BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ QUỐC PHÒNG
HỌC VIỆN QUÂN Y

NGUYỄN THỊ MINH

NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH QUẢN LÝ, CHĂM SÓC
SỨC KHỎE VÀ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG
CHO NGƯỜI TÀN TẬT
TẠI QUẬN HOÀNG MAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành: Vệ sinh xã hội học và Tổ chức y tế
Mã số: 60 72 73 15 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC


2. PGS.TS. Phạm Lê Tuấn

HÀ NỘI - 2012
LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này, tôi đã nhận
được sự giúp đỡ tận tình của các thầy, các cô, các nhà khoa học, các anh, chị, bạn
bè, đồng nghiệp, những người thân trong gia đình và các các cơ quan có liên quan.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, các thầy, cô
giáo Bộ môn Tổ chức chỉ huy Quân y, các bộ môn liên quan, Phòng Sau Đại
học - Học viện Quân y đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tôi được học
tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.
Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS. Lê Văn Bào và
PGS.TS. Phạm Lê Tuấn, những người thầy đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi
trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu cũng như hoàn thành luận án tốt nghiệp.
Tôi xin trân trọng cảm ơn GS. TS. Nguyễn Tụ, Chủ tịch Hội đồng, các
thầy, các cô trong Hội đồng chấm luận án cấp cơ sở, cấp Trường và các nhà
khoa học đã cho tôi những ý kiến quý giá để tôi hoàn thành tốt luận án này.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Sở Y tế, Sở Khoa học và
Công nghệ Hà Nội, Quận ủy, Uỷ ban nhân dân quận Hoàng Mai, Uỷ ban nhân
dân và Trạm Y tế các phường nghiên cứu, Hội Người khuyết tật, Trung tâm Y
tế quận Hoàng Mai đã tạo mọi điều kiện cho tôi được đi học, được triển khai
nghiên cứu đề tài khoa học cấp thành phố để có số liệu làm luận án. Tôi xin
trân trọng cảm ơn những ngừời tàn tật quận Hoàng Mai và gia đình họ đã nhiệt
tình giúp đỡ và hợp tác có hiệu quả với tôi trong suốt quá trình nghiên cứu.
Tôi vô cùng cảm ơn bố, mẹ và những người thân trong gia đình, các
bạn bè, đồng nghiệp, các cơ quan, đơn vị, cá nhân đã động viên và tạo mọi MỤC LỤC Trang
Trang phụ bìa

Lời cảm ơn

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

Danh mục các biểu đồ

Danh mục các sơ đồ

ĐẶT VẤN ĐỀ
1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
3
1.1 Thực trạng tàn tật, nhu cầu chăm sóc sức khỏe và phục hồi
chức năng của người tàn tật
3
1.1.1 Tình hình người tàn tật

39
2.1.4 Thời gian nghiên cứu
44
2.2 Phương pháp nghiên cứu
45
2.2.1 Nghiên cứu mô tả cắt ngang
46
2.2.2 Nghiên cứu can thiệp cộng đồng
46
2.2.3 Phương pháp và kỹ thuật thu thập thông tin
48
2.2.4 Công cụ thu thập thông tin
49
2.2.5 Nội dung các bước tiến hành nghiên cứu
49
2.2.6 Các hoạt động của mô hình can thiệp
51
2.2.7 Công tác đảm bảo cho hoạt động của mô hình
52
2.2.8 Triển khai mô hình can thiệp
52
2.2.9 Đánh giá hiệu quả can thiệp của mô hình
53
2.2.10 Nội dung và các chỉ số nghiên cứu
55
2.3 Xử lý số liệu
56
2.4 Biện pháp khống chế sai số
56
2.5 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu

chức năng của người tàn tật tại quận Hoàng Mai, Hà Nội
107
4.1.1 Một số đặc điểm về người tàn tật
107
4.1.2 Tình trạng sức khỏe và tàn tật
109
4.2 Xây dựng và thử nghiệm mô hình quản lý, chăm sóc sức
khỏe và phục hồi chức năng cho người tàn tật tại quận
Hoàng Mai, Hà Nội
122
4.2.1 Xây dựng mô hình can thiệp
122
4.2.2 Các hoạt động của mô hình
126
4.2.3 Hiệu quả của mô hình quản lý, chăm sóc sức khoẻ và phục
hồi chức năng cho người tàn tật tại quận.
131
4.2.4 Một số ưu điểm, hạn chế và khả năng duy trì của mô hình
143
KẾT LUẬN
145
KIẾN NGHỊ
147
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC
GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC


DPI
Disabled Peoples’ International (Tổ chức quốc tế
người tàn tật)
DVYT
Dịch vụ y tế
HA
Huyết áp
KAP
Knowledge Attitude Practice (Kiến thức Thái độ Thực hành)
KCB
Khám chữa bệnh
KSK
Khám sức khỏe
LĐ - TB - XH
Lao động - Thương binh và Xã hội
NCSC
Người chăm sóc chính
NHSTH
Nữ hộ sinh trung học
NTT
Người tàn tật
Chữ viết tắt
Chữ viết đầy đủ
PQ
phế quản
PHCN
Phục hồi chức năng
PHCNDVCĐ
Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng
RHM

WHO
World Health Organization (Tổ chức y tế thế giới)
YTTH
Y tá trung học DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng
Tên bảng
Trang
2.1
Một số đặc điểm kinh tế - xã hội, y tế của 4 phường nghiên cứu
44
3.1
Phân bố người tàn tật được điều tra tại các phường
58
3.2
Phân bố người tàn tật theo nhóm tuổi
59
3.3
Phân bố người tàn tật theo nghề nghiệp trước và sau khi bị
tàn tật
60
3.4
Phân bố bệnh mắc phải theo loại bệnh
61

70
3.14
Một số bệnh ở người tàn tật mới được phát hiện qua KSK
80
3.15
Số lượt người tàn tật khám chữa bệnh tại 2 trạm y tế trong
thời gian can thiệp
81
3.16
Số lượt người tàn tật được cấp cứu và khám chữa bệnh tại nhà
trong thời gian can thiệp
82
Bảng
Tên bảng
Trang
3.17
Số người, thành phần tham dự tập huấn
83
3.18
Đánh giá của cán bộ chương trình về chất lượng tập huấn
83
3.19
Nội dung, số lượng, thời lượng phát thanh về các vấn đề
chăm sóc sức khỏe và phục hồi chức năng cho người tàn tật
84
3.20
Số lượng tờ gấp đã cấp phát tại 2 phường can thiệp
85
3.21
Kết quả tư vấn về chăm sóc sức khỏe và phục hồi chức năng

3.29
Hiệu quả nâng cao kiến thức của người chăm sóc chính về
nội dung cần chăm sóc tại nhà
93
3.30
Các hoạt động phục hồi chức năng đã thực hiện trước và sau
can thiệp
94
Bảng
Tên bảng
Trang
3.31
Nội dung hướng dẫn tập luyện phục hồi chức năng trước và
sau can thiệp
95
3.32
Tỷ lệ nhu cầu phục hồi chức năng về vận động trước và sau
can thiệp
96
3.33
Tỷ lệ nhu cầu phục hồi chức năng về sinh hoạt hàng ngày
trước và sau can thiệp
98
3.34
Tỷ lệ nhu cầu phục hồi chức năng về độc lập trong sinh hoạt
trước và sau can thiệp
100

Tên biểu đồ
Trang
3.1
Tỷ lệ người tàn tật theo giới tính
59
3.2
Trình độ học vấn của người tàn tật
59
3.3
Tình trạng hôn nhân của người tàn tật
60
3.4
Nhu cầu cần chăm sóc tại nhà
63
3.5
Dạng tàn tật mắc phải
64
3.6
Nguyên nhân mắc tàn tật
65
3.7
Phân bố mức độ nhu cầu phục hồi chức năng về vận động
của người tàn tật
66
3.8
Phân bố mức độ nhu cầu phục hồi chức năng về sinh hoạt
của người tàn tật
67
3.9
Phân bố mức độ nhu cầu phục hồi chức năng về độc lập

Phân bố mức độ nhu cầu phục hồi chức năng về sinh hoạt
hàng ngày trước và sau can thiệp
99
3.17
Phân bố mức độ nhu cầu phục hồi chức năng về độc lập
trong sinh hoạt trước và sau can thiệp
100
3.18
Phân bố mức độ nhu cầu phục hồi chức năng trong giao
tiếp trước và sau can thiệp
102
3.19
Phân bố mức độ nhu cầu phục hồi chức năng trong hòa
nhập xã hội trước và sau can thiệp
103
3.20
Cán bộ chương trình đánh giá kết quả hướng dẫn/tập
luyện phục hồi chức năng trước và sau can thiệp
104
3.21
Gia đình người tàn tật đánh giá mức độ kết quả điều trị
phục hồi chức năng trước và sau can thiệp
104


DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình
Tên hình
Trang
2.1
Bản đồ hành chính quận Hoàng Mai, Hà Nội
40
1
ĐẶT VẤN ĐỀ

Theo ước tính tỷ lệ người tàn tật trên thế giới chiếm khoảng 10% dân
số, trong đó trên 340 triệu người ở các nước đang phát triển và hơn 98%
người tàn tật không được quan tâm [33], [148]. Con số này ngày càng gia
tăng, dự báo của Tổ chức Y tế Thế giới, đến năm 2025 số người tàn tật vừa và
nặng ở những nước kém phát triển sẽ lên tới 573 triệu người (năm 1992 là
290 triệu người, trung bình mỗi năm tăng 8,5 triệu người) [146]. Tàn tật và
ảnh hưởng của tàn tật đến sự phát triển của xã hội, cộng đồng đang là vấn đề

cho các dịch vụ y tế luôn vượt quá khả năng của họ, điều kiện đi lại khó khăn…
Trên thế giới cũng như ở Việt Nam tuy đã có nhiều nghiên cứu về
người tàn tật và chương trình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng nhưng
hầu hết mới chỉ tập trung vào lĩnh vực phục hồi chức năng như chiến lược
phát triển [14], [54], [60], [125], [138]; kinh nghiệm thực hiện chương trình
[7], [57], [59], [128]; nguồn kinh phí để thực hiện [64], [80], [81], [111];
phương pháp và kết quả phục hồi chức năng cho một số dạng tàn tật tại cộng
đồng [5], [24], [26], [39], [66]; năng lực của thành viên gia đình trong chương
trình [62]. Vì vậy, việc nghiên cứu, tìm kiếm một mô hình khoa học, phù hợp
nhằm khuyến khích, tạo điều kiện để người tàn tật có điều kiện tiếp cận được
với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe gắn với phục hồi chức năng một cách
thuận lợi và hiệu quả nhất nhằm cải thiện chất lượng sống cho người tàn tật là
một vấn đề hết sức cần thiết.
Để góp phần nâng cao chất lượng sống cho người tàn tật tại quận
Hoàng Mai nói riêng và người tàn tật nói chung, nghiên cứu đề tài: “Nghiên
cứu mô hình quản lý, chăm sóc sức khoẻ và phục hồi chức năng cho
người tàn tật tại quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội’’ là thực sự cần thiết.
Mục tiêu nghiên cứu:
1. Mô tả thực trạng tàn tật, xác định nhu cầu chăm sóc sức khoẻ và phục
hồi chức năng của người tàn tật tại quận Hoàng Mai, Hà Nội (2009 - 2010).
2. Xây dựng và thử nghiệm mô hình quản lý, chăm sóc sức khoẻ và phục
hồi chức năng cho người tàn tật tại một số phường của quận Hoàng Mai, Hà
Nội (2010 - 2011).

3
CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN

1.1 THỰC TRẠNG TÀN TẬT, NHU CẦU CHĂM SÓC SỨC KHỎE VÀ PHỤC HỒI
CHỨC NĂNG CỦA NGƯỜI TÀN TẬT





 






[68].
1.1.1.2 Nguyên nhân gây tàn tật

 


 giao

n[132],
[137]. 

b

5

[3], [7], [38], [49].

c


[143], [145]NTT
 


 
 TT.
1.1.1.5 Tình hình người tàn tật trên thế giới và ở Việt Nam
* Trên thế giới


 Q

 [43]

[33], [43]T

.
 [141].


Tr
-  Q

7

PHCN .
              

[33]. 


[33], [76].

, 

       


 - TB - XH 
n - 
 
  
;  
p
; c (Non
Government Organization) c       

 
: 
, T
(International Commitee of Red Cross), T
Relief Service-CRS), T[65].

9


[69]- 

B [29]. 3)

1993 - 2002 [25]


NTT 
NTT
14,5%. N     -           
NTT [62].
  [71]


NTTNTT % [58].
 NTT 

 NTT cao

NTT NTT 
      [69]  NTT    
chung
[35].
1.1.2 Tình hình phục hồi chức năng của người tàn tật
1.1.2.1 Nhu cầu phục hồi chức năng
* Phục hồi chức năng
, 