Hobieuchanh.com
1
Tính cách ngi nông dân Nam b
trong tiu thuyt H Biu Chánh
- Ths Hunh Th Lan Phng –
(Bài ã ng trên p chí Khoa hc, Trng i hc Cn Th,
 12/2009; trang 153- 161)
1. t vn :
Không gian và thi gian ngh thut trong tiu thuyt H Biu Chánh ch yu là
vùng t Nam bu th k XX. Vit v cuc sng và con ngi Nam b, H Biu
Chánh c bit chú ý n i tng ngi nông dân. Xut thân t mt gia ình nông
dân nghèo, li có s quan tâm n qun chúng lao ng khn khó, cho nên dù  cng
 ca mt ông c ph s, H Biu Chánh vn luôn thu hiu, cm thông i vi
nhng con ngi chân lm tay bùn, quanh nm bám cht vi rung ng. Ông không
ch nhn ra nhng bt công mà ngi nông dân ang phi gánh chu, cng không ch
ng li  s chia s trc nhng thân phn bé nh chu nhiu áp bc, khau. H
Biu Chánh ã phát hin và  cao nhng nét p t tính cách ca ngi nông dân
Nam b. Th hin thành công tính cách ngi nông dân Nam B là óng góp mi ca
 Biu Chánh cho nn tiu thuyt Vit Nam hin i  bui u phôi thai.
 cp n tính cách ngi nông dân Nam b chính là tìm hiu tính cách chung
a mt loi nhân vt, nhân vt tiêu biu nht ca tiu thuyt H Biu Chánh. Khái
nim tính cách c hiu là nhng c m, nhng phm cht ca nhân vt c th
hin tng i rõ nét. Tính cách th hiên nét riêng c áo ca con ngi cá bit, c th
nhng li mang cái chung, tiêu biu cho nhiu ngi  mt mc  nht nh. ng
thi nó có mt quá trình phát trin hp vi logic cuc sng. Tìm hiu tính cách ca
ngi nông dân Nam b trong tiu thuyt H Biu Chánh tt nhiên phi t trong mi
quan h vi hoàn cnh xã hi Nam b trc và sau th chin ln th nht. Mt xã hi
en ti, y phc tp, bin ng. Chính hoàn cnh sng là mt trong nhng nhân t to
thành tính cách. Tính cách ca ngi nông dân Nam b trong tiu thuyt H Biu
Chánh c khng nh dn trong hoàn cnh sng c th nói trên.
2. Ni dung chính

tip tc i làm thuê cho ngi khác. Cuc sng cht vt không cho phép h ngi không.
 thng suy ngh mt cách n gin, chân cht: nhà thì ung lm”(Cha con ngha
ng).Th nhng, t trong s chân cht y li ni rõ mt c tính cao quý: chu cc,
chu khó, ham làm. H Biu Chánh không din gii hay minh ho dài dòng. Ông ã bit
khéo chn nhng chi tit i thng nhng li tiêu biu, hay s dng li vn k tht t
nhiên  gi lên úng tính cách ca con ngi vùng ng bng sông nc phng
Nam. Tuy rung ng phì nhiêu, tôm cá y sông nhng h luôn bit ý thc: “Mun n
cá phi th câu”, không thích ch thi hay  li, cho nên càng không  lãng phí thi
gian lao ng. Nh cn cù mà anh nông dân Lê Vn ó (Ngn c gió ùa) t thân phn
ói nghèo ã tr thành mt c phú, còn c phong chc thiên h. Khi mi ra tù, anh
ta không có gì trong tay, lang thang khp ni xin c b thí tng chén cm mà cng
không có. Sau ln gp hoà thng Chánh Tâm, c giúp  mt ít vn, anh ta ã “vô
ng n cây lá ct mt cái chòi nh mà làm rung”. S cn cù lao ng ã nâng ôi
chân anh, giúp anh bc ra khi cuc sng lm than.
n cù và nhn ni, ó là hai phm cht thng i ôi vi nhau. Ngi nông
dân Nam b không ch bit chu thng chu khó mà còn có tính kiên trì và dám làm.
Nhiu ngi khng nh tính hào phóng ca con ngi Nam b và quan nim u
kin a lí t nhiên  Nam b nhiu thun li, do ó tính hào phóng càng có c hi 
phát trin. Cng vì th, dân Nam b ít có s nhn ni trc th thách ca cuc sng
ng ngi dân x Trung và Bc. u này không hn là úng. Phóng túng, mt chút
 ti, ít lo xa, ó là cá tính d tìm thy  con ngi Nam b. Nhng bên cnh ó, trong
 li tim tàng mt c tính gan d, dng cm, lòng quyt tâm và mt chút phiêu lu
Hobieuchanh.com
3
o him nu không nói là liu. Hã quyt tâm thì làm cho bng c, chp nhn
i th thách, ã quyt thc hin u gì thì “tri gm không nh”.  cn cù, chu khó
ngu nhiên và có c s liu lnh. Hoàn cnh sng ni ây ã a y h vào cái thy.
i trong h luôn có tâm lí: n ây ã là sn cùng thu tn. H không có gì  mt,
càng kiên nhn sc nhiu hi vng hn. y cng là nhng lí do giúp chúng ta hiu
vì sao mt mùa lúa này Cai tun Bi (Con nhà nghèo) vn không nn chí “lng xng

ngha mà ngi nông dân trong tác phm ca H Biu Chánh thng làm là nhng
vic rt bình thng nhng có nhiu ý ngha, không phi ai cng có th làm c. Có
thó ch là hành ng “t t vô bung bng rá cm ngui ra thì còn c vài chén Tr
vô móc ít con mm lóc nhem ra cho Th Ngha n” (Chúa tàu Kim Quy) ca mt bà lão
Hobieuchanh.com
4
nông dân hay vic ly 20 ng bc dành dm  mua thuc cu cô T Lu ca anh
ng s Cu (Con nhà nghèo). Cng có khi ó li là mt vic làm rt cao c, th hin
m lòng bao dung nhân ái ca con ngi Nam b. Bà ba Thi trong tác phm “Cay
ng mùi i”, hoàn cnh gia ình cng nghèo khó, chng li bi bin bit, sng tr
tri mt thân mt mình. Th mà bà ã mang mt a tr v nuôi, bi bà không th làm
ng trc mt a bé ngây th vô ti b vt b quá nhn tâm nh th. Cng vì nuôi
a bé y mà bà phi nhn ly nhng li x v, nghi ng ca chng. Anh Hng s Cu
(Con nhà nghèo) còn là mt thanh niên có trái tim cao thng, bit cô T Lu ã không
còn trong trng nhng anh ta ã rng lòng tha th, ci v làm v, cu mang ca
con b b ri ca cô T Lu. Tình cm cha con ca anh Cu tht cao p, nó c chan
hoà trong ch ngha, nó c hun úc t lòng nhân ái, c nuôi dng bi s bao
dung. Vì th, không gì có th lay chuyn c.
Nông dân Nam b thng ly o ngha” làm phng châm sng và hành ng.
“o” ây c hiu là n  cho phi o, hp l phi i. Còn “ngha” là ngha khí,
là n  thu chung, dám x thân vì vic ln, không c hip ngi th cô, không phân
bit sang hèn trong cách ng x. Bit o ngha thì mi tranh chp u có thc gii
quyt trong quan h anh em, bè bn, không cn s can thip ca lut pháp nhà nc.
 c bn, nhng ngi trng o ngha ly ngha khí ãi nhau, ã dám làm thì
dám chu, không chp nhn  ngi khác lãnh thay trách nhim ca mình. Tính cách
này có th nhn thy ni Lê Vn ó (Ngn c gió ùa), anh ta dng cm nhn mình là
Lê Vn ó, tên tù b truy nã. Bi vì anh không mun mt ngi khác chu ti oan c,
nhn hình pht thay cho mình. Du bit rng ra nhn ti là n vi trm u cay ng
kh nhc, là b li tt c sn nghip mà mình ã dày công xây dng by lâu mi có
c, là không còn c hi  thc hin li ha vi Ánh Nguyt, s cu mang Thu

i nhng tp tc, thói quen lâu i. H s lúng túng, au khn ti nghip khi phi
thay i cách sng, phi t b rung vn, phi chia tay vi công vic sn xut Anh
ng s Cu trong “Con nhà nghèo” là mt trng hp tiêu biu: “Cu sinh trng
trong chn thôn quê, hi nh ci trâu hay, n ln cm cày gii, tng quen nh m, gt lúa, tát
c, p b, ch không quen cm chi quét nhà, chm gi lau gch”. Do ó, “Cu không th
nào giúp vic ti nhà giy c”. Cu cm thy mình không th “ph tình” vi làng quê 
thích nghi cuc sng ni th thành; không th b cái cày, cái cuc  cm giy, bê mc
“ nh chí ln em quen ngh làm rung, làm nh trên này em làm không c. Em  ngoài
ng dãi nng dm ma, thu nay quen ri, bây gi làm  trong tù túng cht hp, bt hi gió em
chu không ni. Em mun xin vi anh ba cho em tr vng ng kim rung mn mà làm”.
Không ch nng ngha, ta còn có th nhn thy ni ây nét phóng túng ca ngi nông
dân Nam b: thích sng cuc i thanh thn t do  rung ng hn là phi bon chen
n thua  chn ô th. u kin t nhiên và sinh hot ca kinh t nông nghip ã to
nên tính cách phóng túng y. Nông dân Nam b ít b câu thúc bi nhng thiên kin
ng n c h ca t tng phong kin. Nn sn xut nh, phân tán ã dn n cách
làm n sinh sng tu tin, úng hn là theo s thích cá nhân, dn dn ã to cho ngi
nông dân cá tính t do, ghét s tù túng, ràng buc cht ch.
2.3. Bc trc, thng thn:
c trc thng thn là tính cách tiêu biu ca con ngi Nam b, nht là ngi
nông dân Nam b.Nhân vt trong tiu thuyt H Biu Chánh ít có din bin tâm lý
phc tp hay trn tr, ging xé ni tâm. H Biu Chánh chú ý miêu t ngoi hình, c
ch, hành ng, nht là ngôn ng ca nhân vt ã th hin thành công tính cách bc
trc thng thn ca con ngi Nam b. Thông qua cách nói hay ni dung li nói, có th
nhn ra tính cách ca con ngi. Nông dân Nam b bc trc thng thn do ó nói nng
ít vn chng, rào ón. H ngh sao nói vy, “nói thng rut nga”, không thích che y
giu gim. Cho nên mi có câu “Rut  ngoài da”. Nhn bit Vnh Thái (Khóc thm)
o quyt, mu mô, có nhiu thn  bóc lt, cp công ca ngi nghèo, thng
Hobieuchanh.com
6
Mau ã không ngn ngi phân tích t m cho bn nó nghe: “Dng gt gao, ác c lm,

(Con nhà nghèo). Anh ta ã gii thích mt cách tht thà nhng dt khoát v vic làm
a mình: i tri t hi, i bit chng nào mi có. Thà tôi làm phc mt cái cho nó tn.
Toà có ày tôi i na, tôi cng cam tâm”. Nhân vt Ba Cam ã th hin rõ thái  không
chu cúi u truc th lc bo tàn ca ngi nông dân Nam b: “Không phi liu mng.
Quân giàu có mà n  mi r quá, làm hin vi nó sao c kia“.
Uy quyn ca giai cp thng tr không th áp o ni tính thng thn ca ngi
nông dân. i din vi Phm K, Lê Vn ó chng h s st, ã tht ra nhng li nào
là “ông là mt ông quan bt nhn”, nào là ”sao ông t v nhà giàu ông không nói ti, li theo
t mà hi ngi àn bà nghèo hèn b tai nn nh vy. Tôi nói cho ông bit, nu ông bt con ny
Hobieuchanh.com
7
thì tôi phi lên tnh mà cáo ông, vì tôi không ành  cho ông hi mt ngi nghèo hèn vô ti”
(Ngn c gió ùa). Tuy nhiên, bn cht cng rn ca ngi nông dân ôi khi b bin
thành mt “khí gii yu” trong nhng tình hung cn s do dai, uyn chuyn hay khôn
khéo. H Biu Chánh dng nh cng có ý nh th hin u này cho nên ã to dng
các chi tit: Th T (Con nhà nghèo) sau khi n nhà bà Cai Hiu nói rõ s tht v
chuyn xu ca cu Hai Ngha thì mi vic ã b ri tung lên. Ch ta b bt óng trng 7
ngày, Cai tun Bi phi van xin, cu khn ht li, cui cùng c nhà bi ra khi t
bà Cai Hay Th Ngha nóng gin ra tay trng tr Tn Thân ri thì phi nhn ly án tù
oan c, gia ình kh s tan nát.
Câu nói mang v ym th, m tính tiêu cc, thng ca Cai tun Bi không
phi là hoàn toàn không có lí: “Nu mà mình c trong nhà, mình ng có nói ti ai ht thì
ai mà bt mình c.” (Con nghà nghèo). H Biu Chánh ã  nhân vt nói úng phn
nào thc t ca cuc sng. Nhng quan m sng nh th thì khó c chp nhn.
Nht là trong hoàn cnh ngày nay, khi mà lch s ã chng minh ch có u tranh
chng áp bc bt công thì con ngi mi có tht c hnh phúc tht s.
c trc là c tính có mt tt nhng cng có mt hn ch. Ngi bc trc s d
i n thiu cn trng, kém t nh, không lng trc hu qu ca s vic, cng không
o c s áp o i phng. i vi mt con ngi nh cu Hai Ngha mà Th T
em s thành tht và thng thn  giãi bày: “ hôm nó n nay nó trông cu nó khóc

cao xa, cng chng có nhu cu ln lao cho cuc sng. Hnh phúc i vi h là c
m no, áo m, gia ình yên n. i thm ng v, thy lúa tt, anh cai tun Bi phn
khi trong lòng, nim vui nhang dâng trào:”  hi n cm chiu cho ti lúc èn, i
ra i vô c nói:” vái tri ma thun gió may nh vy hoài cho tôi, thì ti mùa rung mình
không mt 500 gi lúa”.” (Con nhà nghèo). S bình d ngi nông dân Nam b còn
c gi lên ngay t cái tên gi: Ba Cam, Cai tun Bi, Lu, Ba Thi, Su, Cu, Mau,
Chm . . . Có cái gi ó va dân dã, va gn bó vi i sng nông nghip  vùng ng
ng sông nc phng Nam.
Nông dân Nam b thng i ãi vi nhau bng tình làng ngha xóm tht cao
p. Ít bit lc la, tính toán hay mu li. Mà nu có tính toán i chng na thì ó cng
ch là s tính toán thng tình ca con ngi,  i ai cng mong cái li cho mình!
u áng nói ây là nu h có tính toán thì cng không làm hi ngi khác. H là
nhng con ngi sng rt chân tht. Anh Cai tun Bi (Con nhà nghèo) mong mun
em gái mình có c tm chng t t nng thân, cng suy tính rt nhiu. Nhng
cui cùng ã thành tht nói cho Hng s Cu bit rõ v vic cô em gái mình không còn
trong trng, khi Cu ng ý mun ci cô Lu. Du bit rng nh th là thit thòi cho em
mình.
H Biu Chánh nhn rõ bn tính hin lành, tht thà ca ngi nông dân Nam
. Ông ã vit v nhng con ngi giàu lòng v tha, nhiu rng lng bao dung, có ct
cách hin lành. Nông dân Nam b trong tiu thuyt H Biu Chánh là nhng ngi ít
 lòng cha ng s hn thù cháy bng. Trong “Chúa tàu Kim Quy”, mt tác phm
c mô phng t truyn ca Alexandre Dumas (père) (Le Com te de Monte Cristo),
Th Ngha là nhân vt c H Biu Chánh phng theo nhân vt Dantes nhng anh
nông dân Th Ngha dù ã chu nhiu oan c, ng cay cng ch phin mun, xót xa,
ch không nung nu chí báo thù trong sut c thi gian ngi tù nh Dantes.  ri n
lúc ra tù lp nên c mt k hoch báo thù tht sc so. Th Ngha ã d dàng xóa thù
quên hn, ch khc d ghi tâm ân ngha ca nhng ngi tt và lo báo áp sao cho tht
n toàn.
Qua cái nhìn ca H Biu Chánh, có khi ngi nông dân Nam b hin lành cht
phác n mc quá thit thà cho nên, không hiu rõ lòng d k nhà giàu gian ác. H c

3. Sn Nam (1984), t Gia nh xa, NXB TP H Chí Minh.
4. Hunh Th Lan Phng (2006), i sng vn hoá nông thôn Nam b trong mt s
tiu thuyt ca H Biu Chánh, TC Vn hc s 7, tr 36 –44.
5. Hunh Th Lan Phng (2006), Cái nhìn ca H Biu Chánh v ngi nông dân Nam
, (in trong Bình lun vn hc, Hi nghiên cu và ging dy vn hc Thành ph
 Chí Minh), NXB Vn hoá Sài Gòn, 115-125.
6. Phan Quang ( 1985), ng bng sông Cu Long, NXB Cu Long và Tp HCM.
7. Nguyn Vn N (2005), Môi trng t nhiên, vn hoá và con ngi trong thành
ng, tc ng Nam b- Tp chí “Ngôn ng & i sng”, s 9 (119), 2005, tr 24- 28.
8. Trn Hu Tá (1988), Mt vài cm ngh nhân c li tiu thuyt H Biu Chánh, in
trong “Ngn c gió ùa”, NXB Tng hp Tin Giang.
9. Lê Ngc Trà (2005), Lí lun và vn hc, NXB Tr.

Hobieuchanh.com
10