Pháp luật quốc tế về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ

Tạp chí luật học số 3/2006 3 TS. Lê Mai Anh *
sau Chin tranh th gii ln th II n
nay, h thng cỏc iu c quc t v
quyn con ngi ngy cng phỏt trin, trong
ú, Cụng c quc t v xoỏ b mi hỡnh
thc phõn bit i x vi ph n, 1979 -
Intenational Convention on the Elimination
of All Forms of Discrimination against
Women (CEDAW) chim mt v trớ rt quan
trng.
(1)
Theo Ngh quyt s 34/180 ngy 18
thỏng 12 nm 1979, i hi ng Liờn hp
quc ó thụng qua CEDAW v ngy 3 thỏng
9 nm 1981, Cụng c ó chớnh thc cú hiu
lc. Tớnh n thỏng 3 nm 2005, CEDAW
ó cú 180 thnh viờn. Cụng c chớnh thc
cú hiu lc vi Vit Nam ngy 19 thỏng 3
nm 1982. S ra i ca CEDAW xut phỏt
t nhn thc quan trng ca cng ng quc
t v quyn con ngi, ú l bỡnh ng tr
thnh thc o giỏ tr ca phm giỏ v quyn
c bn ca con ngi trong xó hi. Trờn bỡnh

dung c bn ca CEDAW l hng vo
nhng cỏch thc, bin phỏp nhm loi tr
mi s phõn bit i x vi ph n trong th
hng cỏc quyn con ngi c bn ó c
xỏc nh bi cỏc iu c quc t v nhõn
quyn khỏc. Vi tớnh cht ny thỡ thc cht,
CEDAW nhm trao cho ph n trờn ton th
gii nhng quyn con ngi ó c lut
quc t v lut quc gia ghi nhn nhng ph
T
* Ging viờn chớnh Khoa lut quc t
Trng i hc Lut H Ni
Pháp luật quốc tế về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ 4 Tạp chí luật học số 3/2006

n cha c hng hoc cha c hng
mt cỏch y trờn thc t, bi s phõn
bit i x vi ph n cỏc quc gia. Ngoi
ra, khỏc vi cỏc iu c quc t v quyn
con ngi khỏc, trong ú vn bỡnh ng
gii c quy nh chung, CEDAW ó ch
ra c th nhng lnh vc hin ang tn ti s
phõn bit i x vi ph n mt cỏch nng
n t ú xỏc nh nhng bin phỏp thớch
hp nhm loi b hon ton tỡnh trng bt
bỡnh ng ca ph n trong gia ỡnh cng
nh ngoi xó hi. Núi cỏch khỏc, õy l loi
hỡnh cụng c quc t chuyờn bit v chng

gii tớnh) cn thit phi c xem xột trờn c
s gn vi hu qu ca s khỏc bit, tc ch
nhng s khỏc bit m dn ti hu qu th
tiờu hoc lm suy yu cỏc quyn bỡnh ng
ca ph n thỡ mi b coi l s kỡ th v vi
phm cỏc quy nh ca Cụng c. CEDAW
chi tit hoỏ nhng biu hin phõn bit i x
vi ph n mt cỏch thng nht v xuyờn
sut ton b ni dung Cụng c nhm hng
n bo m, thc hin v phỏt trin quyn
bỡnh ng ca ph n cỏc lnh vc hot
ng c th. õy l phng phỏp t vn
mi so vi cỏc cụng c quc t v nhõn
quyn khỏc cú cựng ni dung iu chnh
quyn con ngi c bn ca ph n, do ú rt
thun li cho c ch thc thi v giỏm sỏt thc
thi Cụng c cỏc quc gia thnh viờn.
C th, trỏch nhim ca mi quc gia
thnh viờn theo CEDAW c xỏc nh rừ
rng v ton din, ú l: (1) Trỏch nhim
trong vic lờn ỏn s phõn bit i x vi ph
n; (2) trỏch nhim xõy dng chớnh sỏch,
khung phỏp lut quc gia (bao gm c hot
ng phỏp lớ vi ni dung ni lut hoỏ cỏc
tiờu chớ quc t v bỡnh ng ca ph n ghi
nhn Cụng c vo cỏc quy nh phỏp lut
quc gia); (3) trỏch nhim thc thi mi bin
phỏp v xó hi - phỏp lut nhm loi b mi
hỡnh thc phõn bit i x vi ph n; (4)
trỏch nhim nhm bo m, thc hin, thỳc

thc hoỏ a v bỡnh ng ca ph n trong
cỏc hot ng thc t, nhng bin phỏp
nhm thay i t duy nhn thc v bỡnh
ng nam n trong xó hi cng ó c
Cụng c cp, nh bin phỏp liờn quan
n thay i mu hỡnh vn hoỏ - xó hi, bin
phỏp giỏo dc trong gia ỡnh v ngoi xó hi,
hay cỏc bin phỏp phỏp lớ (cỏc iu 5, 6).
im nhn quan trng trong cỏc iu khon
thuc phn I ca CEDAW l Cụng c ó
a ra c cỏch tip cn cng nh gii
quyt rt thc t v mi m v bỡnh ng
gii so vi cỏc iu c quc t v nhõn
quyn khỏc. Cụng c xỏc nh rng ngay c
khi s bỡnh ng v mt phỏp lớ ca ph n
ó c bo m v cỏc bin phỏp c bit
ó c tin hnh tng cng s bỡnh
ng trờn thc t cho ph n thỡ nhng thay
i nhng cp khỏc, nh thay i mụ
hỡnh vn hoỏ, xó hi v truyn thng (vn ó
in du n sõu m mang tớnh chun mc v
gii) vn rt cn thit. Trong thc t, nhiu
quc gia, s nh hng ca cỏc chun mc
v vai trũ gii c xem l rt c bit v
nh hng n t tng truyn thng v vai
trũ ca ph n trong gia ỡnh v ngoi xó hi.
Chng hn, ti mt s quc gia, nhiu ph n
b t chi s giỏo dc vỡ vai trũ ca h khụng
c coi trng nờn khụng xng ỏng c
giỏo dc. Chớnh vỡ vy, Cụng c ó t cho

v quc t ca quyn bỡnh ng trong lnh
vc chớnh tr, mc tiờu v s i din bỡnh
ng ca ph n ti cỏc din n v t chc
quc t l khụng d dng nờn thc hin
quy nh ti iu 8 ca Cụng c, cỏc quc
gia thnh viờn cn s dng nhng bin phỏp
c bit tm thi (mang tớnh cht phõn bit
i x tớch cc) m bo quyn i ca
ph n trong cỏc thit ch quc t m quc
gia ú l thnh viờn.
Ngoi ra, liờn quan n a v bỡnh ng
ca ph n khi thc hin cỏc quyn chớnh tr
trong cỏc hot ng cụng cng, CEDAW
cng cp mt vn vn vn cú s phõn
bit i x vi ph n, ú l vic thit lp t
cỏch cụng dõn ca ph n thụng qua mi
quan h phỏp lut v quc tch. T cỏch
cụng dõn cú nh hng trc tip n vic
thc hin quyn chớnh tr - dõn s ca mt cỏ
nhõn núi chung v ph n núi riờng, do ú,
CEDAW yờu cu cỏc quc gia thnh viờn
phi bo m cho ph n c cú cỏc quyn
ging nam gii trong vic nhn, thay i hay
gi quc tch cỏ nhõn v tham gia quyt nh
vn quc tch ca con do h sinh ra. Vic
cỏc quy nh ca CEDAW hng n mc
ớch thay i t duy phỏp lớ v quy nh ca
phỏp lut quc gia trong vic tha nhn
quyn nh nhau ca c nam v n khi nhn,
thay i, gi quc tch ca cỏ nhõn v con

giỏo dc v o to; (3) xoỏ cỏc khong trng
hin ang tn ti trong cỏc cp giỏo dc bng
vic lp cỏc chng trỡnh em n cho ph
n nhiu c hi c o to ti cỏc trng
hc hay cỏc khoỏ o to c bit.
Cỏc quyn bỡnh ng trong lao ng, vic
lm v y t cng c tip cn tng t nh
trong lnh vc giỏo dc, vi mc tiờu gii
Pháp luật quốc tế về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ

Tạp chí luật học số 3/2006 7

phúng ph n v bo v ph n thoỏt khi tt
c cỏc hỡnh thc xõm hi ti ni lm vic,
nht l nn xõm hi tỡnh dc v bo hnh vi
ph n. Tuy nhiờn, nhng n lc ca
CEDAW bo v cỏc quyn ny ca ph n
hin mi ch cú th ỏp dng vi ph n trong
nhng cụng vic chớnh thc, cũn i vi i
tng ph n lao ng trong lnh vc nụng
nghip hay lao ng ti gia ỡnh thỡ dng
nh vn ang cú khong trng ca phỏp lut.
i vi lnh vc y t thỡ Cụng c ó cú
mt s liờn h c bit vi vn thc hin
k hoch hoỏ gia ỡnh cỏc quc gia thnh
viờn, theo ú, c ph n v nam gii u
c t nguyn la chn vic k hoch hoỏ
gia ỡnh ca h. Ngha v theo Cụng c ca
cỏc quc gia thnh viờn l cung cp thụng tin
cú ớch, giỏo dc phng phỏp thớch hp v

thnh viờn phi cú c ch hu hiu bo
m cho ph n s bỡnh ng trong lnh vc
lut dõn s vn cú truyn thng tn ti s
phõn bit i x vi ph n. Nhng quy nh
phỏp lut quc gia cú s hn ch ph n tham
gia cỏc quan h v s hu ti sn, giao dch
dõn s hay hn ch quyn t do i li, c trỳ
ca ph n u phi b bói b. Mt khỏc,
cỏc quc gia thnh viờn cũn phi cú ngha v
to c ch v bin phỏp thớch hp bo
m quyn bỡnh ng v t do cho ph n
trong cỏc quan h kt hụn, li hụn, tỏi hụn v
cỏc quan h gia ỡnh khỏc. Nhng quy nh
ny mt mt cú tỏc dng to cho ngi ph
n cú a v thc s bỡnh ng vi nam gii
khi phi quyt nh nhng vn liờn quan
n li ớch ca h, mt khỏc gúp phn bo v
ph n khi nn bo lc gia ỡnh núi riờng
v nn bo lc vi ph n núi chung.
(3)

5. Cỏc quy nh v thc hin CEDAW
thụng qua U ban xoỏ b s phõn bit i
x vi ph n v c ch bỏo cỏo quc gia
Trong phn ny, Cụng c quy nh v
vic thnh lp u ban xoỏ b s phõn bit
i x vi ph n (l mt b phn ca c
ch thc thi Cụng c) nhm mc ớch giỏm
Pháp luật quốc tế về xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ


thc t vic tụn trng cỏc quy nh ca Cụng
c; (3) Xõy dng cỏc chớnh sỏch nhm thc
hin tt hn vic chng phõn bit i x vi
ph n bo m v phỏt trin quyn bỡnh
ng ca ph n; (4) Nõng cao s quan tõm
theo dừi ca cỏc tng lp xó hi i vi vic
thc thi ngha v thnh viờn CEDAW; (5)
ỏnh giỏ cỏc tin b trong thc hin chng
phõn bit i x v bỡnh ng ca ph n; (6)
thỳc y trao i thụng tin v hp tỏc quc t
trong thc hin CEDAW gia cỏc nc thnh
viờn. Cỏc quy trỡnh ca vic lm v bo v
bỏo cỏo quc gia trc U ban xoỏ b mi
hỡnh thc phõn bit i x vi ph n c
quy nh chi tit trong phn V ca Cụng c
v v c bn gn ging vi quy trỡnh ca cỏc
iu c quc t khỏc v nhõn quyn.
Do ni dung ca cụng c v quyn con
ngi núi chung cng nh CEDAW núi riờng
cú liờn quan n nhiu lnh vc ca i sng,
do ú vic lm bỏo cỏo quc gia v thc hin
CEDAW cn cú s phi hp v tham gia tớch
cc ca nhiu c quan, ban ngnh trong mt
quc gia. Chng hn, tham gia xõy dng bỏo
cỏo quc gia ca Vit Nam v thc hin
CEDAW cú s tham gia ca cỏc c quan, nh
U ban quc gia vỡ s tin b ca ph n, Hi
liờn hip ph n Vit Nam, B ngoi giao, B
t phỏp, B giỏo dc v o to, B lao ng
thng binh v xó hi, B k hoch v u

thc hin quyn bỡnh ng nam n so vi
CEDAW. Theo quy nh ca Cụng c thỡ
CEDAW l cụng c quc t a phng ph
cp, khụng hn ch s lng thnh viờn
tham gia cng nh khụng hn ch quc gia
thnh viờn thc hin quyn bo lu i vi
cỏc iu khon ca cụng c, tr nhng bo
lu trỏi vi i tng v mc ớch ca Cụng
c ny. Cụng c cng quy nh v cỏc
bin phỏp ho bỡnh gii quyt cỏc tranh
chp gia cỏc thnh viờn trong vic ỏp dng
v gii thớch cỏc iu quy nh ca CEDAW,
nh thng lng, ho gii hay thụng qua
To ỏn cụng lớ quc t Liờn hp quc (nu
cỏc bờn chp nhn thm quyn ca To ny).
Nhỡn chung, cựng vi nhiu cụng c
quc t quan trng khỏc v nhõn quyn, k t
khi hỡnh thnh n nay, CEDAW ó gúp phn
to v phỏt trin cỏc chun mc quc t v
quyn con ngi v t do c bn ca ph n,
c bit l quyn bỡnh ng nam n. Do Cụng
c ch yu cp thc hin bỡnh ng nam
n cp l nhng rng buc v phỏp lớ i
vi cỏc quc gia nờn ó cú tỏc ng tớch cc
n vic i mi v hỡnh thnh cỏc c ch
tng th trờn c bỡnh din quc gia v quc t
v bo v v phỏt trin a v bỡnh ng ca
ph n. Trờn thc t, CEDAW ó v ang t
khng nh c giỏ tr to ln ca mt khuụn
kh phỏp lớ quc t thng nht hnh ng

quyn con ngi nm 1948 thỡ vn khụng phõn
bit i x, t do, bỡnh ng tr thnh nguyờn tc ch
o ca lut quc t v quyn con ngi.
(3). Theo Khuyn ngh chung s 19 c thụng qua
ti kỡ hp ln th 11 ca U ban loi b mi hỡnh thc
phõn bit i x vi ph n, nm 1992 thỡ: Bo lc
vi ph n l hnh vi nhm gõy ỏp lc hoc iu
khin mt ngi ph n mt cỏch khụng chớnh ỏng.
Nú bao gm nhng hnh ng hnh h v th cht,
tinh thn hoc gõy tn thng hay au n v tỡnh
dc, vic e do gõy ra nhng hnh ng nh vy, s
cng ch v tc ot cỏc quyn t do khỏc .