nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 01/200
7

27

Ts. Lu bình nhỡng *
1. Nhng u im ca h thng phỏp
lut lao ng 20 nm t 1986-2006
Cú th núi, t khi Vit Nam bc vo
thi kỡ i mi, lut lao ng ó cú nhng
thay i cn bn. Nhỡn mt cỏch tng quỏt,
lut lao ng cú nhng u im sau õy:
Mt l, h thng lut lao ng ó cú
nhng vn bn hiu lc cao, tp trung (phỏp
in hoỏ). Trong ú, B lut lao ng l
mt in hỡnh. B lut lao ng nm 1994
(c sa i, b sung nm 2002, 2006) l
vn bn phỏp lut lao ng trc tip cú hiu
lc cao nht v lao ng. B lut lao ng
l s phỏp in hoỏ phỏp lut lao ng ca
Vit Nam nhm phc v cho vic iu
chnh quan h lao ng v cỏc quan h xó

ngy nay ó gn vi vic thc hin nhim
v phc v con ngi, phc v cho quan h
lao ng v cho nn sn xut xó hi. Vỡ th,
vic ch chỳ ý n kt qu ca hot ng
qun lớ s lm sai lch v nh hng ti
mc tiờu xó hi ca lut lao ng.
Bn l, lut lao ng thi kỡ i mi
mang tớnh hi nhp cao hn. iu ny xut
phỏt t nhu cu ca chớnh Vit Nam trong
bi cnh nn kinh t th trng v trc sc
ộp ca ton cu hoỏ kinh t cng nh ca
vn ton cu hoỏ mi quan h lao ng.
Lut lao ng ó chuyn t trng thỏi n
cc sang a cc, song phng sang a
phng. Biu hin rừ nột nht l cỏc quy
nh ca lut lao ng Vit Nam ó m
rng s iu chnh ti quan h lao ng cú
* Ging viờn chớnh Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
28 Tạp chí luật học số 01/2007

yu t nc ngoi. Chớnh ph Vit Nam ó
phờ chun cỏc cụng c quan trng ca
Liờn hp quc (UN) v T chc lao ng
quc t (ILO).
(1)
Vic phờ chun cỏc cụng

ngi lao ng i lm vic nc ngoi.
Theo ú, ngy 17/4/2003 Chớnh ph ban
hnh Ngh nh s 181/2003/N-CP v vn
trờn. Cỏc quy nh v a ngi lao ng
i lm vic nc ngoi ó c phỏp in
hoỏ thnh Lut ngi lao ng Vit Nam i
lm vic nc ngoi theo hp ng, to
iu kin Vit Nam thõm nhp ngy cng
mnh m vo th trng lao ng quc t
(Lut s 72/2006/QH11 ngy 29/11/2006).
Lut lao ng ca Vit Nam ó tha
nhn s tham gia ca ngi lao ng nc
ngoi vo th trng lao ng ti Vit Nam.
Ban u ngi lao ng nc ngoi ch c
cp giy phộp lao ng lm cỏc cụng vic
m ngi lao ng Vit Nam cha cú kh
nng thc hin. Sau ú Nh nc ó tha
nhn rng rói s tham gia xỏc lp v thc
hin mi quan h lao ng vi ngi s
dng lao ng Vit Nam v vi cỏc n v
s dng lao ng khỏc. Tớnh n nay ó cú
hng ngn ngi lao ng nc ngoi c
cp giy phộp hot ng Vit Nam.
(2)

Mc dự cỏc quy nh v a ngi lao
ng i lm vic nc ngoi v quy nh
v ngi lao ng nc ngoi lm vic ti
Vit Nam khụng phi l s th hin tt c
cỏc khớa cnh ca vn m ca v hi

Lut lao ng thi kỡ trc ó tr thnh
ngnh lut phc v c lc cho vic hỡnh
thnh mt i ng cụng chc nh nc.
Tuy nhiờn, lut lao ng cú vai trũ i
vi bn thõn nú l iu chnh cỏc quan h lao
ng thc s. Thc ra, vic quy nh quan
h lao ng gia cụng nhõn, viờn chc vi
cỏc c quan, xớ nghip nh nc cng chng
qua l ý chớ ch quan ca Nh nc. Cũn v
tớnh cht, nhiu quan h lao ng trong thi
kỡ ú ó b hnh chớnh hoỏ. Cỏc quan h
lao ng trong cỏc xớ nghip quc doanh
thc ra l quan h thuờ mn lao ng.
Vỡ coi quan h lao ng l quan h hnh
chớnh nờn vic gii quyt cỏc vn phỏt
sinh cng theo kiu hnh chớnh. Cỏc yờu
cu gii quyt tranh chp lao ng c
hỡnh dung l cỏc khiu t nờn c phỏp
lut quy nh thuc h thng gii quyt cỏc
khiu t thụng qua cỏc c quan nh nc.
Vic kin tng v lao ng c gii quyt
theo th tc t tng dõn s. To ỏn lao ng
khụng tn ti. H thng to ỏn ch cú hai loi
to, ú l: To hỡnh s v to dõn s. Vic lao
ng c coi l vic dõn s. Do ú, cỏc
tranh chp lao ng u c gii quyt theo
th tc t tng dõn s, thụng qua to dõn s.
Ngy nay, tớnh cht chuyờn bit ca lut
lao ng ũi hi mt hỡnh thc t tng riờng
- t tng lao ng. Mc dự hin ti, vi quan

an sinh xó hi cú mi quan h khỏ cht ch.
Lut lao ng iu chnh quan h lao ng
v thc s l ngnh lut t ra nhng quy
tc cn bn v lao ng v hng th trong
xó hi m nhng nguyờn tc ca nú khi
trin khai cỏc quy phm lao ng ó to ra
nhng c s phỏp lớ quan trng cỏc i
tng l ngi lao ng c hng mt
hoc nhiu ch an sinh xó hi, c bit l
cỏc ch tr cp m au, thai sn, tai nn
lao ng bnh ngh nghip, hu trớ, t nghiên cứu - trao đổi
30 Tạp chí luật học số 01/2007

tut, tht nghip, bo him y t. iu ú ó
gúp phn vo vic n nh tỡnh hỡnh kinh t-
xó hi, n nh i sng ca ngi dõn
trong xó hi núi chung, thay vỡ ch m bo
cỏc ch an sinh xó hi cho nhng cụng
nhõn, viờn chc nh nc nh trc õy.
2. Nhng tn ti ch yu ca h thng
phỏp lut lao ng hin hnh
Mc dự nhng u im ca lut lao
ng l c bn song nhỡn nhn khỏch quan,
cú th thy h thng phỏp lut lao ng hin
hnh vn cũn cú nhng tn ti cn khc
phc. Nhng tn ti ú l:
- Lut lao ng hin hnh cha thc s

(khụng phi l xa l t do) m cha m
bo kh nng ỏp dng trc tip ó gõy ra
khú khn cho nhng c quan v nhng
ngi thi hnh phỏp lut. B lut lao ng
cũn thiu vng cỏc quy nh xỏc nh cỏc
ti phm hỡnh s bo v ngi lao ng
cng nh bo v cỏc quyn, li ớch hp
phỏp ca ngi s dng lao ng.
(4)

- Mt trong nhng yờu cu cú tớnh thi
i ca h thng phỏp lut lao ng trong
bi cnh hi nhp v ton cu hoỏ kinh t
v ton cu hoỏ mi quan h lao ng l th
hin s ho hp vi cỏc tiờu chun lao ng
quc t.
(5)
Cỏc quc gia thnh viờn, trong ú
cú Vit Nam cn nghiờn cu phờ chun
v thc hin cỏc quy tc ú nh l mt b
phn ca h thng phỏp lut lao ng quc
gia. Tuy nhiờn, vic phờ chun cỏc vn bn
phỏp lut lao ng quc t hin ti ch yu
mang tớnh tng trng hoc ch c s
dng giỏn tip, cha c ỏp dng trc tip.
Cỏc cụng c c phờ chun ch hu nh
c s dng tham chiu nhm xõy dng
cỏc vn bn phỏp lut lao ng quc ni
hoc kim tra xem kh nng phỏp lut
lao ng quc ni ó phự hp vi cỏc cụng

nội dung chưa đảm bảo tính khoa học, nặng
tính chủ quan của nhà làm luật. Các quy
định của luật lao động chưa thực sự tạo ra
một môi trường pháp lí thuận lợi cho mối
quan hệ lao động hình thành và phát triển
theo các quy luật của kinh tế thị trường.
Điển hình là các quy định về đình công và
giải quyết đình công. Mười năm qua các
quy định về đình công và giải quyết đình
công không phát huy tác dụng. Các quy
định đó đã không được thực tiễn chấp nhận.
Hơn 1.300 cuộc đình công xảy ra trong
những năm qua nhưng không đảm bảo được
tính hợp pháp vì các thủ tục và nội dung
đình công không đáp ứng yêu cầu chưa sát
thực tiễn của pháp luật. Chưa có cơ quan
toà án lao động nào nhận được yêu cầu giải
quyết một cuộc đình công. Dường như các
quy định của pháp luật về đình công đã trở
thành hình thức hơn là một công cụ pháp lí,
một phương tiện giúp cho các bên của quan
hệ lao động và nhà nước giải quyết các vấn
đề bức xúc của quá trình lao động xã hội.
Vì thế, trong chương trình xây dựng pháp
luật, các quy định về đình công và giải
quyết đình công đã được đưa vào kế hoạch
sửa đổi, bổ sung trong thời gian tới.
- Luật lao động, ở một khía cạnh nào
đó, vẫn còn có biểu hiện là tính “công cụ
quản lí” hơn là “công cụ điều chỉnh”. Điều

Tuy nhiên, pháp luật lao động Việt Nam
chưa có quy định rõ ràng về cơ chế ba bên
mà mới chỉ quy định về việc tham khảo ý
kiến của đại diện người lao động và người
sử dụng lao động. Như vậy là Nhà nước vẫn
chưa coi việc cùng tham gia quyết định các
vấn đề lao động của hai giới trong mối quan nghiên cứu - trao đổi
32 Tạp chí luật học số 01/2007

h lao ng. iu ny ó lm gim sỳt vai
trũ ca h thng phỏp lut lao ng v cha
to iu kin phỏt huy dõn ch doanh nghip
cng nh ó hn ch kh nng kim soỏt tay
ba trong lao ng. Vic khụng thnh lp cỏc
hi ng hoc u ban ba bờn ó khụng tn
dng c kh nng thc s ca ba bờn
trong vic hp tỏc xõy dng v thc thi phỏp
lut. Vic khụng b trớ hi ng xột x cỏc
v ỏn lao ng theo c ch ba bờn ó lm
gim sỳt vai trũ ca hai gii v chng mc
no ú, ó lm gim sỳt hiu qu ca vic
gii quyt cỏc tranh chp lao ng.
3. Mt vi xut
gúp phn nõng cao hiu qu iu chnh
ca lut lao ng trong tỡnh hỡnh hin nay,
cn chỳ trng thc hin tt cỏc vn sau:
- Trc ht, cn hon thin B lut lao

e cỏc i tng vi phm. Khụng ch cú vy,
nú lm cho vic giỏo dc, nhn thc v tuõn
theo phỏp lut lao ng b chia ct v khụng
m bo tớnh h thng.
(7)

Vic hon thin B lut lao ng theo
hng phỏp in hoỏ (thc s) s tớch hp
c cỏc vn quan trng chc chn s
to ra kt qu cao hn trong cụng tỏc tuyờn
truyn, thc hin phỏp lut lao ng.
- Th hai, lut lao ng Vit Nam cn
cú s thớch ng vi phỏp lut lao ng quc
t, c bit l lut lao ng khu vc nhm
ỏp ng yờu cu hi nhp kinh t v ton
cu hoỏ quan h lao ng.
Ngy nay, cựng vi tin trỡnh hi nhp
kinh t quc t, quỏ trỡnh ton cu hoỏ kinh
t v ton cu hoỏ mi quan h lao ng, cỏc
quy phm phỏp lut quc t ó tr thnh ti
sn chung ca cỏc quc gia. S chuyn
hng tớch cc ú khụng cũn l mi m i
vi Vit Nam bi vỡ Vit Nam ó l thnh
viờn ca nhiu t chc quc t, trong ú cú
ILO, ASEAN, WTO. Vic giao lu kinh t
v tham gia vo quỏ trỡnh phõn cụng v hp
tỏc lao ng quc t ũi hi Vit Nam phi
tỡm cỏch ho nhp bng cỏch rỳt ngn
khong cỏch v s khỏc bit gia h thng
phỏp lut lao ng ca mỡnh vi h thng

quan h lao ng núi riờng ó thỳc y
nhng quan im, t tng thc hin cỏc
vn vỡ quyn con ngi ca ngi lao
ng. S bo v lao ng ngy nay khụng
cũn n thun v c in theo kiu ch chỳ
trng n vic chng li s xõm hi t phớa
ch s dng lao ng. iu quan trng l
to ra nhng iu kin lao ng tt hn cho
s phỏt trin nhng giỏ tr ca con ngi
i vi lao ng.
Trờn tinh thn y, ILO ó khuyn cỏo
cỏc quc gia thnh viờn phờ chun v thc
hin cỏc cụng c quc t v lao ng. Cỏc
cụng c quan trng nht ca ILO cn
c quan tõm phờ chun l: Cụng c s
29 (1930) v lao ng cng bc; Cụng
c s 87 (1948) v quyn t do kt hp
v bo v quyn t chc; Cụng c s 98
(1949) v quyn t chc v thng lng
tp th; 105 (1957) v xoỏ b lao ng
cng bc. ó cú rt nhiu quc gia phờ
chun a vo thc hin.
(8)

- Th t, cn xõy dng cỏc quy nh v
c ch ba bờn Vit Nam.
Vic xõy dng c ch ba bờn trc ht
phi bt u t vic cụng nhn s tn ti v
vai trũ ca hip hi/t chc ca nhng
ngi s dng lao ng (gii ch) bờn cnh

vic nc ngoi ó tr thnh hot ng cú nghiên cứu - trao đổi
34 Tạp chí luật học số 01/2007

v trớ quan trng trong chớnh sỏch lao ng -
vic lm ca Vit Nam. Tớnh n ht 6
thỏng u nm 2006 Vit Nam ó a c
trờn 400 ngn ngi lao ng i lm vic
trờn 40 quc gia v vựng lónh th. Nhng
ngi lao ng Vit Nam ú hu ht ra
nc ngoi lm vic theo cỏc hp ng
cung ng lao ng kớ kt gia cỏc doanh
nghip, t chc Vit Nam vi cỏc doanh
nghip ca nc ngoi. Khi lm vic
nc ngoi, ngi lao ng Vit Nam phi
kớ hp ng lao ng vi ch s dng lao
ng ca nc s ti. H phi tuõn theo
cỏc quy nh phỏp lut lao ng ca nc
tip nhn lao ng ch khụng c phỏp
lut lao ng Vit Nam bo v trc tip.
ú l s bt li ln i vi ngi lao ng
khi ra nc ngoi lm vic. Theo k hoch,
Vit Nam s tng cng a ngi lao
ng ra nc ngoi lm vic vi mc tiờu
ln l gii quyt vic lm v tng thu nhp
cho ngi lao ng, tng ngun thu cho t
nc. Nh vy, trong nhng nm ti con
s ngi lao ng ra nc ngoi lm vic

ch bng tu; s 45 (1935) v s dng ph n vo
nhng cụng vic di mt t, trong hm m; s 80
(1946) v sa i nhng iu khon cui cựng; s 81
(1947) v thanh tra lao ng trong cụng nghip v
thng mi; s 100 (1951) v tr cụng bỡnh ng gia
lao ng nam v n cho mt cụng vic cú giỏ tr nh
nhau; s 111 (1958) v phõn bit i x trong vic lm
v ngh nghip; s 116 (1961) v vic sa i nhng
iu khon cui cựng; s 120 (1964) v v sinh trong
thng mi v vn phũng; s 124 (1965) v vic kim
tra y t cho thiu niờn lm vic di mt t, trong hm
m; s 138 (1973) v tui ti thiu c i lm vic; s
155 (1981) v an ton lao ng, v sinh lao ng v
mụi trng lm vic; s 182 (1997) v xoỏ b cỏc hỡnh
thc ti t nht v lao ng tr em.
(2): - Theo thng kờ cha y ca v tin lng - tin
cụng B lao ng thng binh xó hi, hin ti s lng
ngi lao ng nc ngoi lm vic ti Vit Nam (c
bit trong cỏc doanh nghip u t) khong 80.000 ngi.
- Cũn theo thng kờ ca B ti chớnh hin cú
khong 300.000 Vit Nam v ngi nc ngoi lm
vic ti Vit Nam b iu chnh bi thu thu nhp cao
(Bi: Mt b phn ngi dõn ó quen vi thu thu
nhp cỏ nhõn, - bi ng 8h44 ngy 15/8/2006).
(3). Quy nh v thi gian gii quyt tranh chp lao
ng tp th ca Hi ng trng ti lao ng cp tnh
i vi cỏc tranh chp lao ng trong cỏc doanh nghip
khụng c ỡnh cụng l 10 ngy, trỏi vi quy nh
chung ca B lut lao ng ti iu 174 (7 ngy l thi


v vn hoỏ nhng khụng a vo thc thi phn quy
nh v quyn ỡnh cụng ca ngi lao ng.
(6). Ngh nh s 145/2004/N-CP ngy 14/7/2004
hng dn chi tit thi hnh B lut lao ng v vic
Tng liờn on lao ng Vit Nam v i din ca
ngi s dng lao ng tham gia vi c quan nh
nc v chớnh sỏch, phỏp lut v cỏc vn cú liờn
quan n quan h lao ng thc s cha coi i din
ca hai gii Ch Th l nhng i tỏc bỡnh ng.
(7). Trong B lut lao ng cú quy nh vic x pht
trong 4 iu lut t iu 192-195 nhng cỏc quy nh
cú tớnh cht chung, thiu c th v nh l mt s
dn dt. Cú quy nh nh l loi u quyn ca
Quc Hi cho Chớnh ph ban hnh quy nh ỏp
dng (iu 195 quy nh: Chớnh ph quy nh vic
x pht hnh chớnh i vi hnh vi vi phm phỏp lut
lao ng). Thc t cỏc quy nh chung ú khụng thc
hin c m phi da vo cỏc vn bn phỏp lut
khỏc thuc nhiu loi khỏc nhau.
(8) Tớnh n 2006, ó cú 168 quc gia phờ chun
Cụng c s 29; 145 quc gia phờ chun Cụng c s
98; 154 quc gia phờ chun Cụng c s 87 v 165
quc gia phờ chun Cụng c 105.
(9). Hin nay, Liờn minh hp tỏc xó Vit Nam v
Phũng thng mi v cụng nghip Vit Nam l hai t
chc riờng r, l ng i din cho ngi s dng
lao ng.

VN CI THIN (tip theo trang 26)
- Nng lc ca b mỏy hnh chớnh

giao Chớnh ph quy nh chi tit v hng
dn thi hnh./. (8). Xem: Cụng bỏo nc Cng ho xó hi ch ngha
Vit Nam, s 2324, ngy 20/5/2006.