TIỂU LUẬN:

Nghiên cứu về phạm trù con người và
vấn đề về con người trong sự nghiệp
công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
Lời nói đầu

tính cấp thiết của đề tài Tại sao lại phải nghiên cứu về phạm trù con người và vấn đề về con người trong
sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước trong khi thế giới đã trải qua hai
cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật vĩ đại và trên thế giới đã có rất nhiều, rất nhiều
nước đã trở thàmh những nước công nghiệp lớn. Phải chăng đó là vì công nghiệp hoá,

nghiệp), đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn; tổng sản phẩm quốc dân (GDP) tính
theo đầu người thuộc loại thấp nhất thế giới: 220$ (tại thời điểm tháng 9 năm 1993),
thấp hơn Lào, Bangladesh, chỉ bằng 1/9 của Thái Lan, bằng 1/4 của Malaysia, 1/45
của Đài Loan; tốc độ tăng bình quân chậm hơn nhiều nước trong khu vực. Gắn liền
với nền kinh tế đó là lối làm ăn tản mạn và tuỳ tiện của sản xuất nhỏ. Cùng với những
thuyền thống tốt đẹp mà chúng ta đang kế thừa cũng có những truyền thống lạc hậu
của người đã chết đang đè nặng lên vai người đang sống Vì vậy muốn không bị tụt
hậu xa hơn nữa, muốn ổn định mọi mặt để đi lên và phát triển thì tất yếu phải thực
hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Hội nghị lần thứ VI Ban chấp hành
trung ương Đảng cộng sản Việt Nam khoá VII (từ 24/11/1993 đến 1/12/1993) và Đại
hội đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ (20-25/1/1994) đã xác định tới đây nước ta
“chuyển dần sang một thời kỳ phát triển mới, đẩy tới một bước công nghiệp hoá, hiện
đại hoá đất nước, nhằm tạo thêm nhiều công ăn việc làm, đẩy nhanh tốc độ tăng
trưởng kinh tế, cải thiện hơn nữa đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Đây là
nhiệm vụ trung tâm có tầm quan trọng hàng đầu trong thời gian tới.” Song dựa vào
đâu để đảm bảo việc thực hiện nó cho thật hiệu quả và không phải trả giá quá đắt thì
lại không dễ dàng; bởi vì từ chỗ thấy được tính tất yếu nếu không cẩn thận lại dễ sa
vào duy ý chí như đã từng xảy ra trước đây hoặc trái lại nếu chỉ thấy khó khăn, bất
lợi, thiếu điều kiện rồi cam chịu tụt hậu thì lại là một tai họa. Như vậy cũng có nghĩa
là chúng ta đã để lại cho thế hệ tương lai một cái gánh quá nặng và sẽ có tội rất lớn
đối với những ai đã hy sinh xương máu cho sự nghiệp giải phóng dân tộc bảo vệ đất
nước.

Nhưng nếu chỉ có như vậy thì tại sao lại phải đề cập đến vấn đề con người?
Liệu có phải con người đang giữ một vai trò gì đó trong sự nghiệp công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước, và hơn thế nữa phải chăng đó là một vai trò quan
trọng, quyết định sự thành bại của sự nghiệp đổi mới này?


tuệ (bộ óc) và lao động (đôi bàn tay) con người đã tiến hành hoạt động biến đổi tự
nhiên làm nên lịch sử xã hội, đồng thời trong quá trình đó đã biến đổi cả bản thân
mình.

Cho đến khi lực lượng sản xuất phát triển, đánh dấu bởi những phát minh khoa
học, những công nghệ hiện đại thì trí tuệ con người vẫn có sức mạnh áp đảo. Những
tư duy máy móc, trí tuệ nhân tạo dù rộng lớn đến đâu, dù dưới hình thức hoàn hảo
nhất cũng chỉ là một mảng cực nhỏ, một sự phản ánh rất tinh tế thế giới nội tại của
con người, chỉ là kết quả của quá trình phát triển khoa học kinh tế, của hoạt động trí
tuệ của con người. Mọi máy móc dù hoàn thiện, dù thông minh đến đâu cũng chỉ là
kẻ trung gian cho hoạt động của con người. Do đó con người luôn luôn đã và vẫn là
chủ thể duy nhất của mọi hoạt động trong xã hội.

Thực tiễn ngày nay càng khẳng định tính đúng đắn trong quan niệm của Mác về
vị trí vai trò không gì thay thế được của con người trong tiến trình phát triển của lịch
sử nhân loại, của xã hội loài người. Bản thân sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá
mà chúng ta đang từng bước thực hiện với những thành công bước đầu của nó cũng
ngày càng đòi hỏi mỗi chúng ta phải nhận thức sâu sắc “những giá trị lớn lao và ý
nghĩa quyết định của nhân tố con người”, thấy rõ vai trò của con người trong chiến
lược phát triển kinh tế xã hội trên thực tế và trong quan niệm của mỗi chúng ta, con
người ngày càng thể hiện rõ vai trò là “chủ thể của mọi sáng tạo, mọi nguồn của cải
vật chất và văn hoá, mọi nền văn minh của các quốc gia”
(3)
. Bởi vậy để đẩy nhanh sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng XHCN và đưa sự
nghiệp cách mạng lớn lao đó đến thành công ở một nước vẫn còn trong tình trạng lạc
hậu như nước ta, chúng ta không thể không phát triển con người Việt Nam, nâng cao
đội ngũ những người lao động nước ta lên một tầm cao chất lượng mới. Nhận định
này đã được khẳng định trong nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của


Các Mác viết “Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu cá
nhân riêng biệt. Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà những
quan hệ xã hội”
(5)
. Qua luận đề nổi tiếng đó, chúng ta thấy Mác muốn nói bản chất
con người, một sự trừu tượng khoa học, là sự khái quát từ đời sống cụ thể, từ thuộc
tính của con người hiện thực, thế hệ này qua thế hệ khác, bản chất con người được
thể hiện và chỉ có thể được thể hiện thông qua tổng thể các quan hệ xã hội. Muốn tìm
bản chất con người thì phải tìm ở bên trong chứ không phải ở bên ngoài đời sống hiện
thực của con người. Luận đề của Mác không làm mất đi tính cá nhân, khẳng định sự
kỳ diệu, sự phong phú vô hạn của tính cách con người. Nếu đứng trên quan điểm sinh
vật học mà xét thì không thể hiểu được chẳng những thực chất của con người, mà
ngay cả ý nghĩa của cơ thể con người, từ khi quá trình nguồn gốc loài người kết thúc
thì những biến đổi trong cơ thể đều được hướng dẫn bởi ảnh hưởng quyết định của
văn hoá: khả năng đối xử có tính người đối với thế giới và đối với những người khác,
khả năng lao động, giao tiếp với những người chung quanh, khả năng tư duy, có
những tình cảm đạo đức và những xúc cảm thẩm mỹ, tất cả những cái đó đều không
phải là đặc tính của cơ thể mà là những nét đã hình thành trong quá trình thực tiễn
lịch sử xã hội, tiêu biểu cho thực chất của con người trong cách biểu hiện và bộc lộ cá
thể của nó. Những nét ấy được hình thành nhờ chỗ con người tham gia vào hệ thống
các quan hệ xã hội, vào quá trình hoạt động lao động, đi liền với sự tham gia của con
người vào quá trình nắm vững và tái tạo nền văn hoá xã hội (lao động, hoạt động).
Chính trong quá trình này con người đã tự sáng tạo ra bản thân mình một cách lịch sử
và không ngừng tái hiện bản thân mình, tự giáo dục bản thân với tư cách là con
người. Tiêu chuẩn lịch sử cho phép người ta phân biệt con người- đó là sản xuất ra
công cụ lao động cũng bằng chính công cụ. Đồng thời tiền đề tuyệt đối và điều kiện

thể hiện bằng việc truyền đạt, tàng trữ những tri thức lý luận và kinh nghiệm từ thế hệ
này sang thế hệ khác và được ghi nhận nhân cách cụ thể, trước hết ở sự biến đổi của
công cụ sản xuất. Hay nói cách khác, sức mạnh trí tuệ con người không ngừng được
vật thể hoá trong công cụ sản xuất, trong lực lượng sản xuất nói chung. Tính vô tận
của trí tuệ con người được biểu hiện ở sự biến đổi không ngừng ở tính đa dạng,
phong phú vô cùng tận của công cụ sản xuất trong quá trình phát triển của xã hội.
Những cuộc cách mạng lực lượng sản xuất đã và đang diễn ra trong lịch sử xã hội
loài người là những nấc thang đánh dấu sự phát triển ngày càng cao hơn của công cụ
sản xuất: từ lửa đến công cụ sản xuất thủ công, rồi công cụ cơ khí máy móc và công
nghệ trí tuệ ngày nay Tất cả những điều đó chứng tỏ rằng con người với bàn tay và
khối óc của mình là nhân tố thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất.

Nhưng bên cạnh vai trò con người là chủ thể của hoạt động sản xuất, là yếu tố
hàng đầu đóng vai trò quyết định trong lực lượngsản xuất của xã hội, con người còn
là chủ thể hoạt động của quá trình lịch sử. Thông qua hoạt động sản xuất vật chất, cc
sáng tạo ra lịch sử của chính mình, sáng tạo ra lịch sử của xã hội loài người. Kết quả
là xã hội loài người đã bước từ thời đại văn minh này sang thời đại văn minh khác
cao hơn, trong quá trình lịch sử tự nhiên.

Mặt khác khi sản xuất ngày càng phát triển, tính chất xã hội hóa của sản xuất
ngày càng gia tăng, việc tiến hành sản xuất tập thể bằng lực lượng của toàn xã hội và
sự phát triển mới của nền sản xuất do việc đó mang lại sẽ cần đến những con người
hoàn toàn mới. Các Mác đã khẳng định: sự phát triển của lực lượng sản xuất xã hội
trước hết có ý nghĩa là “sự phát triển phong phú của bản chất con người, coi như là
một mục đích tự thân”
(6)
. Bởi vậy theo Các Mác, ý nghĩa lịch sử, mục đích cao cả của

công nghiệp, trước hết là công nghiệp nặng, sự phát triển ấy cần thiết cho việc cải tạo
toàn bộ nền kinh tế quốc dân trên cơ sở kỹ thuật tiên tiến.”
Quan điểm công nghiệp hoá là quá trình xây dựng và phát triển đại công nghiệp,
trước hết là công nghiệp nặng của các nhà kinh tế học Liên Xô đã được chúng ta tiếp
nhận thiếu sự phân tích khoa học đối với điều kiện cụ thể của nước ta. Cuốn “ Từ
điển tiếng Việt” đã giải thích công nghiệp hoá là quá trình xây dựng nền sản xuất cơ
khí lớn trong tất cả các ngành của nền kinh tế quốc dân và đặc biệt công nghiệp nặng,
dần tới sự tăng nhanh trình độ trang bị kỹ thuật cho lao động và nâng cao năng suất
lao động. Trên thực tế, quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước những năm
60, ta đã mắc phải sai lầm đó, kết quả là nền kinh tế vẫn không thoát khỏi nền công
nghiệp lạc hậu, nông nghiệp lạc hậu, kết cấu hạ tầng yếu kém Mặc dù không đạt
được mục tiêu nhưng cũng chính nhờ công nghiệp hoá mà nước ta đẫ xây dựng được
một số cơ sở vật chất kỹ thuật nhất định, tạo ra tiềm lực về kinh tế-quốc phòng, phục
vụ chiến tranh, đảm bảo được phần nào đời sống nhân dân.

Năm 1963, tổ chức phát triển công nghiệp của Liên hiệp quốc ( UNIDO) đã đưa
ra một định nghĩa: “công nghiệp hoá là một quá trình phát triển kinh tế, trong quá
trình này, một bộ phận ngày càng tăng các nguồn của cải quốc dân được động viên để
phát triển cơ cấu kinh tế nhiều ngành ở trong nước với kỹ thuật hiện đại. Đặc điểm
của cơ cấu kinh tế này là có một bộ phận luôn thay đổi để sản xuất ra tư liệu sản xuất,
hàng tiêu dùng và có khả năng đảm bảo cho toàn bộ nền kinh tế phát triển với nhịp độ
cao, đảm bảo đạt tới sự tiến bộ của nền kinh tế và xã hội.” Theo quan điểm này, quá
trình công nghiệp hoá nhằm thực hiện nhiều mục tiêu chứ không phải chỉ nhằm một
mục tiêu kinh tế-kỹ thuật.

Còn theo quan niệm mới phù hợp với điều kiện nước ta thì công nghiệp hoá,
hiện đại hoá là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn liền với đổi mới công nghệ,

nướcphát triển. Nhưng không phải cứ nhập công nghệ tiên tiến bằng mọi giá mà
không cần tính đến yếu tố con người. Cần nhớ rằng, công nghệ tiên tiến của nước
ngoài khi được tiếp thu sẽ phát huy tác dụng tốt hay bị lãng phí, thậm chí bị phá hoại
là hoàn toàn phụ thuộc vào yếu tố con người khi sử dụng chúng. Nhiều công ty chỉ
chú ý đổi mới kỹ thuật và công nghệ nhưng vì không chú ý đến yếu tố con người nên
đều thất bại. Ông Victor S.L.Tan, giám đốc của Ohostate University đã viết: “Điều
mỉa mai lớn nhất còn là ở chỗ, trong có nhiều công ty đã cố thực hiện đổi mới, nhưng
lại có ít công ty thực hiện đủ mức để đạt tới thành công. Nhiều công cuộc đổi mới đã
tiến hành nhưng thất bại vì các công ty đó đã không đưa vào cấu tạo của kế hoạch đổi
mới hoặc chương trình đổi mới của họ một nhân tố khó nhất để thành công- con
người.”

Như mọi quốc gia khác trên thế giới, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá
ở Việt Nam cũng phải phụ thuộc vào nguồn lực con người và do nguồn lực này
quyết định. Bởi vì:

_ Thứ nhất, các nguồn lực khác như vốn, tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý tự nó
chỉ tồn tại dưới dạng tiềm năng. Chúng chỉ phát huy tác dụng và có ý nghĩa tích cực
xã hội khi được kết hợp với nguồn lực con người thông qua hoạt động có ý thức của
con người. Bởi lẽ, con người là nguồn lực duy nhất biết tư duy, có trí tuệ và có ý chí,
biết “lợi dụng” các nguồn lực khác, gắn chúng kết lại với nhau, tạo thành một sức
mạnh tổng hợp, cùng tác động vào quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Các
nguồn lực khác là những khách thể chịu sự cải tạo, khai thác của con người, hết thảy
chúng đều phục vụ cho nhu cầu, lợi ích của con người, nếu con người biết cách tác
động và chi phối. Vì thế trong các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất, người lao
động là yếu tố quan trọng nhất, là “lực lượng sản xuất hàng đầu của toàn nhân loại”.
Chẳng hạn như vốn cũng là một nguồn lực để tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại

động đến nền kinh tế của trí tuệ. Giờ đây sức mạnh của trí tuệ đã đạt đến mức mà nhờ
nó con người có thể sáng tạo ra những người máy “bắt chước” hay “phỏng theo”
những đặc tính trí tuệ của chính con người. Rõ ràng là bằng những kỹ thuật công
nghệ hiện đại do chính bàn tay khối óc con người làm ra mà ngày nay nhân loại đang
chứng kiến những biến đổi thần kỳ trong lịch sử phát triển của mình.

_ Thứ tư, kinh nghiệm của nhiều nước và thực tiễn của chĩnh nước ta cho thấy sự
thành công của công nghiệp hoá, hiện đại hoá phụ thuộc chủ yếu vào việc hoạch định
đường lối, chính sách cũng như tổ chức thực hiện, nghĩa là phụ thuộc vào năng lực
nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người. Đối với những nền kinh tế nông
nghiệp chưa công nghiệp hoá thì mặt số lượng của nguồn nhân lực có tầm quan trọng
đặc biệt vì nó qui định quy mô của thị trường. Nhưng khi tiến hành công nghiệp hoá
thì mặt chất lượng, cơ cấu và cơ chế sử dụng nguồn nhân lực lại quan trọng hơn. Cơ
cấu lao động cần cho quá trình công nghiệp hoá phải bao gồm: các chính khách, các
nhà hoạch định chính sách, các học giả, các nhà kinh doanh, các nhà kỹ thuật và công
nghệ, các công nhân lành nghề không có các chính khách, các học giả tài ba thì khó
có thể có được những chiến lược, chính sách phát triển đúng đắn; không có các nhà
kinh doanh lỗi lạc thì cũng sẽ không có người sử dụng một cách có hiệu quả các
nguồn vốn, nhân lực, công nghệ. Sự thiếu vắng hay kém cỏi của một trong các bộ
phận cấu thành nhân lực trên đây sẽ có hại cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại
hoá đất nước.

Qua toàn bộ phân tích trên có thể kế luận rằng nguồn lực con người là nguồn lực
có vai trò quyết định sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất
nước. Do vậy, muốn công nghiệp hoá, hiện đại hoá thành công thì phải đổi mới cơ
bản các chính sách đầu tư cho các ngành khoa học, văn hoá, giáo dục, y tế ở Việt
Nam nhằm phát triển nguồn lực con người cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Đây là

về chuyên môn và nghiệp vụ là đáng kể ( trên 300000 người). Đây là một nguồn lực
quan trọng góp phần phát triển đất nước, là cầu nối giữa Việt Nam và thế giới về mặt
chuyển giao tri thức, công nghệ và các quan hệ quốc tế.
_ Thứ tư, đó là bản tính hiếu học, thông minh cần cù lao động của con người Việt
Nam. Truyền thống đó cần được nuôi dưỡng và phát huy làm cơ sở cho việc nắm bắt,
tiếp thu và vận dụng một cách nhanh chóng, sáng tạo những phát minh, sáng kiến
khoa học của nhân loại phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.
Tính cộng đồng, ý thức trách nhiệm với cộng đồng được phát huy mạnh mẽ sẽ có thể
hỗ trợ đắc lực không chỉ cho việc truyền bá tay nghề, kinh nghiệm nghề nghiệp mà
còn có thể giúp nhau cả về vốn liếng, tạo dựng và phát triển cơ nghiệp, hỗ trợ nhau
tìm kiếm công ăn việc làm, góp phần làm giảm sức ép về lao động hiện nay. Dân tộc
Việt Nam còn có truyền thống biết chịu đựng gian khổ để tiết kiệm, tích luỹ cho đầu
tư mở rộng, tạo dựng cơ đồ cho mình và cho nền kinh tế nước nhà nói chung.

Nhưng bên cạnh đó, nguồn nhân lực ở Việt Nam có những hạn chế,những
điểm yếu kém sau đây:

_ Thứ nhất, số người lao động được đào tạo quá ít chỉ chiếm 5.5% dân số và 11%
tổng số lao động. Mặt bằng dân trí còn thấp, số năm đi học của người dân từ 7 tuổi
trở lên mới đạt 4,5 năm. Đáng lo ngại hơn là mặc dù chúng ta đã cố gắng để đạt được
88% dân số biết chữ nhưng hiện nay lại đang diễn ra quá trình tái mù chữ, nhất là các
tỉnh miền núi (có xã số người mù chữ lên tới 70%); trong số trẻ em ở độ tuổi đi học
chỉ có 45% em học hết cấp I. Số người được đào tạo có tay nghề cao cũng như người
có học vấn đại học và sau đại học năm 1982 là 0,26% năm 1993 còn 0,2%. Tỉ lệ này
ở các nước công nghiệp mới Đông nam á là 0,6 đến 0,8. Trong 75% lao động sản
xuất nông nghiệp chỉ có 7% được đào tạo. Vì vậy năng suất lao động thấp, trong công
nghiệp chỉ đạt 30% mức trung bình của thế giới, còn trong nông nghiệp một lao động

thiếu cán bộ khoa học kỹ thuật. Nguyên nhân chủ yếu là một mặt do sinh viên ra
trường muốn ở lại công tác tại các thành phố, khu công nghiệp, nơi kinh tế phát triển
để có thu nhập cao hơn và điều kiện việc làm tốt hơn, mặt khác chúng ta chưa có
chính sách thu hút để điều chỉnh sự phân bố này.

_ Thứ tư, thể chất, sức khoẻ của thanh niên Việt Nam còn rất nhiều hạn chế. Sự phát
triển về phương diện sinh lý và thể lực dường như chững lại “sau hơn 40 năm thanh
niên nước ta không cao thêm 1cm nào và không cân nặng thêm 1kg nào”, mức duy
dinh dưỡng ở trẻ em dưới năm tuổi là 51,5%.

_ Thứ năm, người lao động nước ta nói chung chưa có nếp lao động công nghiệp,
quen theo kiểu sản xuất nhỏ, lao động giản đơn còn gò bó trong nếp sống phương
đông, cha truyền con nối. Chính vì thế mà cho tới tận thế kỷ 20 công cụ làm việc ở
các bễ lò rèn Bắc Ninh vẫn không khác bao nhiêu với công cụ đã rèn cày cuốc và vũ
khí đánh giặc Ân thời Thánh Gióng, các cô gái Hà Đông vẫn dệt lụa trên các khung
cửi mà cách đây 900 năm các cô gái triều Lý đã sử dụng.

Trên đây là những điểm trong nguồn lực con người ở Việt Nam với những thế
mạnh cũng như các mặt hạn chế. Phải có những nố lực phi thường bằng hành động
thực tiễn trong việc huy động và sử dụng nguồn lực này thì công nghiệp hoá hiện đại
hoá mới có thể thành công. Đó cũng là lý do vì sao nhiều nhà khoa học kêu gọi phải
tiến hành một cuộc “cách mạng con người” mà thực chất là cách mạng về chất lượng
nguồn lao động. “Cách mạng con người” với công nghiệp hoá hiện đại hoá là hai mặt
của một quá trình thống nhất, giữa chúng có mối quan hệ biện chứng với nhau. Bởi
vậy, mỗi bước tiến lên của cuộc “cách mạng con người” sẽ đem lại những thành tựu
to lớn cho quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá và ngược lại.

Những con số, ở một mức độ nào đó tự nó đã giải thích rằng không phải ngẫu nhiên
mà trong một tời gian dài một loạt các nước quanh ta đã vươn lên trở thành “ những
con rồng châu á”.

Đó là do kinh nghiệm của các nước đi trước, còn ở Việt Nam thì sao?

Trong nhiều năm qua, nhà nước ta đã chú ý phát triển nguồn lực con người bằng
những chính sách, biện pháp kịp thời, khá hợp lý tuy không tránh khỏi một số hạn
chế do điều kiện kinh tế hạn hẹp.

Thử đi sâu vào một trong những chính sách đó- chính sách phát triển giáo dục -
đào tạo; từ đó rút ra nhận xét, tìm ra bước đi tiếp theo để hoàn thành cuộc “ cách
mạng con người” ở Việt Nam. Có thể khái quát tình hình giáo dục ở Việt Nam như
sau:

_ Quy mô giáo dục không ngừng được tăng lên, liên tục phát triển ở các ngành học và
cấp học. Chẳng hạn, quy mô đào tạo sinh viên đại học và cao đẳng có nhiều biến
động lớn. Hình thức đào tạo cao học của ta rất phong phú: chính quy tập trung, tại
chức và ngắn hạn Tỷ lệ sinh viên đại học, cao đẳng trong độ tuổi đi học của Việt
Nam là 2,3_2,5%, cao hơn mức 2% của Trung Quốc nhưng thấp hơn so với mức16%
của Thái Lan, 40% của Hàn Quốc.
_ Hệ thống giáo dục được mở rộng: số trường học tăng nhanh, mỗi làng xã có ít nhất
một trường tiểu học hoặc trung học cơ sở. Số trường phổ thông trong cả nước liên tục
tăng từ năm 1991-1992 đến năm 1994-1995 là 16%. Trước tình hình phải tăng số
lượng người có trình độ chuyên môn cao, nhà nước chủ trương phát triển hệ thống
đào tạo đại học và cao đẳng. Tính đến năm 1994, Việt Nam đã có 109 trường đại học,
cao đẳng và đào tạo hơn 200 ngành học. Tuy nhiên so với tiêu chuẩn quốc tế thì hầu
hết các trường đại học của Việt Nam còn nhỏ bé.

thế đổi mới, không phản ứng nhạy bén trước yêu cầu của nền kinh tế thị trường, đào
tạo ngành nghề không tương xứng với đòi hỏi khắt khe của thi trường lao động.
Nhiều năm xảy ra sự mất cân đối giữa đào tạo và sử dụng
_ Cùng với nó là cơ cấu đào tạo tạo không hợp lý giữa đào tạo đại học và đào tạo
nghề. Có dự báo cho rằng tương lai Việt Nam sẽ thiếu các nhà toán học, vật lý học và
các nhà khoa học khác. Lực lượng nghiên cứu cơ bản thiếu sẽ ngăn cản khả năng tiếp
thu công nghệ và tri thức mới.
_ Chất lượng giáo dục cũng là vấn đề đáng phải quan tâm. Trước hết cần khẳng định,
bộ phận học sinh giỏi của Việt Nam không thua kém các nước khác. Điều đó được
chứng minh qua các kỳ thi OLEMPIC Quốc tế về toán học, tin học, vật lý học
Nhưng những năm gần đây chất lượng giáo dục ở nhiều cấp bị giảm sút, theo số liệu
của Bộ giáo dục và đào tạo cứ 1000 học sinh năm học 1986-1987 thì chỉ có 500 em
tốt nghiệp tiểu học. Chủ yếu là do học sinh bỏ học và lưu ban. Nguyên nhân là do đời
sống của đông đảo đội ngũ giáo viên thấp dẫn đến tình trạng bỏ dạy, chân trong chân
ngoài, những học sinh giỏi không thích nghi vào sư phạm. Theo đánh giá của Bộ GD
và ĐT, thì giáo viên không đủ tiêu chuẩn ở mức 60-70% cũng theo thống kê của bộ
thì chỉ có 10% giáo viên có nức sống tương đối khá, 60% có mức sống trung bình,
30% có mức sống thấp. Ngoài ra, chất lượng giáo dục giảm sút còn do tình trạng thiết
bị học tập nghèo nàn, thiếu thốn, công nghệ lạc hậu.

Có thể nói giáo dục và đào tạo ở Việt Nam đang đứng trước những thách thức lớn
lao, trước yêu cầu đổi mới kinh tế-xã hội, trước yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại
hoá đất nước, trước sức ép về nguy cơ tụt hậu so với các nước trong khu vực. Trong
20 năm tới, giáo dục Việt Nam phải thực hiện được các mục tiêu sơ bản là nâng cao
mặt bằng dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài theo hướng khắc phục
những hạn chế trong thời gian qua, trên cơ sở nỗ lực của bản thân và kinh nghiệm,
cùng sự giúp đỡ của các nước phát triển.

lượng mới theo chuyên ngành nhất định. Trong đó, bảo đảm sự cân đối và đồng bộ
giữa lao động phổ thông, lao động kỹ thuật và lao động khoa học.
_ Bốn là, tiến hành một cách thường xuyên đồng bộ hoạt động giáo dục đối với người
lao động về các mặt: chính trị-tư tưởng, lợi ích, ý thức pháp luật, trách nhiệm công
dân, truyền thống. Trong điều kiện hiện nay, chỉ quan tâm đến lợi ích vật chất mà
không thực hiện công tác giáo dục thì sẽ dẫn đến sai lầm, tại hại, làm hư hỏng con
người, thậm chí cả một thế hệ người. C.Mác đã từng nhắc nhở chúng ta, trong phát
triển kinh tế phải gắn “sự nghiệp giải phóng con người với cuộc đấu tranh chống lại
biểu hiện thực tiễn cực đoan của sự tha hóa con người”
(7)
. Không nghi ngờ gì rằng,
mặt trái của nền kinh tế thị trường đã và đang tác động đến từng cá nhân, từng gia
đình và mỗi tập thể của chúng ta. Trong xã hội hiện nay, có tình trạng một số người
có kinh tế khá, thậm chí là giàu có nhưng vẫn tham ô, móc ngoặc, ăn cắp, buôn lậu.
Trái lại, một số người nghèo, thậm chí rất nghèo nhưng không chịu lao động chân
chính, chuyên dùng thủ đoạn lừa bip, ăn cắp Bên cạnh đó, còn một lớp người
(thường là trẻ tuổi) không chịu học hành, làm việc, chỉ lo ăn chơi và từ đây dẫn đến
tội phạm.
_ Năm là, phải nâng cao thể lực cho thanh niên. Mặc dù đây là một vấn đề đòi hỏi
phải có thời gian để giải quyết trên cơ sở nâng cao dần mức sống của nhân dân về vật
chất cũng như về tinh thần. Trước mắt, cần tập trung giải quyết cho được các mục
tiêu của chương trình chăm sóc, bảo vệ trẻ em đến năm 2000, nhất là các mục tiêu
giảm đáng kể tỷ lệ suy dinh dưỡng: đầu tư nâng cao chất lượng của chương trình giáo
dục thể chất và y tế học đường; đẩy mạnh phong trào rèn luyện thân thể trong thanh
thiếu niên, tạo điều kiện cho Đoàn thanh niên duy trì phong trào “ khoẻ vì ngày mai
lập nghiệp”, “khoẻ để bảo vệ Tổ quốc”.