế ñối với dòng FDI trên
thế giới trình bày tổng quan về toàn cầu hoá kinh tế, phân tích cơ sở lý thuyết và
thực tiễn và các ñặc trưng của toàn cầu hoá; Xác ñịnh các các kênh tác ñộng và
phân tích tác ñộng của toàn cầu hoá ñối với sự vận ñộng của dòng FDI toàn cầu.
Chương 2: Tác ñộng của toàn cầu hoá kinh tế ñối với dòng FDI
vào Việt Nam phân tích tác ñộng của toàn cầu hoá ñối với dòng FDI vào
Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế ñang từng bước hội nhập với nền
kinh tế thế giới.

Toàn cầu hóa là một quá trình đ diễn ra trong 5000 năm qua, song đ
phát triển rất nhanh chóng từ khi Liên Xô sụp đổ vo năm 1991. Các yếu tố
của toàn cầu hóa gồm các dòng vốn, lao động, quản lí, tin tức, hình ảnh và dữ
liệu xuyên biên giới. Động lực chính của toàn cầu hóa là các công ty xuyên
quốc gia (TNC), các tổ chức truyền thông xuyên quốc gia (TMCs), các tổ chức
liên chính phủ (IGOs), các tổ chức phi chính phủ (NGOs), và các tổ chức
tơng đơng/thay thế chính phủ (AGOs). Từ quan điểm nhân học, toàn cầu
hóa bao gồm cả các hệ quả tích cực và tiêu cực: nó sẽ vừa thu hẹp vừa mở
rộng khoảng cách thu nhập giữa và trong các quốc gia, vừa tăng cờng và vừa
xóa nhòa đi sự thống trị về chính trị, vừa làm đồng nhất và vừa làm đa dạng
hóa bản sắc văn hóa [65]. 19Theo quan điểm này, toàn cầu hóa là một quá trình liên tục từ nhiều năm
qua và phát triển mạnh mẽ một cách đột biến từ năm 1991. ú l quỏ trỡnh
nht th hóa các yếu tố sn xut của nền kinh tế thế giới, các yếu tố thông tin
và văn hóa Quỏ trỡnh ton cu hoỏ din ra vi s h tr ca một hệ thống
các thể chế quc t, tổ chức đa và xuyên quốc gia. Tiến trình toàn cầu hóa này
tác động theo c chiu hng tích cực và tiêu cực ti sự phát triển kinh tế - x
hội toàn cầu. Xét v thời điểm xuất hiện, quan điểm trờn đợc chia sẻ bởi
những ngời theo chủ nghĩa hoài nghi (Sceptics) [58] với lập luận rằng thực ra
không có cái gọi là tiến trình toàn cầu hoá - khụng cú thi ủim xut hin
ca ton cu hoỏ. Bằng cách so sánh giá trị thơng mại thế giới qua các thời
kỳ (tính từ thế kỉ thứ 19), trờng phái này cho rằng những gì diễn ra trong nền
kinh tế thế giới hiện nay không phải là điều gì ngoài dự báo. Đó là một nền
kinh tế đợc hình thành bởi quy luật một giá, phản ánh mức độ cao của hiện
tợng quốc tế hoá; và là sự tơng tác giữa các nền kinh tế trên thế giới. Trên

mỗi yếu tố đều là sản phẩm của con ngời [31, tr. 65].
Với tác giả Đỗ Lộc Diệp và một số đồng tác giả của cuốn Chủ nghĩa T
bản đầu Thế kỉ XXI, thì toàn cầu hoá bắt đầu từ khi:
cách mạng tin học trở thành trung tâm của cuộc cách mạng
khoa học công nghệ. Thông tin trở thành nguồn lực chủ yếu bên
cạnh những nguồn lực cổ truyền (nguồn lực thiên nhiên, tài chính,
sức lao động c bắp của con ngời). Chuyển biến này làm cho nền
sản xuất của các nớc hữu quan mang trong lòng nó xu hớng
toàn cầu hoá. Nó thúc đẩy quá trình nhất thể hoá cao hơn ở trong
nớc và trong nền kinh tế thế giới, đa x hội hoá sản xuất lên
trình độ toàn cầu ở mức cao [13, tr.25].
Đây là một trong những cách nhìn nhận về toàn cầu hoá kinh tế đợc
nhiều học giả ở cả các quốc gia phát triển và đang phát triển chia sẻ nhiều
nhất. Trong cuốn Vợt ra khỏi toàn cầu hóa: Định hình một nền kinh tế toàn
cầu bền vững, tác giả Hazel Henderson nhận định:
Tiến trình toàn cầu hoá đợc thúc đẩy bởi 2 yếu tố chính. Thứ
nhất là công nghệ - yếu tố đ làm tăng tốc việc sáng tạo trong điện 21tín, máy điện toán, sợi quang học, vệ tinh, và các phơng tiện truyền
thông khác. Sự kết hợp của các công nghệ này với vô tuyến truyền
hình, hệ thống thông tin đại chúng toàn cầu Yếu tố thứ hai là làn
sóng kéo dài 15 năm trong việc phi điều tiết húa, t nhân hoá, tự do
hoá các luồng t bản, mở cửa các nền kinh tế quốc gia, mở rộng
thơng mại toàn cầu và chính sách tăng trởng nhờ xuất khẩu đ dẫn
đến sự sụp đổ của chế độ hối đoái cố định Bretton Woods vào đầu
những năm 1970 [68, tr.24].

giai ủon trong tin trỡnh phỏt trin ca nn kinh t th gii, phự hp vi cỏc
quy lut kinh t, xó hi v thm ủm mu sc chớnh tr ca th gii trong
nhng thp niờn cui ca Thiờn niờn k th Hai. Trong giai ủon ny, cỏc yu
t sn xut ca nn kinh t th gii cú s chuyn bin v cht, l h qu ca
mt quỏ trỡnh tớch lu lõu di t trc ủú, ph thuc v ủan xen vi cỏc yu t
vn hoỏ, chớnh tr v ủang hỡnh thnh nờn mt lc lng sn xut mi. Lc
lng sn xut mi ny ủó, ủang v s hỡnh thnh nờn mt quan h sn xut
mi trờn quy mụ ton cu, trong ủú cỏc nn kinh t ủc vn ủng theo xu
hng t do hn v cng tu thuc ln nhau nhiu hn.
Trong khuụn kh v mc tiờu ca lun ỏn, mc dự ton cu hoỏ din ra
trong nhiu lnh vc, Chng I ca Lun ỏn ny s ch tp trung phõn tớch c
s lý lun v thc tin ca ton cu hoỏ kinh t, cỏc ủc trng ca ton cu
hoỏ v tỏc ủng ca ton cu hoỏ ủi vi dũng FDI th gii.
1.1.2. C s lý lun v thc tin ca ton cu hoỏ kinh t - mt s
ủc trng ca ton cu húa kinh t
1.1.2.1. C s lý lun ca ton cu húa kinh t
Hu ht cỏc hc thuyt kinh t hc, c ủin cng nh hin ủi, ủu cho
thy s cú s tng tỏc gia cỏc nn kinh t khi cỏc hot ủng kinh t quc t
mang li li ớch nhng mc ủ khỏc nhau cho cỏc nn kinh t. Mc du cũn
mt s khim khuyt, cỏc lý thuyt v thng mi c ủin ủu khng ủnh vai
trũ quan trng ca thng mi quc t. Thuyt thng mi da trờn li th
tuyt ủi ca Adam Smith l c s ủ gii thớch quỏ trỡnh chuyờn mụn húa 23trong một số ngành sản xuất của một số quốc gia trong tiến trình phát triển
kinh tế thế giới trong 200 năm qua. Tuy nhiên, trong giai ñoạn toàn cầu hoá,
do dựa trên giả ñịnh là thương mại chỉ xảy ra giữa hai nước, chi phí vận tải

cho thấy thương mại quốc tế là một ñộng lực quan trọng, ñồng thời cũng phản ánh
bản chất, của tiến trình toàn cầu hoá kinh tế trong hai thập kỉ qua.
Cơ sở lý luận về hội nhập kinh tế quốc tế và hoạt ñộng của dòng vốn
FDI cũng giúp lý giải tiến trình toàn cầu hoá trong những năm qua. Theo He
Liping, một học giả Trung Quốc, hội nhập kinh tế quốc tế tức là “sự tương tác
giữa các lực lượng của nền kinh tế nội ñịa với các lực lượng của nền kinh tế
thế giới” [69, tr.01]. Sự tương tác này ñược thực hiện qua việc các yếu tố của
lực lượng sản xuất di chuyển vượt ra ngoài biên giới lãnh thổ của một nền
kinh tế một cách nhanh chóng và với quy mô rộng lớn hơn trên toàn cầu.
Cũng tương tự với quan ñiểm trên, Deepack Nayyar thuộc Viện Nghiên cứu
Thế giới về Kinh tế Phát triển thì: “Nền kinh tế thế giới ñã trải qua một tiến
trình hội nhập kinh tế quốc tế từ năm 1950. Tuy nhiên, mức ñộ toàn cầu hoá
ñã trở nên nổi bật trong ¼ cuối của thế kỉ 20. Hiện tượng này thể hiện ở ba
khía cạnh lớn là thương mại quốc tế, ñầu tư quốc tế và tài chính quốc tế,
những yếu tố tạo nên ñặc thù của toàn cầu hoá” [61, tr.12]. Theo một số tác
giả khác như Chase Dunn, Tehranian, Modelski…[65], hội nhập kinh tế quốc
tế là một trong những khía cạnh của toàn cầu hoá và gắn liền với toàn cầu
hoá. Theo các tác giả này, toàn cầu hoá là một quá trình từ 5000 năm nay,
song phát triển mạnh mẽ nhất kể từ sau sự sụp ñổ của Liên Xô. Các khía cạnh
nổi bật nhất của toàn cầu hoá là kinh tế, chính trị, sinh thái, văn hoá và thông
tin. Trong ñó toàn cầu hoá kinh tế có ñặc trưng là sự di chuyển xuyên biên
giới của các yếu tố của lực lượng sản xuất như vốn, lao ñộng, công nghệ, tri
thức và kĩ năng quản lý, thông tin… ðộng lực thúc ñẩy sự di chuyển các yếu
tố trên là hoạt ñộng của các công ty xuyên quốc gia, các tổ chức trong lĩnh
vực thông tin truyền thông, các tổ chức liên chính phủ, phi chính phủ.
Mô hình của John Dunning (Owership - Location - Internalization/OLI)
về hoạt ñộng của ñầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cũng cho thấy tiến trình
toàn cầu hoá kinh tế ñược thúc ñẩy mạnh mẽ bởi các dòng FDI trên toàn cầu.
Theo mô hình này, một công ty sẽ thực hiện hoạt ñộng ñầu tư khi các ñiều


phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa ra ñời vào cuối thế kỉ 16, ñầu thế kỉ
17, khi lực lượng sản xuất của nền kinh tế thế giới, nhất là ở khu vực Tây Âu, 26cú nhng tớch ly v lng v thay ủi v cht khi cuc cỏch mng cụng
nghip bựng n ti nc Anh.
Tính từ thời điểm từ cách mạng công nghiệp tại Anh từ thế kỷ 17, sự ra
đời của hàng loạt những phát minh công nghệ mới nh máy hơi nớc, máy
điện tín v.v đ tạo ra sự xuất hiện và trởng thành của một lực lợng sản
xuất mới cú sự khác biệt cơ bản về chất so với lực lợng sản xuất của giai
đoạn trớc đó. T liu sn xut, trong ủú cụng c sn xut ủc phỏt trin, to
nng sut lao ủng cao hn, ủng thi cng lm trỡnh ủ ca ngun nhõn lc
ngy cng trng thnh v nhiu mt. H quả là, chớnh cỏc thnh tu khoa
hc trờn ủó to tin ủ cho mt phơng thức sản xuất t bản chủ nghĩa với
năng lực và quy mô lớn hơn nhiều lần ra ủi. Các quốc gia t bản lớn ở châu
Âu v Bắc Mỹ, da vo s tin b ca lc lng sn xut v quan h sn xut
u vit ny đ từng bớc khẳng định vị thế của mình và ngày càng tăng
cờng, m rng ảnh hởng trong khu vực và trên thế giới. õy cng chớnh l
c s ủ cỏc quc gia t bn phng Tõy thc hin cỏc cuc xõm lc chim
lnh thuc ủa t th k 17 ủn gia th k 20. Cú th núi, quỏ trỡnh thuc ủa
húa ny cng l mt trong nhng biu hin c th ca quỏ trỡnh quc t húa
sn xut trong giai ủon ny, tuy mc ủ, quy mụ v lnh vc ca tin trỡnh
ny khụng th sỏnh ủc vi hin thc phỏt trin ca nn kinh t th gii
trong nhng nm cui ca th k 20.
Vi tỏc ủng tng t nh s chuyn húa v cht ca lc lng sn xut
trong th k 17, thnh tu khoa hc v cụng ngh ca th k 20 trong các lĩnh
vực năng lợng, sinh học, hoá học, vt liu mi v.v ủó tng bc lm cho