Bài tập nhóm số 1 Luật tố tụng hình sự Việt Nam
MỤC LỤC
I. NỘI DUNG Ý NGHĨA CỦA NGUYÊN TẮC.
1. Khái quát chung.
a. Khái niệm và cơ sở của nguyên tắc.
"Khi xét xử thẩm phán và hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật"
là một trong những nguyên tắc của luật tố tụng hình sự, được hiểu là trong quá trình xét
xử, thẩm phán và hội thẩm nhân dân không bị ràng buộc bởi bất cứ yếu tố nào khác
ngoài pháp luật, loại trừ mọi sự can thiệp từ bên ngoài vào hoạt động xét xử của tòa án.
Cơ sở của nguyên tắc.
 Cơ sở lý luận : Việc quy định nguyên tắc này gắn liền với việc tổ chức bộ máy Nhà
nước theo cơ chế phân công và kiểm soát quyền lực. Tính độc lập của thẩm phán,
hội thẩm là một trong những biểu hiện rõ nét của cơ chế phân chia quyền lực ở
Việt Nam. Sự vi phạm nguyên tắc này sẽ dẫn đến sự lạm dụng quyền lực, sư thoái
hóa của quyền lực và xã hội dĩ nhiên sẽ gánh chịu những hậu quả to lớn của tình
trạng này.
 Cơ sở thực tiễn : Nguyên tắc này được ghi nhận rộng rãi trong pháp luật của nhiểu
quốc gia trên thế giới, bao gồm cả Việt Nam. Điều 16 Bộ luật tố tụng hình sự
Cộng hòa Liên bang Nga quy định: "Khi tiến hành xét xử các vụ án hình sự,thẩm
phán và hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ phục tùng pháp luật. thẩm phán và hội
thẩm nhân dân giải quyết các vụ án hình sự trên cơ sở của pháp luật, phù hợp với
ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa, trong điều kiện loại trừ mọi sự tác động bên
ngoài lên họ"; Điều 88 Hiến pháp nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên
cũng quy định: "trong khi thi hành chức quyền của mình, các thẩm phấn đều độc
lập và chỉ phục tùng pháp luật"... Tuy các quy định trên có khác nhau về hình thức
1
Bài tập nhóm số 1 Luật tố tụng hình sự Việt Nam
nhưng nội dung cơ bản là giống nhau, đều đặc biệt nhấn mạnh tính độc lập của
thẩm phán trong xét xử.
 Cơ sở pháp lý : Nguyên tắc này có một lịch sử hình thành và phát triển lâu dài. Nó
được nhắc đến lần đầu từ Sắc lệnh số 13/SL về tổ chức tòa án và các ngạch tư

thẩm phải có chính kiến, quan điểm của mình trong việc đánh giá chứng cứ, xác định tội
danh, mức hình phạt và giải quyết các vấn đề khác dựa trên quy đinh của pháp luật, đảm
bảo xét xử công bằng khách quan.
- Độc lập với sự chỉ đạo của của cấp ủy Đảng: Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ
nghiã Việt Nam luôn đặt dưới sự lãnh dạo của Đảng cộng sản. Nhà nước công khai
nguyên tắc Đảng lãnh đạo tại Điều 4 Hiến pháp 1992 và được quy định cụ thể trong các
nghị quyết của Đảng như: nghị quyết 08/ NQ-TW,..Ngoài ra giữa tổ chức Đảng và Thẩm
phán còn có mối quan hệ khác ngoài mối quan hệ giữa Đảng viên và tổ chức Đảng qua
thủ tục thẩm phán. Theo quy định hiện hành thì cùng với việc lấy phiếu tín nhiệm của
cán bộ công chức trong cơ quan người được đề nghị còn phải lấy ý kiến của cấp ủy
Đảng. Chính vì những lý do này mà yêu cầu được đặt ra là Thẩm phán và Hội thẩm phải
nhận thức đúng đắn sự lãnh dạo của Đảng đối với hoạt động tư pháp để đảm bảo sự độc
lập trong xét xử.
- Độc lập với các tài liệu có trong hồ sơ vụ án: Hồ sơ vụ án hình sự là tài liệu đầu
tiên để Thẩm phán và Hội thẩm tiến hành xem xét, đánh giá việc có hành vi phạm tội
hay không, phạm tội gì và được quy định trong hình phạt nào. Việc xét xử của Tòa án
dựa trên những thong tin cần thiết, đáng tin cậy đó là chứng cứ vụ án. Bản án, quyết
định của Tòa án dựa trên cơ sở phân tích đánh giá thông tin đã được cơ quan điều tra thu
thập. Chính vì vậy, các thông tin ban đầu (nhất là kết luận điều tra và cáo trạng truy tố)
có ảnh hưởng nhất định đến nhận định của Hội đồng xét xử. Vì vậy, Độc lập với tài liệu
trong hồ sơ vụ án là việc Thẩm phán và hội thẩm trên cơ sở đánh giá tính chính xác của
các thông tin, kiểm tra lại tính xác thực, đúng đắn của quyết định truy tố, từ đó đưa ra
quan điểm chứng minh tội phạm của Hội đồng xét xử, các tình tiết thu thập được phải
phù hợp với hiện thực khách quan.
- Độc lập với yêu cầu của người tham gia tố tụng, với dư luận và với cơ quan báo
chí: Phán quyết của Tòa án bao giờ cũng làm xuất hiện những nhóm mâu thuẫn về lợi
ích, đó là những mâu thuẫn về lợi ích giữa bị cáo và người bị hại, giữa nguyên đơn dân
sự và bị đơn dân sự, giữa nhà nước và người phạm tội. Ai cũng có nhu cầu kết quả xét
xử đưa lại lợi ích tối ưu cho họ. Sau phán quyết của Tòa án sẽ có rất nhiều bình luận từ
quần chúng nhân dân, từ cơ quan báo chí rằng tòa xét xử như vậy đúng hay không, có

• Ở giai đoạn thứ nhất là giai đoạn mà Thẩm phán và Hội thẩm nghiên cứu hồ sơ để
xem xét các tài liệu có trong vụ án, từ đó xây dựng kế hoạch xét hỏi và những tình
huống xảy ra tại phiên tòa để có kế hoạch ứng phó thích hợp và những công việc
cần thiết khác cho phiên tòa.
• Tại phiên tòa, Hội đồng xét xử cần nắm chắc các quy định của Bộ luật tố tụng
hình sự từ thủ tục bắt đầu phiên tòa cho đến kết thúc phiên tòa, trong đó phần xét
hỏi, tranh luận và nghị án là quan trọng nhất.
4
Bài tập nhóm số 1 Luật tố tụng hình sự Việt Nam
 Tuân theo các văn bản pháp luật khác có liên quan như: Pháp luật dân sự và các
văn bản luật chuyên ngành khác,..
c. Mối quan hệ giữa tính độc lập và chỉ tuân theo pháp luật trong hoạt động
xét xử của thẩm phán và hội thẩm.
 Độc lập là biểu hiện của tuân theo pháp luật. Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc là
một phần nội dung của nguyên tắc. Thẩm phán và hội thẩm độc lập với nhau và
độc lập với các yếu tố khác. Nếu Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập, không
chụi bất kì sự tác động nào thì phán quyết của Hội đồng xét xử mới có tính khách
quan, vô tư, quyết định của Hội đồng xét xử mới đảm bảo đúng pháp luật.→Độc
lập là điều kiện cần thiết để Thẩm phán và Hội thẩm tuân theo pháp luật.
 Tuân theo pháp luật là cơ sở để thể hiện tính độc lập trong xét xử. Xét ở khía cạnh
thuần túy của tính độc lập, để có thể tự mình đưa ra phán quyết, Thẩm phán và hội
thẩm phải có kiến thức pháp luật và phải chấp hành quy định của pháp luật. Khi
nắm chắc kiến thức pháp luật, Thẩm phán và Hội thẩm có điều kiện để thể hiện sự
độc lập trong phán quyết của mình. Xét ở khía cạnh khác thì tuân theo pháp luật là
đã loại trừ các tác động khác đến hoạt động xét xử của Thẩm phán và Hội thẩm,
bởi vậy họ mới có được sự độc lập.
 Độc lập trong việc thống nhất với chỉ tuân theo pháp luật: Độc lập nhưng phải dựa
trên những quy định của pháp luật. Mọi kết luận của bản án, quyết định của Hội
đồng xét xử phải phù hợp các tình tiết khách quan của vụ án. Bản án phải xác định
đúng người, đúng tội và đúng với các thiệt hại do hành vi phạm tội đã gây ra. Mỗi

là một điều quan trọng để đảm bảo sự thành công cảu việc phòng chống tham
nhũng bởi lẽ những kẻ tham nhũng sẽ không có cơ hội được bao che bởi sự can
thiệp hoặc tác động vào quá trình xét xử của Tòa án. Hoạt động xét xử không phải
là hoạt động của một cá nhân mà là hoạt động của tập thể, không chỉ là hoạt động
của quan tòa mà còn có sự tham gia giám sát, tham gia xét xử của nhân dân thông
qua những người đại diện cho họ, đó là Hội thẩm. Nguyên tắc gián tiếp thể hiện
bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước do dân làm chủ, nhân dân tham
gia giám sát các hoạt động của nhà nước, trong đó có hoạt động xét xử.
 Ý nghĩa pháp lý: Nguyên tắc là cơ sở pháp lý để Thẩm phán và Hội thẩm tiến
hành hoạt động xét xử khách quan, đúng pháp luật. Đây cũng là cơ sở đảm bảo
Hiến pháp và pháp luật. Nói cách khác, pháp luật chỉ có ý nghĩa và có tác dụng
khi nguyên tắc “độc lập xét cử” được tuân thủ một cách triệt để. Độc lập và chỉ
6