Âm thanh hà nội ngày
xửa, ngày xưa.

Hôm nay tôi mạo muội hoài niệm tí chút về những « âm
thanh » ngày xưa của thủ đô Hà Nội chúng ta.

Tôi không sanh ra ở Hà Nội nhưng sống và lớn lên ở đó từ
những năm 1958, 1959, lúc mới lên 5, lên 6 tuổi. Tôi may
mắn được sống gần khu phố cổ, nơi 36 phố phường. Căn nhà
tôi ở là số 19 Tràng Thi, cách Tháp Rùa khoảng độ 500m.

« Âm Thanh Hà Nội » bắt đầu từ Không giờ 0. Hàng ngày cứ
từ khoảng nửa đêm đến 3, 4 giờ sáng là có tiếng gọi cửa từng
nhà: « Đổi thùng ! ». Bây giờ chắc chắn nhiều người không
thể hiểu « đổi thùng » là gì. Xin giải thích, nhắc lại để người
đã quên thì hồi tưởng, người chưa biết thì hiểu rõ. Hồi đó ở
Hà Nội, phần lớn nhà vệ sinh ( nhà xí ) của các hộ dân phố
được trang bị 1 cái thùng bên dưới lỗ đại tiện, giống như
thùng gánh nước ; cứ sau 2, 3 ngày thì có người đến lấy
thùng đầy phân ra và đổi thùng khác vào. Cho nên những
người làm công việc đó chỉ làm vào ban đêm và gọi cửa từng
nhà « đổi thùng » là như vậy. Những người làm công việc «
đổi thùng » ấy là những người trông vô cùng cực khổ, lam lũ
( hay vì họ cố tình ăn mặc như vậy trong khi làm cái nghề
trên ?) và thường có nguồn gốc từ làng Cổ Nhuế. Cuối những
năm 60 đầu 70 các nhà xí kiểu đó dần dần biến mất nên âm
thanh « đổi thùng » cũng từ đó mà tuyệt chủng. Lẽ dĩ nhiên
âm thanh « đổi thùng » mất đi, buồn ít mà vui nhiều vì Hà
Nội của chúng ta văn minh, sạch sẽ lên.

luôn hú dồn dập, kéo dài, thúc giục người dân Hà Nội khẩn
trương trước nguy cơ tấn công oanh tạc của máy bay Mỹ. Nó
mang đầy tính chiến đấu và vang lên cùng lúc với tiếng loa
phóng thanh truyền đi : « Đồng bào chú ý! Đồng bào chú ý!
Máy bay địch cách Hà nội 100 , 80 , 50 , 30 , km về phía
Tây Nam (hoặc phía Đông Nam) đồng bào khẩn trương
xuống hầm trú ẩn. Các lực lượng vũ trang chuẩn bị sẵn sàng
chiến đấu ! ». Sau đó là tiếng máy bay Mỹ gầm rú như
muốn xé nát bầu trời vốn hiền hòa và bình yên của Hà nội.
Tiếng những chiếc máy bay Mig của ta lao vút lên không
trung, nhập vào cuộc chiến đánh đuổi lũ "Quạ đen" hung ác
Đâu đó vang rền tiếng nổ của bom rơi mà máy bay địch đã
ném xuống, rồi xen lẫn tiếng súng cao xạ, tiếng tên lửa SAM
2 ( đất đối không) bắn trả kẻ thù Nếu vào ban đêm thì ngoài
tiếng nổ ra ta còn có thể quan sát thấy những vệt lửa sáng vụt
lên trời từ các vũ khí phòng không của Việt Nam nhằm bắn
máy bay địch, cũng như những đám cháy lớn trong khói lửa
mịt mù - hậu quả của các trận ném bom gây ra. Sau rồi tiếng
gầm rú của máy bay oanh tạc Mỹ xa dần, tiếng bắn trả chúng
cũng thưa thớt đi… Tiếp theo là tiếng còi « báo yên » nổi lên,
không dồn dập như còi « báo động », kéo dài, nhỏ dần, rồi tắt
hẳn. Đồng thời tiếng loa phóng thanh vang lên: « Đồng bào
chú ý! Máy bay địch đã ra khỏi vùng trời Hà Nội, hoặc máy
bay địch đã bay xa…Đồng bào nhanh chóng trở về tiếp tục
công việc, " Đôi khi phát thanh viên còn thông báo chiến
công của quân dân khu vực nào đó bắn rơi máy bay và bắt
sống giặc lái Mỹ.

Giữa năm 1971 tôi rời Hà nội nên không biết sứ mệnh của
tiếng "còi" đó sau này ra sao.

thanh ấy là nhà nào, nhà nấy cầm rổ rác nhà mình chạy ra
đường đổ rác ."Xe đổ rác" tới các khu phố Hà Nội hồi ấy vào
khoảng 5, 6 giờ chiều.

Màn đêm bắt đầu buông xuống, phố xá yên ắng sau một ngày
"mỗi người làm việc bằng hai" vào khoảng 9, 10 giờ tối là có
ngay tiếng rao "Phá xa" của mấy chú « Ba Tàu » Hàng Buồm
lan tỏa khắp các phố phường Hà Nội. Từ "Phá xa" xưa kia
chắc ít người còn nhớ, nay đơn giản gọi là "Lạc rang".

Rồi còn nhiều tiếng rao khác nữa vào những buổi tối khuya
khoắt như « Bánh khúc no…óng đây!», « Tầm quất!», …

Với tôi âm thanh ấn tượng nhất, làm tôi nhớ nó đến quay quắt
là âm thanh của các « ca sĩ mùa Hè ». Đó là âm thanh râm
ran, một bản trường ca không dứt của những chú ve sầu, ca
hát không ngừng nghỉ suốt cả mùa Hè rực rỡ. Nó tạo cho Hà
Nội một nét riêng, đặc biệt vô cùng.

Hè nào, cho dù ở nơi đâu tôi vẫn cứ ước ao có mặt ở Hà
thành để thưởng thức dàn đồng ca có một không hai ấy.

Có lẽ người Hà Nội hôm nay chẳng mấy ai để ý đến âm
thanh này, nhưng với tôi cứ mỗi dịp Hè tới là lại trỗi dậy nỗi
nhớ da diết tiếng ve kêu và cứ man mát buồn vì thiếu đi cái
âm thanh thân thuộc từ thời thơ ấu Tháng Năm xưa kia, đâu đó trên sân trường xuất hiện những
nụ hoa Phượng đỏ đầu tiên, báo hiệu mùa Hè đang đến. Cùng