Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
LỜI MỞ ĐẦU
Tiền mặt đã xuất hiện từ lâu và là một phương thức thanh toán không thể
thiếu ở bất cứ một quốc gia nào. Tuy nhiên, khi xã hội càng phát triển, có rất
nhiều phương thức thanh toán nhanh chóng, tiện dụng và hiện đại hơn ra đời,
trong đó hình thức thanh toán qua Ngân hàng là hình thức phổ biến nhất.
Các hoạt động giao dịch thương mại, dịch vụ, hàng hóa ngày nay diễn ra
mọi lúc, mọi nơi, vượt qua cả giới hạn về khoảng cách. Xét trên nhiều góc độ,
khi hoạt động thanh toán trong xã hội còn thực hiện phổ biến bằng tiền mặt, nhất
là trong thanh toán các khoản có giá trị lớn có thể dẫn đến nhiều bất lợi và rủi ro
như: Chi phí của xã hội để tổ chức hoạt động thanh toán (như chi phí của Chính
phủ cho việc in tiền; Chi phí vận chuyển, bảo quản, kiểm, đếm tiền của hệ thống
ngân hàng, của các chủ thể tham gia giao dịch thanh toán) là rất tốn kém; Việc
thực hiện giao dịch thanh toán bằng tiền mặt với khối lượng lớn dễ bị các đối
tượng phạm pháp lợi dụng để gian lận, trốn thuế, trì hoãn hoặc không thực hiện
nghĩa vụ trả nợ đối với ngân hàng hoặc các chủ nợ; Vấn đề an ninh trong thanh
toán, bảo quản, vận chuyển tiền mặt luôn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm; Sử dụng
nhiều tiền mặt trong giao dịch thanh toán của xã hội sẽ là môi trường thuận lợi
cho tội phạm lưu hành tiền giả, đe dọa trực tiếp đến lợi ích của các tổ chức, cá
nhân và tình hình an ninh quốc gia.
Những bất tiện của việc sử dụng tiền mặt trong thanh toán đòi hỏi phải có
thêm những hình thức thanh toán thuận lợi hơn. Bên cạnh đó với sự phát triển
vượt bậc của hệ thống ngân hàng, các dịch vụ, các công cụ thanh toán đã được
ngân hàng nghiên cứu đưa ra để khách hàng lựa chọn cho mình một hình thức
thanh toán thích hợp thay cho thanh toán tiền mặt. Thanh toán không dùng tiền
mặt phát sinh từ đó và càng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế.
Bên cạnh hình thức thanh toán không dùng tiền mặt thì còn có một số hình thức
thanh toán khác như: thanh toán quốc tế, thanh toán vốn giữa các ngân hàng,
Vậy thanh toán qua Ngân hàng là hình thức thanh toán như thế nào, trình tự tiến
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
1

trình sản xuất kinh doanh. Vì vậy có thể khẳng định rằng thanh toán là điều kiện
quan trọng để đảm bảo sự tuần hoàn bình thường của của quá trình chu chuyển
vốn trong từng Doanh nghiệp, từng đơn vị kinh tế hây thậm chí từng cá nhân
trong xã hội cũng như tòan bộ nền kinh tế quốc dân.
Đối với Doanh nghiệp, việc thanh toán qua Ngân hàng có vai trò:
Giúp Doanh nghiệp rút ngắn thời gian lưu thông do đó rút ngắn thời gian
quá trình chu chuyển vốn. Thanh toán nhanh chóng, chính xác, an toàn sẽ làm
tăng vòng quay vốn, giảm lượng tiền trong lưu thông, tiết kiệm chi phí cho xã
hội. Doanh nghiệp cũng được hưởng lãi từ số dư trên tài khoản tại Ngân hàng.
Thanh toán qua Ngân hàng đảm bảo an toàn tài sản cho Doanh nghiệp, tốc
độ thanh toán nhanh và tiết kiệm chi phí lưu thông, thanh toán qua Ngân hàng
giúp các Doanh nghiệp thuận tiện trong giao dịch và có phạm vi thanh toán
rộng.
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
3
Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
Bên cạnh đó, thanh toán qua Ngân hàng giúp Doanh nghiệp đáp ứng kịp
thời nhu cầu về vốn kinh doanh, đảm bảo quá trình sản xuất và kinh doanh được
liên tục.
Việc thanh toán qua Ngân hàng không chỉ có lợi cho Doanh nghiệp mà
còn cho cả Ngân hàng trong việc tập trung nguồn vốn nhàn rỗi để mở rộng cho
vay và đầu tư.
1.3 Các hình thức thanh toán qua Ngân hàng
- Nghiệp vụ ngân quỹ
- Thanh toán không dùng tiền mặt
- Thanh toán quốc tế
- Thanh toán liên hàng nội bộ
- Thanh toán bù trừ
- Thanh toán qua tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nước
- Thanh toán điện tử liên Ngân hàng

+ Sổ kế toán chi tiết tiền mặt ( sổ Nhật ký quỹ là căn cứ để lập sổ kế toán chi tiết
tiền mặt)
- Tại bộ phận quỹ nghiệp vụ mở các loại sổ sau:
+ Sổ quỹ
+ Các loại sổ khác
1.2 Kế toán nghiệp vụ thu, chi tiền mặt
1.2.1 Kế toán nghiệp vụ thu tiền mặt
Khách hàng lập giấy nộp tiền và nộp tiền mặt cho thủ quỹ NH để kiểm
đếm (trường hợp giao dịch nhiều cửa)hoặc nộp trực tiếp cho nhân viên giao
dịch( trường hợp giao dịch một cửa). Quy trình kế toán được thực hiện đúng
nguyên tắc: Thu trước- ghi sổ sau.
Nợ TK tiền mặt tại quỹ
Có TK thích hợp
Ví dụ 1:
Ngày 12 tháng 3 Công ty cổ phần thương mại và dịch vụ Hải Hằng nộp
giấy nộp tiền và 180 triệu tiền mặt vào TK tiền gửi thanh toán tại Ngân hàng
TMCP Công thương VN - Chi nhánh Lưu Xá.
ĐK:
Nợ TK 1011: 180.000.000 đ
Có TK 4211/CTCPTM&DV Hải Hằng: 180.000.000
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
6
Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
1.2.2 Kế toán chi tiền mặt
Khi khách hàng có nhu cầu lĩnh tiền mặt từ TKTG thanh toán thì viết Séc
lĩnh tiền mặt. Trường hợp Ngân hàng giải ngân bằng tiền mặt hay chi tiền mặt
từ TKTG tiết kiệm, kỳ phiếu, trái phiếu thì khách hàng lập giấy lĩnh tiền mặt và
phải đảm bảo nguyên tắc “ghi sổ trước, chi sau”
Nợ TK thích hợp
Có TK 1011

Đk:
- Tại Chi nhánh Lưu Xá.
Nợ TK 5111: 85.000.000
Có TK 1011: 85.000.000
- Tại Chi nhánh Sông Công
Nợ TK 1011: 85.000.000
Có TK 5112: 85.000.000
* Cách 2: Ngân hàng điều chuyển tiền mặt đi cử người đại diện mang tiền
mặt giao tại ngân hàng nhận vốn tiền mặt đến, kế toán hạch toán
- Tại NH điều chuyển vốn đi
Nợ TK 1019
Có TK 1011
- Tại NH nhận vốn tiền mặt
Nợ TK 1011
Có TK chuyển tiền đến
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
8
Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
- Khi NH nhận vốn tiền mặt đã nhận được tiền, NH điều chuyển vốn đi hạch
toán:
Nợ TK chuyển tiền đi
Có TK 1019
Ví dụ 4:
Ngày 10 tháng 4, theo lệnh của Ngân hàng công thương Thái Nguyên,
Ngân hàng CPTM Công thương VN - chi nhánh Lưu Xá vận chuyển 150 triệu
đồng và giao nhận tại Ngân hàng công thương Thái Nguyên.
ĐK:
- Tại Chi nhánh Lưu Xá
Nợ TK 1019: 150.000.000
Có Tk 1011: 150.000.000

Có TK 461: 500.000 đ
- Với trường hợp thiếu quỹ: tồn quỹ thực tế < tồn quỹ trên sổ sách
• Lập biên bản xác định thừa quỹ chờ xử lý
• Căn cứ vào biên bản kế toán lập phiếu chi vào TK “Tham ô, thiếu
mất tiền, tài sản chờ xử lý”- 3614/ tiểu khoản đứng tên người gây ra thiếu quỹ
Nợ TK 3614
Có TK 1011
• Định kỳ, ngân hàng thành lập Hội đồng xử lý để tìm nguyên nhân
và quy trách nhiệm
II. Kế toán hình thức thanh toán không dùng tiền mặt
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
10
Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
2.1. Thanh toán không dùng tiền mặt
2.1.1 Khái niệm về TTKDTM
Thanh toán không dùng tiền mặt là hình thức thanh toán tiền hàng hóa,
dịch vụ, không có sự xuất hiện của tiền mặt mà được tiến hành bằng cách trích
tiền của người chi trả chuyển vào tài khoản của người thụ hưởng hoặc bằng cách
bù trừ lẫn nhau thông qua vai trò trung gian của các tổ chức cung ứng dịch vụ
thanh toán.
2.1.2 Đặc điểm về TTKDTM
Người bán có thể thu được tiền trước hoặc sau khi xuất chuyển hàng hoá
cho người mua. Sự tách rời về mặt thời gian và không gian trong qúa trình thanh
toán đặt ra yêu cầu cho ngân hàng khi tổ chức hệ thống thanh toán không dùng
tiền mặt là phải rút ngắn khoản cách giữa tiền và hàng.
Vật trung gian trao đổi ( tiền mặt ) không xuất hiện theo kiểu hàng-tiền-
hàng, mà chỉ xuất hiện dưới hình thức tiền tệ kế toán (tiền ghi sổ) và được ghi
chép trên các chứng từ sổ sách.
Do đặc điểm trên, mỗi bên tham gia thanh toán (chủ yếu là người mua)
phải mở tài khoản tại ngân hàng (trừ một vài hình thức thanh toán như ngân

tiền mặt, tăng tốc độ chu chuyển vốn trong nền kinh tế.
2.1.4 Nguyên tắc TTKDTM
- Chủ tài khoản phải có tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng
- Tài khoản phải có số dư để đảm bảo thanh toán
- Phải làm đúng và đủ các thủ tục tại Ngân hàng ( giấy tờ thanh toán,
phương thức nộp, lĩnh tiền, dấu, chữ ký )
- Chủ tài khoản phải tự theo dõi số dư tiền gửi tại Ngân hàng
- Ngân hàng phải kiểm tra, kiểm soát các thủ tục và hoạt động của khách
hàng
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
12
Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
2.1.5 Các hình thức TTKDTM
Theo các văn ban quy phạm pháp luật thì hiện nay có 5 hình thức thanh
toán không dùng tiền mặt được sử dụng để thanh toán giữa các tổ chức kinh tế,
cá nhân trong nền kinh tế đó là:
- Ủy nhiệm chi hoặc lệnh chi
- Ủy nhiệm thu hoặc nhờ thu
- Séc thanh toán: Séc lĩnh tiền mặt, Séc bảo chi, Séc
- Thẻ ngân hàng: Thẻ tín dụng, thẻ trả trước, thẻ ghi nợ
- Các phương tiện thanh toán khác như hối phiếu, lệnh phiếu , theo quy
định của pháp luật có liên quan.
2.1.6 Tình hình thanh toán không dùng tiền mặt Tại Ngân hàng TMCP Công
thương VN – Chi nhánh Lưu Xá
Cùng với sự phát triển của các nghiệp vụ khác, Chi nhánh đã không
ngừng quan tâm tới việc đổi mới công nghệ thanh toán để công tác thanh toán
không dùng tiền mặt ngày càng được mở rộng và phát triển, thực thi một cách
linh hoạt đúng đắn các văn bản hướng dẫn ban hành thực thi công tác thanh toán
không dùng tiền mặt.
Bên cạnh đó Chi nhánh cũng đã thực hiện chương trình hiện đại hóa công

+ TK tiền gửi để bảo đảm thanh toán thẻ 4273/ 4283
- TK 428: Tiền ký quỹ bằng ngoại tệ
- TK 5012: Kế toán bù trừ của ngân hàng thành viên
Bên Có ghi: +Các khoản phải trả cho NH khác
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
14
Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
+Số tiền chênh lệch phải thu trong thanh toán bù trừ
Bên Nợ ghi: +Các khoản phải thu khác
+Số tiền chênh lệch phải trả trong thanh toán bù trừ
Số dư Nợ: Số tiền phải thu trong thanh toán bù trừ chưa thanh toán
Số dư Có: Số tiền phải trả trong thanh toán bù trừ chưa thanh toán
- TK 5111: Chuyển tiền đi năm nay
Bên Nợ ghi: +Số tiền chuyển đi theo lệnh chuyển nợ
Bên Có ghi: + Số tiền chuyển đi theo lệnh chuyển Có
+ Số tiền chuyển theo lệnh huỷ lệnh chuyển Nợ đã chuyển
Số dư Nợ: Số chênh lệch số tiền chuyển đi theo các lệnh chuyển Nợ lớn hơn số
tiền chuyển đi theo các lênh chuyển Có và lệnh huỷ lệnh chuyển
Nợ.
Số dư Có: Số chênh lệch số tiền chuyển đi theo các lệnh chuyển Có và Lệnh huỷ
lệnh chuyển Nợ lớn hơn số tiền chuyển đi theo các lệnh chuyển Nợ
- TK 5112: Chuyển tiền đến năm nay
Bên Nợ ghi: + Số tiền chuyển đến theo Lệnh chuyển Có
+ Số tiền chuyển đến theo Lệnh huỷ lệnh chuyển Nợ
Bên Có ghi: Số tiền chuyển đến theo Lệnh chuyển Nợ
Số dư Nợ: Số chênh lệch số tiền chuyển đến theo các lệnh chuyển Có và lệnh
huỷ lệnh chuyển Nợ lớn hơn số tiền chuyển đến theo các lệnh
chuyển Nợ.
Số dư Có: Số chênh lệch số tiền chuyển đến theo các Lệnh chuyển Nợ lớn hơn
số tiền chuyển đến theo các Lệnh chuyến Có và Lệnh huỷ lệnh

16
Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
+ STD thư tín dụng đến
2.1.7.2 Chứng từ sử dụng
Các chứng từ thường được sử dụng trong thanh toán không dùng tiền mặt
gồm: các loại séc thanh toán: séc tiền mặt, séc chuyển khoản, séc bảo chi, séc
chuyển tiền, giấy uỷ nhiệm thu, UNC, giấy mở thư tín dụng, ngân phiếu thanh
toán, thẻ tín dụng, giấy báo và các bảng kê Để phù hợp với đặc điểm hoạt động
cùa từng hệ thống Ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước có những quy định cho
những mẫu chứng từ thanh toán cụ thể.
Chứng từ dùng trong thanh toán không dùng tiền mặt có đặc điểm vừa là
chứng từ gốc vừa là chứng từ ghi sổ, các chứng từ này do chính khách hàng lập
ra mà Ngân hàng không được tự ý sửa chữa, bổ sung. Nhưng để đảm bảo tính
hợp lệ, hợp pháp của các chứng từ, Ngân hàng luôn phải kiểm tra kỹ lưỡng trước
khi hoạch toán.
Việc thực hiện kế kế toán thủ công thì chứng từ phải lập đủ số liên ghi
vào tài khoản có cùng các giấy báo nợ, giấy báo có gửi cho khách hàng tham gia
thanh toán. nhưng ngày nay, việc thực hện kế toán trên máy tính toàn bộ nên số
lượng các liên của mỗi bọ chứng từ giảm bớt nhưng vẫn đủ số lượng đáp ứng
chu cầu hạch toán và việc thực hiện kế toán trên máy vi tính, truyền nhận thông
tin bằng hệ thống tự động đã làm tăng độ chính xác, nhanh chóng trong hoạt
động thanh toán không dùng tiền mặt.
2.1.8 Kế toán các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt
2.1.81 Kế toán hình thức thanh toán bằng lệnh chi hay ủy nhiệm chi
a. Khái quát chung về lệnh chi hay ủy nhiệm chi
- Khái niệm: Lệnh chi hay UNC là lệnh của chủ tài khoản ủy nhiệm chi tổ chức
cung ứng dịch vụ thanh toán phục vụ mình, trích một số tiền nhất định từ tài
khoản tiền gửi của mình để chuyển cho người được hưởng có tài khoản ở cùng
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
17

Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
sẵn để trích tài khoản tiền gửi tài khoản tiền gửi của mình để trả cho người mua
chỉ trong vòng 1 ngày làm việc Ngân hàng phải hoàn tất lệnh cho đó và khi
Ngân hàng phục vụ bán. Như vậy thủ tục thanh toán đơn giản, tôc độ thanh toán
nhanh và phạm vi thanh toán rộng đó là nhưỡng ưu việt của hình thức UNC so
với các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt khác.
c. Quy trình hạch toán thanh toán lệnh chi hay UNC
 Cùng ngân hàng:
Hạch toán: Nợ TK 4211/Người chi trả: số tiền trên UNC
Có TK 4211/người thụ hưởng: số tiền trên UNC
V í dụ 6 : Ngày 20/4/2012 tại NH TMCP Công thương VN - Chi nhánh Lưu Xá
có các nghiệp vụ sau:
Công ty TNHH Lan Anh nộp vào UNC yêu cầu NH trích TK TGTT
150.000.000đ để trả tiền hàng đã nhận cho Công ty THHH Bình Minh có TK
mở tại Chi nhánh Lưu Xá ( cùng NH).
Định khoản: Nợ TK 4211: Cty TNHH Lan Anh: 150.000.000 đ
Có TK 4211: Công ty TNHH Bình Minh: 150.000.000 đ
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
19
Người chi trả
Tổ chức cung
ứng dịch vụ
thanh toán
Người thụ
hưởng
(2)
UNC
(4)
Báo có
(1) giao hàng hóa dịch vụ

Báo nợ
(2)
UNC
(4) Lập và gửi lệnh
chuyển có
Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
Ví dụ 7:
Ngày 20/4/2012 tại NH TMCP Công thương VN – Chi nhánh Lưu Xá có
các nghiệp vụ kinh tế phát sinh như sau:
Công ty Lanh Anh nộp vào UNC, số tiền 60.000.000đ trả tiền hàng đã
giao cho Công ty TNHH Thành Vinh có TK tại NH TMCP Công thương VN –
Chi nhánh Đống Đa.
Định khoản:
- Tại NHCT Thái nguyên khi nhận được UNC do Công ty TNHH Lan Anh gửi
đến sẽ lập và gửi lệnh chuyển Có đến Chi nhánh Đống Đa và hạch toán:
Nợ TK 4211: Công ty TNHH Lan Anh: 60.000.000 đ
Có TK 5191: 60.000.000 đ
- Tại Chi nhánh Đống Đa, khi nhận được Lệnh, ghi tăng TK, hạch toán báo Có
cho người thụ hưởng:
Nợ TK 5191: 60.000.000 đ
Có TK 4211: Công ty TNHH Thành Vinh: 60.000.000 đ
2.1.8.2 Kế toán thanh toán bằng nhờ thu hay ủy nhiệm thu
a. Tổng quan về thanh toán bằng nhờ thu hay ủy nhiệm thu
- Khái niệm: Uỷ nhiệm thu là một thể thức thanh toán trong đó người bán sẽ lập
giấy uỷ nhiệm thu kèm theo hoá đơn chứng từ gửi tới ngân hàng của mình nhờ
thu hộ tiền ở người mua.Việc nhờ thu diễn ra sau khi giao hàng.
Uỷ nhiệm thu là một văn thư do khách hàng lập để yêu cầu ngân hàng thu
một khoản tiền ở người mua trong trường hợp bên mua và bên bán có tài khoản
ở hai ngân hàng khác nhau.
- Điều kiện áp dụng: Áp dụng trong giao dịch thanh toán giữa những người sử

22
Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
- Hình thức UNT chỉ được áp dụng khi các chủ thể thanh toán đã thoả
thuận thống nhất dùng hình thức thanh toán UNT với những điều kiện thanh
toán đã ghi trong hợp đồng kinh tế hay đơn đặt hàng.
- Thủ tục thanh toán của hình thức này rát phức tạp, trải qua nhiều khâu:
khách hàng nộp UNT vào Ngân hàng phục vụ mình nhờ thu hộ, Ngân hàng gửi
cho Ngân hàng phục vụ người trả tiền , Ngân hàng người trả tiền kiểm tra UNT,
số dư tài khoản cuả người trả tiền rồi trích tiền chuyển về Ngân hàng phục vụ
người thụ hưởng lúc này Ngân hàng phục vụ người thụ hưởng mới hạch toán
điều đó làm giảm tốc độ thanh toán kéo dài thời gian, người thụ hưởng nhận tiền
chậm ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của họ. Do những hạn chế trên mà
khách hàng của chi nhánh sử dụng hình thức này rất ít chủ yếu thanh toán cho
những món có giá trị nhỏ có tính chất thường xuyên như: tiền điện , tiền nước,
điện thoại
c. Quy trình kế toán thanh toán nhờ thu hay UNT
 Cùng chi nhánh
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
23
Người thụ
hưởng
Tổ chức cung
ứng dịch vụ
thanh toán
Người chi trả
(2)
UNC
(4)
Báo có
(1) giao hàng hóa dịch vụ

Lãi xuất
phạt
(3)
Trong đó:
(1) – Số tiền ghi trên giấy nhờ thu
(2) – Tính theo ngày kể từ ngày ghi nhập sổ theo dõi “ UNT quá hạn” đến
ngày xuất sổ để thanh toán
(3) - Theo lãi suất nợ quá hạn cho vay ngắn hạn tính theo ngày
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
24
Đại học Kinh tế & QT kinh doanh  Bài thảo luận nhóm
 Khác ngân hàng
(1) Đơn vị bán giao hàng cho người mua.
(2) Đơn vị bán lập UNT kèm theo các hoá đơn chứng từ gởi đến TCCUDVTT
nhờ thu hộ
(3) TCCUDVTT phục vụ người bán theo uỷ quyền chuyển Nợ, lập lệnh chuyển
Nợ sang TCCUDVTT phục vụ người mua, hạch toán:
Nợ TK thanh toán vốn giữa các NH: Số tiền trên UNT
Có TK 4599: Các khoản chờ TT khác: Số tiền trên UNT ( hoặc
TK 4211- Phong toả TK )
(4) TCCUDVTT phục vụ người mua nhận được lệnh chuyển Nợ, kiểm tra và
đối chiếu với thông báo bằng văn bản do đơn vị mua gửi trước đây, nếu UNT
hợp lệ sẽ trích TK của người chi trả, Báo nợ, đồng thời
(5) Gửi thông báo chấp nhận lệnh chuyển nợ sang TCCUDVTT phục vụ
người thụ hưởng, hạch toán:
Nhóm 6 Môn: Kế toán Ngân hàng
25
NH phục vụ
người thụ hưởng
NH phục vụ