đào tạo
64 T ạp chí luật học số 4/2005
TS. Dơng Thanh Mai *
ngy 23/10 n ngy 7/11/2004, mt on
cụng tỏc ca B t phỏp ó thc hin
chuyn nghiờn cu, kho sỏt ti Canada vi hai
ni dung chớnh l tỡm hiu, hc tp kinh nghim
v nghiờn cu, ging dy lut so sỏnh ti Canada
v tham kho thc tin ca Canada trong vic t
chc, thu hỳt s tham gia ca cụng chỳng vo
quỏ trỡnh xõy dng phỏp lut. Bi vit ny gii
thiu khỏi quỏt nhng nhn xột s b v vic t
chc nghiờn cu, ging dy lut so sỏnh qua kho
sỏt kinh nghim ti ba trng i hc ca Canada
l i hc tng hp Victoria, i hc tng hp
Mc. Gill v i hc tng hp Ottawa.
1. V trớ, vai trũ ca vic nghiờn cu, ging
dy lut so sỏnh ti cỏc trng i hc ca
Canada ngy cng c nõng cao
Theo cỏc giỏo s ang trc tip ging dy ti
cỏc trng v cỏc quan chc ti cỏc c quan nh
nc, cú mt s lớ do chớnh lm cho vic nghiờn
cu v ging dy lut so sỏnh ngy cng cú v trớ

Nm 1995, B t phỏp liờn bang ban hnh chớnh
sỏch v lp phỏp lng h, theo ú, Chớnh ph
chớnh thc cam kt s son tho tt c cỏc o
lut v vn bn di lut theo nguyờn tc lng
h. Chớnh sỏch ú tha nhn Canada cú 4 nhúm
tip cn lut: Lut dõn s bng ting Phỏp v
ting Anh; thụng lut bng ting Anh v ting
Phỏp. Vỡ vy, vic son tho cỏc o lut Liờn
T

* Vin khoa hc phỏp lý
B
t

phỏp
đào tạo
Tạp chí luật học số 4/2005 65
bang phi sao cho tt c 4 nhúm i tng ny
u cú th tỡm thy ú nhng thut ng hoc
khỏi nim phỏp lớ quen thuc thng c s
dng ti bang hoc lónh th ca h. Vic son
tho ng thi hai bn d lut bng ting Anh v
ting Phỏp c khi xng t nm 1978 n
thi im ny c chớnh thc ỏp dng trong
vic son tho mi vn bn cp Liờn bang (thay
cho vic son tho bng mt th ting sau ú
dch ra ting th hai nh trc y vn lm).

x lớ cỏc vn phỏp lớ thuc c hai truyn thng
Civil law v Common law bng hai th ting Anh
v Phỏp. cú c cỏc chuyờn gia nh vy, cỏc
trng i hc ngy cng chỳ trng hn vo vic
nghiờn cu v o to lut so sỏnh. ng thi
Chớnh ph tng cng cỏc khoỏ o to, bi
dng thng xuyờn v phng phỏp lut so sỏnh
cho i ng lut gia, lut s ang lm vic trong
khu vc cụng quyn. Ti B t phỏp Canada, Ban
t phỏp quc t v lut so sỏnh l b phn chuyờn
trỏch v vn o to, bi dng ny.
Th ba, ũi hi ca quỏ trỡnh hi nhp quc
t. Trong bi cnh hi nhp quc t li l nc
lỏng ging vi mt cng quc nh M, cỏc lut
s, lut gia Canada phi khụng ngng tng cng
nng lc tip cn v x lớ cỏc vn phỏp lut
trờn trng quc t liờn quan n nhiu h thng
phỏp lut khỏc nhau trong khi tham gia cung cp
cỏc dch v t vn, i din phỏp lut cho cỏc nh
u t, cỏc cụng ti xuyờn quc gia, cỏc t chc
ngõn hng quc t. iu ú ũi hi cỏc lut s
phi cú t duy m, khụng mang tớnh ỏp t, nh
kin khi tip cn vi cỏc truyn thng phỏp lut
khỏc nhau. õy cng chớnh l lớ do thỳc y cỏc
trng i hc Canada tng cng sc cnh
tranh ca mỡnh bng vic cung cp cỏc chng
trỡnh nghiờn cu, o to bc i hc v sau i
hc v lut so sỏnh nhm cung cp nhiu hn vi
cht lng cao hn cỏc chuyờn gia ỏp ng c
cỏc yờu cu ca th trng dch v phỏp lớ quc t.

c s dng trong thc tin, ch l mụn hc
la chn, sinh viờn ớt tham gia. Chớnh vỡ vy, t
cỏch õy khong hai mi nm, Khoa lut
Trng i hc tng hp Mc.Gill ó quyt
nh khụng ging dy mụn Lut hc so sỏnh
na m chuyn hn sang nghiờn cu v ging
dy Lut so sỏnh thc hnh theo phng phỏp
tip cn hon ton mi - phng phỏp liờn h
thng (Transsystemic teaching) s c trỡnh
by k hn phn sau ca bi vit.
Thay i th hai l t ch ch tp trung
nghiờn cu, ging dy hai truyn thng phỏp lut
l Common law v Civil law, hin nay hu ht
cỏc trng u ó b sung nhng mc khỏc
nhau ni dung v cỏc truyn thng phỏp lut
khỏc nh phỏp lut tụn giỏo, phỏp lut xó hi ch
ngha c bit, vic nghiờn cu v ging dy v
h thng phỏp lut ca cỏc nc chõu - Thỏi
Bỡnh Dng nh Nht Bn, Trung Quc,
ASEAN ngy cng c quan tõm. Ti mt s
khoa lut ó thnh lp cỏc trung tõm chuyờn
nghiờn cu v phỏp lut ASEAN, phỏp lut ca
cỏc nc Bc
3. Chng trỡnh, phng phỏp ging dy
lut so sỏnh c i mi khỏ mnh m v a
dng hu ht cỏc trng i hc ca
Canada
bc i hc:
- Ti cỏc bang thuc truyn thng Common
law, vic ging dy lut so sỏnh v c bn theo

ú cú c hc ghộp vi truyn thng phỏp lut
khỏc thỡ h vn b cỏc nh kin ban u chi phi.
Vỡ vy, thc t t ra vn phi xõy dng mt
chng trỡnh mi v phng phỏp ging dy
tng ng nhm phỏt trin sinh viờn t duy m
vt ra ngoi gii hn ca tng truyn thng lut.
T nm 1999, chng trỡnh c thit k
theo hng dy lng ghộp, xen k c hai truyn
thng phỏp lut (k c cỏc truyn thng khỏc
mc nht nh) ngay t nm th nht cho n
nm cui cựng v sinh viờn c cp bng kộp
l c nhõn lut Common - Civil law. ng thi,
cỏc giỏo s ca Khoa lut Trng i hc tng
hp Mc.Gill ó xõy dng v ng dng phng
phỏp tip cn mi ging dy chng trỡnh
ny gi l phng phỏp liờn h thng. Theo
phng phỏp ny - ngay t nm u tiờn, sinh
viờn ó c nghe:
- Gii thiu h thng cỏc quy tc lut ca
Bang/Liờn bang/lut thng mi liờn M/ lut
thng mi th gii;
- Gii thiu nhng c trng ca mt s
truyn thng phỏp lut trong tng ch nh: Lut
hp ng; lut bi thng ngoi hp ng; lut
cụng/ lut t
- Gii thiu v cỏc h thng phỏp lut trong
mi quan h vi cỏc yu t bờn ngoi nh: Lut
vi xó hi; lut vi kinh t; lut vi ngụn ng,
lut vi vn hoỏ;
- Gii thiu v cỏc h thng lut phỏp vi

bi ging riờng r ca tng giỏo s, hin nay
Khoa lut v Vin lut so sỏnh ang phi hp
biờn son cỏc cun giỏo trỡnh u tiờn theo
phng phỏp liờn h thng. nh hng ca
Trng i hc tng hp Mc.Gill l phng
phỏp so sỏnh phỏp lut liờn h thng s dn tr
thnh phng phỏp chung, ỏp dng cho tt c
cỏc mụn hc ca Khoa lut.
bc sau i hc:
Ni dung ging dy thuc quyn thit k v
la chn ca cỏc giỏo s. đào tạo
68 T ạp chí luật học số 4/2005

Trng i hc tng hp Victoria cha cú
chng trỡnh cp bng thc s lut so sỏnh
cho cỏc hc viờn n t cỏc nc theo truyn
thng Civil law nhng cú cỏc giỏo s khỏ ni
ting v lut so sỏnh ang ging dy mụn phỏp
lut chõu - Thỏi Bỡnh Dng cú th hng
dn lun vn thc s hoc lun ỏn tin s.
Ti Trng i hc tng hp Ottawa, cỏc
hc viờn ó tt nghip chng trỡnh quc gia
v cú hai bng c nhõn Common law v Civil
law cú th la chn cỏc chng trỡnh o to
thc s chung hay chuyờn ngnh; hc viờn ch
cú bng c nhõn Common law cú th chn
chng trỡnh o to thc s chuyờn ngnh lớ

chớnh thc v khụng chớnh thc cựng nhau
thuờ mua cỏc c s d liu lut ln trờn th gii
c hng giỏ thuờ mua u ói so vi thuờ
mua n l. Cng thụng qua mi liờn kt ny,
cỏc trng thc hin vic phõn cụng xõy dng,
lu tr cỏc tp hp sỏch, d liu theo chuyờn
tu theo u th ca tng trng v chuyờn mụn.
Vớ d Khoa lut ca Trng i hc tng hp
Mc.Gill liờn kt song phng vi Khoa Lut ca
Trng i hc tng hp Montrean cựng
xõy dng C s d liu bn ỏn v tp hp ti
liu in v thng mi, thng mi quc t
trong ú Trng Mc.Gill chu trỏch nhim xõy
dng b su tp ỏn l v thng mi truyn
thng cũn Trng HTH Montrean v
thng mi in t. Vic trao i sỏch, ti liu
gia cỏc trng phc v yờu cu nghiờn cu,
ging dy v hc tp ca ging viờn, sinh viờn
c thc hin nhanh chúng, thun li nh h
thng liờn kt th vin in t gia cỏc trng.
Túm li, vic nghiờn cu v ging dy lut
so sỏnh ang ngy cng khng nh v trớ, vai
trũ ca mỡnh trong chng trỡnh o to lut ti
cỏc trng i hc ca Canada. Chng trỡnh,
ni dung v phng phỏp ging dy lut so
sỏnh mi trng cú nhng im c thự riờng
v vn luụn c u t i mi, hon thin
nhm gúp phn o to nhng lut gia ỏp ng
ngy cng tt hn yờu cu ca xó hi Canada
hin i trong xu th hi nhp quc t./.