Đặc san 60 năm liên hợp quốc
Tạp chí luật học 75
Nguyễn Thị Yên *
t h thng phỏp lut ch thc s
hiu qu khi nú cú kh nng m
bo s tuõn th phỏp lut ca mi ch th
ng thi cú cỏc bin phỏp trng pht
v cng ch cng nh h thng thit ch
cn thit chng li nhng ch th cú
hnh vi vi phm phỏp lut.
Trt t phỏp lớ quc t c xõy dng
v tn ti trờn c s nguyờn tc bỡnh ng
v ch quyn gia cỏc quc gia. Khụng cú
t chc siờu quc gia no ng trờn cỏc
quc gia, ỏp t cỏc nguyờn tc, cỏc quy
phm ca mỡnh cho cỏc quc gia v cng
bc cỏc quc gia thc hin chỳng. Do ú
c ch thc thi, tuõn th lut quc t ch
yu mang tớnh cht t iu chnh vi
nhng m bo v phỏp lớ do cỏc ch th
lut quc t tho thun quy nh.
Dự vy, iu ú khụng cú ngha l lut
quc t hon ton khụng cú nhng bin

i. Nh vy, hỡnh thc trng pht tp th
cng cú th c tin hnh bng hai
phng thc: Bng bin phỏp v trang
hoc bng cỏc bin phỏp phi v trang .
iu 41 Hin chng Liờn hp quc
ghi nhn: Hi ng bo an cú thm
M

* Gi
ng vi
ờn chớnh Khoa lu
t quc t

Trng i hc Lut thnh ph H Chớ Minh §Æc san 60 n¨m liªn hîp quèc
76
T¹p chÝ luËt häc
quyền quyết định những biện pháp nào
phải được áp dụng mà không liên quan tới
việc sử dụng vũ lực để thực hiện các nghị
quyết của Hội đồng và có thể yêu cầu các
thành viên Liên hợp quốc áp dụng những
biện pháp ấy. Các biện pháp này có thể là
cắt đứt toàn bộ hay từng phần quan hệ
kinh tế, đường sắt, đường hàng hải, hàng
không, bưu chính, điện tín, vô tuyến điện
và các phương tiện thông tin khác, kể cả
việc cắt đứt quan hệ ngoại giao”.

Liên hợp quốc (tính đến tháng 9/2002 có
191 thành viên), bao gồm trong đó tất cả
các siêu cường về quân sự, chính trị, kinh
tế. Điều đó khẳng định rằng tổ chức này
không chỉ có quyền hạn về mặt pháp lí mà
còn cả về mặt thực tiễn bởi nó có đủ tiềm
lực kinh tế để thực hiện ý chí của mình.
Trừng phạt kinh tế quốc tế trong khuôn
khổ Liên hợp quốc có tính tập thể rất cao.
Tính tập thể của hình thức trừng phạt kinh
tế thể hiện ở chỗ nó do nhiều quốc gia
cùng đồng loạt áp dụng và tiến hành theo
một cơ chế thống nhất dưới sự điều khiển
của một thể chế thống nhất thể hiện ở chỗ
Liên hợp quốc giao cho Hội đồng bảo an
là cơ quan “có trách nhiệm chính trong sự
nghiệp gìn giữ hoà bình và an ninh thế
giới” (Điều 24). Như vậy, để áp đặt chế
độ trừng phạt kinh tế theo quy định của
Hiến chương Liên hợp quốc, từ giai đoạn
tạo cơ sở pháp lí cho đến lúc triển khai
thực hiện, Hội đồng bảo an được Liên
hợp quốc giao cho quyền hạn này. Điều
39 Hiến chương Liên hợp quốc quy định:
“Hội đồng bảo an xác định thực tại mọi
sự đe dọa hoà bình, phá hoại hoà bình
hoặc hành vi xâm lược…”. Theo đó một
hành vi được xem là có nguy cơ đe dọa
hoà bình, phá hoại hoà bình hoặc hành vi
xâm lược, phụ thuộc vào sự cân nhắc của

thường giao cho cơ quan lập pháp của
mình ban hành văn bản pháp luật rằng có
áp đặt lệnh trừng phạt hay không đối với
quốc gia gây hại. Do đó, thời điểm có hiệu
lực cũng như khi nào bãi bỏ các lệnh
trừng phạt kinh tế phụ thuộc vào quan
điểm của chính quốc gia đó. Trong khi đó,
một khi lệnh trừng phạt của Liên hợp
quốc đối với quốc gia bất kì nào đó có
hiệu lực thì bất kì thành viên nào của nó
cũng phải tuân thủ một cách triệt để và
như nhau không phụ thuộc vào quan hệ cụ
thể giữa họ với quốc gia vi phạm.
* Trừng phạt kinh tế là một giải pháp
trung hoà
Trừng phạt kinh tế khác với việc sử
dụng lực lượng quân sự ở chỗ việc sử
dụng lực lượng quân sự là hình thức
cưỡng chế nghiêm khắc và thiệt hại có thể
xảy ra là rất nặng nề, mặt khác thể thức áp
dụng cực kì phức tạp (các quốc gia thành
viên Liên hợp quốc có nghĩa vụ cung cấp
quân đội và mọi phương tiện cho Hội
đồng bảo an…). Trong khi đó, trừng phạt
kinh tế chỉ dùng những biện pháp về kinh
tế, tài chính hay những biện pháp khác tác
động một cách trực tiếp hay gián tiếp đến
nền kinh tế của quốc gia gây những thiệt
hại về vật chất nhất định. Các biện pháp
này đa dạng và phức tạp như: Bao vây,

ca ch th vi phm cú nhng nhõn
nhng nht nh hay l ngoan c gi
vng quan im ca mỡnh. Vỡ vy, hỡnh
thc cng ch ny va mm do nhng
cng khụng kộm phn cng rn bi tớnh
linh hot ca nú trong quỏ trỡnh ỏp dng.
Trng pht kinh t cng khỏc vi cỏc
gii phỏp ụn ho ch: Ti iu 41 Hin
chng Liờn hp quc lit kờ nhng bin
phỏp ụn ho nh ct t quan h ngoi
giao, ct t quan h th thao vn hoỏ, ct
t quan h thụng tin liờn lc khớa
cnh no ú nhng gii phỏp ny khụng
cú ý ngha nh l mt bin phỏp cng
ch vỡ bờn cnh nhng mc ớch chớnh tr
cũn cú nhng mc ớch khỏc nh bo v
an ton cho nhõn viờn ngoi giao ang
lm vic trờn lónh th quc gia vi phm.
Vỡ vy, v thc cht bin phỏp ny thng
ch cú ý ngha v mt tinh thn hoc nu
gõy thit hi thỡ mc l khụng ỏng k.
Th thc tin hnh cỏc bin phỏp ny
cng tng i n gin nh ra cỏc tuyờn
b ct t quan h th thao, vn hoỏ, rỳt
cỏc nhõn viờn ngoi giao v nc
Nh vy, cú th khng nh rng cỏc
bin phỏp trng pht kinh t l mt gii
phỏp trung dung gia mt bờn l vic s
dng cỏc lc lng quõn s v mt bờn l
cỏc gii phỏp ụn ho. Nú khc phc c

thỏi x s ca Iraq i vi cỏc yờu cu
v ũi hi ca t chc quc t ton cu
ny ch hon ton khụng cn c vo
nguyờn tc tng xng vn thng c
tớnh n trong quỏ trỡnh thc hin cỏc bin §Æc san 60 n¨m liªn hîp quèc
T¹p chÝ luËt häc 79

pháp trả đũa kinh tế quốc tế.
3. Hiến chương Liên hợp quốc - cơ
sở áp dụng các biện pháp trừng phạt
kinh tế quốc tế
Theo Hiến chương Liên hợp quốc, tổ
chức quốc tế này có thẩm quyền áp dụng
các biện pháp trừng phạt quốc tế cần thiết
nhằm mục đích duy trì hoà bình và an
ninh quốc tế, tăng cường sự phát triển
mạnh mẽ và ổn định của cộng đồng quốc
tế. Cụ thể điều 41 và 50 của Hiến chương
cho phép áp dụng các biện pháp trừng
phạt phi vũ trang (trừng phạt kinh tế quốc
tế) nhằm thực hiện các mục tiêu cao cả
nêu trên của Hiến chương. Mọi hành vi sử
dụng lực lượng vũ trang bất hợp pháp của
quốc gia này chống lại quốc gia khác bị
luật quốc tế nghiêm cấm tuyệt đối. Tuy
nhiên, bên cạnh việc cho phép sử dụng
biện pháp trừng phạt kinh tế quốc tế tại

tế “những biện pháp tập thể có hiệu quả”
kể trên cần phải có một lực lượng, cơ
quan cụ thể hoạt động. Khoản 1 Điều 24
Hiến chương quy định: “Để đảm bảo cho
Liên hợp quốc hành động nhanh chóng và
có hiệu quả, các thành viên Liên hợp quốc
trao cho Hội đồng bảo an trách nhiệm
chính trong sự nghiệp duy trì hoà bình và
an ninh quốc tế và thừa nhận khi làm
những nghĩa vụ do trách nhiệm ấy đặt ra
thì Hội đồng bảo an hành động với tư
cách thay mặt cho các thành viên Liên
hợp quốc”. Hội đồng bảo an gồm 15
thành viên (trong đó 5 ủy viên thường trực
của Hội đồng bảo an được chỉ rõ trong
Hiến chương và có quyền phủ quyết đó là
Anh, Pháp, Nga, Mĩ, Trung Quốc và 10 uỷ
viên không thường trực được Đại hội
đồng bầu theo nhiệm kì 2 năm, chọn theo
hai tiêu chuẩn là có đóng góp thích đáng
cho việc duy trì hoà bình và an ninh quốc
tế và phân bổ công bằng về địa lí). §Æc san 60 n¨m liªn hîp quèc
80
T¹p chÝ luËt häc
4. Trình tự, thủ tục tiến hành trừng
phạt kinh tế quốc tế theo Hiến chương
Liên hợp quốc

nên áp dụng phù hợp với các điều 41 và
42 để duy trì hoà bình hoặc khôi phục
hoà bình và an ninh quốc tế (Điều 39 Hiến
chương Liên hợp quốc). Trên cơ sở những
kiến nghị hoặc quyết định của Hội đồng
bảo an, cơ quan có trách nhiệm trong việc
thực hiện cưỡng chế chính là Hội đồng
bảo an. Điều đó cho thấy Hội đồng bảo an
vừa có vai trò là cơ quan “làm luật” tức là
cơ quan quyết định trong trường hợp nào
thì thi hành một lệnh trừng phạt và biện
pháp kinh tế, tài chính nào được sử dụng,
vừa có vai trò là cơ quan giám sát hoạt
động tuân theo các nghị quyết mà mình
đưa ra nhằm mục đích đảm bảo tính
cưỡng chế của những quyết định đó. Cũng
cần nói thêm rằng việc thực thi các biện
pháp trừng phạt kinh tế do Liên hợp quốc
áp dụng là một quá trình bao gồm tổng thể
các giai đoạn từ khâu thủ tục (ra quyết
định, văn bản hướng dẫn thi hành) cho
đến các khâu triển khai thực sự trên thực
tế một chế độ trừng phạt kinh tế đối với
chủ thể vi phạm, rồi khắc phục hậu quả
như trường hợp của Iraq, bên cạnh việc
thực thi triệt để lệnh trừng phạt kinh tế
chống Iraq, Liên hợp quốc đã cho phép
Iraq thực hiện chương trình “đổi dầu lấy
lương thực” nhằm khắc phục những hậu
quả nghiêm trọng đối với người dân Iraq

Vn khc phc hu qu do vic thc
thi cỏc lnh trng pht ca Liờn hp quc
núi chung v trng pht kinh t núi riờng
ó c Hin chng d liu trong mt
iu khon rt logic ú l: Nu Hi ng
bo an ỏp dng nhng bin phỏp phũng
hoc cng ch i vi mt quc gia no
ú thỡ bt c mt quc gia no khỏc dự l
thnh viờn Liờn hp quc hay khụng nu
gp khú khn c bit v kinh t, do s thi
hnh nhng bin phỏp núi trờn gõy ra, cú
quyn xut ý kin lờn Hi ng bo an
v vic gii quyt nhng khú khn y
(iu 50). iu ny cho thy Hin chng
Liờn hp quc ó nhỡn nhn mt thc t l
do cú s gn gi v mt a lớ hoc cú
nhng mi quan h kinh t - chớnh tr - vn
hoỏ gia quc gia b trng pht vi mt hay
nhiu quc gia th ba, dn n nhng quc
gia th ba ny cú th b thit hi do hu qu
ca cỏc lnh trng pht kinh t i vi
quc gia vi phm. Trong trng hp ny,
cỏc ch th b v lõy ú s c quyn
xut ý kin v a ra gii phỏp gii
quyt nhng khú khn phỏt sinh. Tuy nhiờn,
vic xem xột thc hin nh th no l do
Hi ng bo an cõn nhc gii quyt tng
trng hp c th. Vi vic quy nh 13
iu ti chng VII v ỏp dng cỏc bin
phỏp trng pht ca Liờn hp quc, cựng