nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 3/2008 19

ThS. Chu Mạnh Hùng *
ho giỏo l hc thuyt chớnh tr - xó hi
cú ngun gc Trung quc thi kỡ c
i, hỡnh thnh t thi Phc Hy v cú s
úng gúp rt ln ca Chu Cụng thi kỡ
Tõy Chu. n thi ụng Chu, Khng T l
ngi cú kin thc uyờn bỏc ó úng vai trũ
to ln trong vic h thng hoỏ t tng ca
Chu Cụng v truyn bỏ t tng ca Nho
giỏo. Vỡ vy, Khng T c coi l ngi
sỏng lp Nho giỏo. Tri qua cỏc giai on
lch s khỏc nhau, Nho giỏo tn ti v phỏt
trin khụng thun nht Trung Quc: Nho
giỏo thi Tõy Chu (Chu Cụng), Nho giỏo
thi Tiờn Tn (Khng Mnh), Hỏn Nho,
ng Nho, Tng Nho
Ni dung ca Nho giỏo bao gm h
thng cỏc giỏo lớ nhm t chc mt xó hi
cú quy c nn np, hot ng cú hiu qu.
Ni dung ú c th hin trong hai b

xó hi. Kinh dch gm hai phn dch kinh
v dch truyn. Phn dch kinh gm sỏch
búi, ghi chộp v õm dng, bỏt quỏi, ho
tng, ho s dng kớ hiu. Phn dch
N

* Ging viờn Khoa lut quc t
Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
20 T¹p chÝ luËt häc sè 3/2008

truyện gồm những lời chú giải của dịch kinh,
gồm 10 thiên. Kinh Xuân Thu ghi chép
những sự kiện lịch sử thời Đông Chu từ năm
722 đến năm 482 trước Công nguyên trong
đó chủ yếu nói về nước Lỗ và có những lời
thoại, lời bình để giáo dục các vua chúa.
Nho giáo căn cứ vào gia đình để hình
dung quốc gia và thế giới với mục đích là
“tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ” theo
nguyên tắc lễ nghĩa chặt chẽ với tôn ti, trật
tự rõ ràng. Điểm cốt lõi của đạo lí Nho giáo
là xây dựng và thực hiện Ngũ luân, Tam
cương, Ngũ thường.
- Ngũ luân là năm đạo cư xử, năm mối
quan hệ trong hệ thống đạo đức Nho giáo
theo thứ bậc:
Quân thần (vua tôi).

nhiều lĩnh vực, đặc biệt trong việc nâng cao
dân trí. Việc học tập được tổ chức rộng rãi
không chỉ ở kinh thành mà diễn ra ở khắp
mọi nơi. Khoa thi được mở thường xuyên,
nho sĩ ngày một đông và họ có mặt ở mọi
cấp của bộ máy nhà nước, góp phần củng cố
và phát triển chế độ phong kiến Việt Nam.
Nho giáo có ảnh hưởng lớn đến tiến
trình phát triển của nhiều quốc gia châu Á
trong đó có Việt Nam, nhất là trong bối
cảnh chúng ta đang xây dựng xã hội dân
chủ, văn minh. Nghiên cứu tác động của
Nho giáo đến việc bảo đảm quyền bình
đẳng của phụ nữ Việt Nam, chúng ta cần
thấy được những điểm tích cực đồng thời
hạn chế những điều không phù hợp của Nho
giáo trong đời sống xã hội hiện đại.
1. Ảnh hưởng tích cực của Nho giáo
đối với việc bảo đảm quyền bình đẳng
của phụ nữ
Nho giáo coi trọng gia đình, chú trọng nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 3/2008 21

xõy dng gia ỡnh nn np, gia giỏo, gi l
bng cỏch to ra ho mc, em li cỏi hi
ho, cỏi p trong gia ỡnh. Trong Ng luõn
ca Nho giỏo ó cú ti ba mi quan h (cha

Quan im ca Vit Nam l ho nhp
nhng khụng ho tan v yu t to nờn ct
cỏch ca dõn tc l cỏc giỏ tr truyn thng.
ng thi vi vic y mnh phỏt trin
kinh t, chỳng ta chỳ trng xõy dng gia
ỡnh vn hoỏ, gia ỡnh vn hoỏ l im sỏng
ca cng ng dõn c v xó hi m ni
dung ct lừi l cỏc thnh viờn ca mi gia
ỡnh u tớch cc trong lao ng, hc tp;
mi quan h gia ỡnh trong ú cú quan h
gia nam v n luụn bo m s bỡnh ng,
hi ho vi cỏc chun mc ca gia ỡnh
truyn thng cng nh nhng tiờu chun
ca xó hi hin i.
Gia ỡnh l t bo v nn tng ca xó
hi, nhng mt thc t nghch lớ ang din
ra l khi kinh t phỏt trin thỡ cỏc mi quan
h trong ú cú quan h gia ỡnh gia nam
v n (v chng) cng bin chuyn vi
nhng du hiu khụng bn vng. Vỡ th
trong giai on hin nay, vic bo tn cỏc
giỏ tr truyn thng trong ú phỏt huy nhõn
t tớch cc ca Nho giỏo xõy dng gia
ỡnh trong bi cnh xó hi mi l ht sc
cn thit. ú cng l c s xõy dng v
bo m quyn bỡnh ng ca ph n trong
gia ỡnh cng nh ngoi xó hi.
Ngoi ra, Nho giỏo cao vic trau di
o c cỏ nhõn, coi tu thõn l c s cho
vic t gia, tr quc, bỡnh thiờn h, chỳ

Triều đại nhà Lê là thời kì Nho giáo
thịnh trị ở Việt Nam, những tư tưởng của
Nho giáo có ảnh hưởng lớn đến luật pháp
thời kì này. Bộ luật Hồng Đức đã có nhiều
điều luật quan tâm đến quyền lợi, cũng như
sự bình đẳng của phụ nữ đối với nam giới
như: Con gái có quyền thừa kế tài sản của
cha mẹ như con trai; vợ chồng đã có con
nếu một người chết trước thì số điền sản
thuộc về người còn sống; con gái thấy vị
hôn phu có ác tật có thể kêu quan mà trả đồ
sính lễ; vợ có quyền kiện chồng và bỏ
chồng nếu chồng bỏ lửng năm tháng
Những quy định đó của Bộ luật Hồng Đức
về quyền của phụ nữ đặt trong bối cảnh xã
hội phong kiến là hết sức tiến bộ, đồng thời
cũng đặt nền móng cho việc đảm bảo quyền
phụ nữ trong pháp luật Việt Nam.
2. Những hạn chế của Nho giáo ảnh
hưởng đến việc đảm bảo quyền bình
đẳng của phụ nữ
Tư tưởng “nam tôn nữ ti” trọng nam
khinh nữ của Nho giáo rất nặng nề và khắc
nghiệt. Đây là tư tưởng sai lầm, tiêu cực
dẫn tới những thái độ và hành vi phân biệt
đối xử bất bình đẳng giữa phụ nữ và nam
giới diễn ra trong xã hội Việt Nam. Đồng
thời, Nho giáo đánh giá thấp vai trò, khả
năng và phẩm chất của phụ nữ. Chính
Khổng Tử và học trò của ông đã cho rằng:

gi t nhiờn vi nam gii bi vỡ nam n
th th bt thõn; ph n khụng c hc
hnh, thi c, khụng c lm quan; ph n
lm ngh hỏt xng b coi l xng ca vụ
loi khụng c ly quan. Trong xó hi
mi quan nim ny ó b y lựi nhng nú
vn nh hng v li du n trong vic
ỏnh giỏ v trớ, vai trũ ca ph n trong hot
ng xó hi.
Ngoi ra, trong hụn nhõn, ph n khụng
c t do yờu ng m b ộp duyờn theo
kiu g bỏn, do cha m quyt nh t õu
ngi y. Vi ch a thờ, ph n phi
ly chng chung v l, khụng cú quyn
bỡnh ng vi chng v vi v c. Vic vi
phm cỏc iu trong cỏi gi l tht xut s
b chng ui v nh. Nhng quan nim
trờn ó chi phi i sng xó hi núi chung
v quan h nam n núi riờng trong mt thi
kỡ di ca lch s Vit Nam, lm cho ngi
ph n b gn cht vo quan im ca cha
m cng nh ph thuc vo ngi chng.
Ngy nay nhng quan nim ny c bn ó
c thay i bi xó hi hin i v c
bo m bng phỏp lut ca Nh nc.
Sau nm 1945, mt xó hi mi c
hỡnh thnh trờn nn tng c lp ca dõn
tc v quyn t do ca cỏ nhõn cụng dõn
c m bo trong ú cú quyn bỡnh ng
gia nam v n. Vi thi kỡ rt di trong
nghiên cứu - trao đổi
24 Tạp chí luật học số 3/2008

nhm ỏp ng nhu cu cp thit hin nay
trong xó hi nhm tip tc th ch hoỏ cỏc
ch trng, ng li ca ng v bỡnh
ng gii v tin b ca ph n; khc phc
tỡnh trng phõn bit i x v gii v nhng
khong cỏch gii trong thc t; khng nh
quyt tõm ca Vit Nam trong thc hin
mc tiờu bỡnh ng gii, cng nh thc hin
y cỏc ngha v ó cam kt cựng cng
ng quc t.
Gn õy nht, ngy 21/11/2007 Quc
Hi khoỏ XII ti kỡ hp th 2 ó thụng qua
Lut phũng chng bo lc gia ỡnh (cú hiu
lc ngy 1/7/2008). Lut ny c thụng
qua xut phỏt t thc tin l bo lc gia
ỡnh din ra nhiu ni, mi i tng v
gõy hu qu nghiờm trng. Mc dự ó cú
nh hng ch o, song cũn thiu cỏc quy
nh phỏp lớ c th v phũng chng bo lc
gia ỡnh. Vic thụng qua Lut phũng chng
bo lc gia ỡnh nhm th ch húa ch
trng, ng li ca ng v vn gia
ỡnh; lm rừ chc nng qun lớ nh nc v
phũng, chng bo lc gia ỡnh; gúp phn
cng c v xõy dng gia ỡnh Vit Nam m

ngha. Vi c im nh vy nờn trong quỏ
trỡnh phỏt trin bờn cnh nhng yu t thun
li chỳng ta phi i mt vi rt nhiu khú
khn trong ú cú nh hng tn d ca xó
hi c. Nh nc ngy cng quan tõm hn
n vic th ch hoỏ ng li, chớnh sỏch
ca ng v bo m quyn bỡnh ng ca
ph n trong xó hi hin i thnh nhng
quy nh ca phỏp lut. iu ú cng chng
t ng v Nh nc luụn phn u
khc phc nhng nh hng tiờu cc ca
Nho giỏo n quyn bỡnh ng ca ph n
Vit Nam hin nay./.