ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA
o0o TẠ THỊ THU HOÀI LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN BIẾN DẠNG
MESOZOI MUỘN - KAINOZOI
BỒN TRŨNG CỬU LONG VÀ LỤC ĐỊA KẾ CẬN
VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI HỆ THỐNG DẦU KHÍ Chuyên ngành: Địa kiến tạo
Mã số chuyên ngành: 62445505
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KỸ THUẬT Tp. Hồ Chí Minh năm 2011.
Công trình hoàn thành tại: Trường Đại học Bách Khoa – ĐHQG-HCM

Người hướng dẫn khoa học 1: PGS.TS. La Thị Chích
Người hướng dẫn khoa học 2: TS. Phạm Huy Long


Long không thể tách rời với sự tổng hợp và xử lý tài liệu phần móng trầm
tích, phun trào và xâm nhập tuổi Jura-Creta lộ ra ở lục địa để đối sánh. Xuất
phát từ thực tế đó, tác giả chọn đề tài là: Lịch sử phát triển biến dạng
Mesozoi muộn - Kainozoi bồn trũng Cửu Long và lục địa kế cận và mối
liên quan với hệ thố
ng dầu khí.
2. Mục tiêu của luận án
Làm sáng tỏ lịch sử phát triển biến dạng Mesozoi muộn-Kainozoi bồn
trũng Cửu Long và lục địa kế cận, và mối liên quan với hệ thống dầu khí
nhằm phục vụ cho công tác thăm dò, khai thác dầu khí ở bồn Cửu Long.
3. Nhiệm vụ của luận án.
1- Phân loại các di chỉ biến dạng: các thể trầm tích, phun trào, xâm
nhập, bề mặt bất ch
ỉnh hợp, nếp uốn, khe nứt, đứt gãy theo hình thái và cơ
chế thành tạo cũng như mối quan hệ với quá trình trầm tích ở bồn Cửu
Long có đối sánh với di chỉ ở lục địa.
2- Phân chia các giai đoạn phát triển biến dạng, xác định chế độ địa
động lực của từng giai đoạn đã tồn tại ở bồn Cửu Long và lục địa kế c
ận.
3- Phân chia các pha biến dạng cho từng giai đoạn và khôi phục
trường ứng suất kiến tạo của chúng.
4- Làm sáng tỏ mối liên quan giữa lịch sử phát triển biến dạng với hệ
thống dầu khí ở bồn trũng Cửu Long.
2

4. Các điểm mới của luận án
1- Lần đầu tiên làm sáng tỏ mối quan hệ giữa hoạt động đứt gãy với
quá trình trầm tích trong Kainozoi ở bồn trũng Cửu Long.
2- Lần đầu tiên phân chia chi tiết giai đoạn rift tuổi Eoxen-đầu Mioxen
sớm thành 6 pha biến dạng gồm 2 pha tách dãn phương tây bắc-đông nam

bẫy tích tụ dầu khí trong trầm tích.
3

Luận điểm 2
Phụ thuộc vào cơ chế địa động lực, chế độ kiến tạo, lịch sử phát triển
biến dạng MZ muộn-KZ bồn trũng Cửu Long và lục địa kế cận trải qua 4
giai đoạn đặc trưng cho 4 bối cảnh địa động lực khác nhau: tạo núi sau va
mảng Jura sớm-giữa (D1), Rìa lục địa tích cực Jura muộn-Paleoxen (D2),
Rift Eoxen-đầu Mioxen sớm (D3) và Rìa l
ục địa thụ động bình ổn và nâng
vòm khối tảng cuối Mioxen sớm-Đệ Tứ (D4). Giai đoạn rift Eoxen-đầu
Mioxen sớm (D3) là giai đoạn phá huỷ bề mặt san bằng, tạo bồn khép kín
đặc trưng cho bối cảnh rift và bị phân dị bởi các khối cấu trúc bán địa hào,
bán địa luỹ. Giai đoạn D3 này được chia làm 3 pha tách dãn xen kẽ với 3
pha nén ép. Các pha tách dãn D3.1, D3.5 có phương trục ứng suất tách dãn
tây bắc-đông nam, còn pha D3.3 có phương trục
ứng suất tách dãn bắc-nam.
Các pha nén ép D3.2, D3.4, D3.6 có lực ép nén phương tây bắc-đông nam.
Di chỉ chính của quá trình tách dãn là sự thoái hoá vỏ lục địa trước
Kainozoi và tạo bồn trầm tích Eoxen-đầu Mioxen sớm bị phức tạp bởi các
bán địa hào, bán địa luỹ, các đứt gãy, nếp uốn đồng trầm tích. Di chỉ chính
của các pha nén ép là các nếp uốn trong trầm tích Eoxen-đầu Mioxen sớm,
đứt gãy sau trầm tích và đới khe nứt tách khu vực phát triển trong móng
granitoid trước KZ.
6. Diện tích nghiên cứu
Bao gồm diện tích bồn trũng Cửu Long và lục địa kế cận nằm trong tọa
độ địa lý 8°35' - 12°00' vĩ độ Bắc và 106°30' - 109°30' kinh độ Đông.
7. Cơ sở tài liệu của luận án
- 400 điểm khảo sát của tác giả trên các tuyến Bửu Long-Bà Rịa-Vũng
Tàu, Long Hải-Hàm Tân-Kê Gà-Cà Ná-Phan Rang, Phan Rang-Đèo Cậu-

gãy, kết quả khôi phục trường ứng suất chung của pha biến dạng, trường
ứng suất bên cạnh đứt gãy đã cung cấp thông số đầu vào để xây dựng mô
hình địa chất tĩnh, mô hình phân bố rỗng thấm cho đối tượng móng trước
KZ và đã
được áp dụng vào các mỏ Ruby, Hải Sư Đen và Sư Tử Đen.
9. Cấu trúc của luận án
Luận án được trình bày trong 170 trang, 108 hình, 8 bảng và 70 tài liệu
tham khảo, bao gồm các chương mục sau:
Mở đầu
Chương 1. Lịch sử nghiên cứu biến dạng kiến tạo Mesozoi muộn-
Kainozoi bồn trũng Cửu Long và lục địa kế cận
Chương 2. Các phương pháp nghiên cứu biến dạng
Chương 3. Phân tích các di chỉ biến d
ạng Mesozoi muộn-Kainozoi bồn
trũng Cửu Long và lục địa kế cận
5

Chương 4. Lịch sử phát triển biến dạng Mesozoi muộn-Kainozoi bồn
trũng Cửu Long và lục địa kế cận
Chương 5. Mối liên quan lịch sử phát triển biến dạng với hệ thống dầu
khí ở bồn trũng Cửu Long
Kết luận
Văn liệu tham khảo
Lời cảm ơn
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS La Thị Chích và TS.
Phạm Huy Long đ
ã tận tình hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình học tập,
nghiên cứu, viết luận án và làm việc.
Tác giả cũng xin chân thành cảm ơn các Thầy Cô, các Nhà Khoa học
đang công tác ở Trường ĐHBK TP.HCM, Liên đoàn Bản đồ Địa chất Miền

điểm của đứt gãy và khe nứt trong các đá granitoid ở lục địa nhằm đối sánh
với đá móng granitoid ở bồn Cử
u Long. Tuy nhiên tuổi của chúng chưa gắn
được với tuổi địa chất. Ở bồn Cửu Long, các đứt gãy được vạch trên các
bản đồ nóc các tầng nhưng tính chất, tuổi và cơ chế thành tạo về cơ bản
chưa được làm chú ý nghiên cứu.
Từ 2001 đến 2009 các nhà địa chất, kiến tạo như Phạm Huy Long,
Trịnh Văn Long, Tạ Thị Thu Hoài kết hợp với các nhà địa chất dầu khí nh
ư
W.J. Schmidt, Nguyễn Văn Quế, Nguyễn Du Hưng, Nguyễn Huy Ngọc,
Đào Viết Cảnh… đã sơ bộ phân chia giai đoạn MZ muộn-KZ ra 5 pha biến
dạng chính từ D1 đến D5. Kết quả nghiên cứu chi tiết đứt gãy và khe nứt ở
các mỏ cho thấy pha biến dạng tách dãn D3 gồm 3 pha tách dãn xen kẽ 3
pha nén ép-trượt bằng. Trường ứng suất, tuổi hoạt động của các pha D1,
D2, D4 không còn phù hợp với số liệu thực t
ế, cần phân chia lại.
Đỗ Văn Lĩnh (2010) đã phân chia các pha biến dạng trong KZ muộn ở
Nam Trung Bộ theo tài liệu nghiên cứu trên lục địa phục vụ cho nghiên cứu
động đất ở Nam Việt Nam. Tuy nhiên việc xác định tuổi của các pha biến
dạng trong KZ vẫn bị hạn chế.
CHƯƠNG 2. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Một số khái niệm cơ bản
Biến dạng kiến tạo là quá trình làm thay đổi hình dạng, thể
tích của
đơn vị kiến trúc địa chất dưới tác dụng của các lực kiến tạo.
Trường ứng suất kiến tạo là trường ứng suất gây ra do các hoạt động
kiến tạo và làm thay đổi hình thái kiến trúc của vật thể, vùng hay khu vực.
Di chỉ biến dạng gồm các dạng kiến trúc như các bề mặt bất chỉnh hợp
(BCH), các uốn nếp, đứt gãy, khe nứt, thớ
chẻ, sự uốn cong/đứt đoạn của bề

biến dạng của bề mặt san bằng (mức độ nâng hạ, dịch chuyển ngang), hình
thái bề mặt nóc các tầng bị phủ giúp xác định các chuyển động thẳng đứng,
dịch chuyển ngang xảy ra trong các giai đoạn kiến tạo khác nhau.
2.2.5. Phương pháp phân tích kiến trúc để xác
định trường ứng suất
Phân tích các yếu tố kiến trúc uốn nếp, thớ chẻ, khe nứt, đứt gãy, bề
mặt BCH về mặt hình thái, tính chất, sự phân bố và mối quan hệ trong
không gian ở các vết lộ địa chất, trên các tài liệu địa chấn, tài liệu giếng
khoan nhằm xác định trường ứng suất của mỗi giai đoạn biến dạng và làm
sáng tỏ cơ chế, động lực, s
ự phát sinh và phát triển của chúng.
8

CHƯƠNG 3. CÁC DI CHỈ ĐỊA CHẤT, KIẾN TRÚC MZ MUỘN-KZ
BỒN TRŨNG CỬU LONG VÀ LỤC ĐỊA KẾ CẬN
3.1. Địa hình và mạng lưới thủy văn
Địa hình và mạng lưới thuỷ văn của vùng nghiên cứu phụ thuộc rất
nhiều vào chuyển động kiến tạo, hoạt động magma trong Plioxen-Đệ Tứ.
Những kiểu địa hình cấp cao phụ thuộc vào phương của đứt gãy ĐB-TN,
KT và TB-
ĐN; các địa hình cấp thấp phụ thuộc vào thế nằm của đá. Nơi
chịu ảnh hưởng của hoạt động phun trào, xâm nhập thì địa hình phụ thuộc
thành phần của đá.
3.2. Các thành tạo địa chất
Các thành tạo địa chất MZ muộn-KZ vùng nghiên cứu được chia làm 2
nhóm: trầm tích-phun trào và magma xâm nhập dựa vào kết quả đo vẽ bản
đồ địa chất ở lục địa và minh giải
địa chấn 2D, 3D, khoan ở bồn Cửu Long.
3.2.1. Các thành tạo trầm tích phun trào tuổi Mesozoi muộn-Kainozoi
- Nhịp trầm tích Jura sớm-giữa: phân bố chủ yếu ở đới Đà Lạt. Theo


3.2.2. Các thành tạo magma xâm nhập
- Nhịp xâm nhập Jura muộn-Creta sớm gồm các đá granit kiểu I phức
hệ Định Quán (DG/J
3
-K
1
đq) và Đèo Cả (G/Kđc) đặc trưng cho bối cảnh hút
chìm kiểu Andes.
- Nhịp xâm nhập Creta muộn gồm granit kiểu A phức hệ Ankroet
(G/K
2
ak) đặc trưng cho bối cảnh tách dãn trên cung núi lửa.
- Nhịp xâm nhập dyke mạch Paleogene: gồm các đá xâm nhập tương
phản gabbro phức hệ Cù Mông (Gb/Ecm) và granosyenit phức hệ Phan
Rang (GpEpr) đặc trưng cho bối cảnh tách dãn kiểu rift lục địa.
3.4. Các bề mặt bất chỉnh hợp
Các mặt BCH khu vực cuối Jura giữa-đầu Jura muộn; cuối Creta muộn-
Paleoxen; cuối Mioxen sớm-đầu Mioxen giữa đóng vai trò phân chia 4 giai
đo
ạn biến dạng ở bồn Cửu Long. Các mặt BCH địa phương gồm BCH góc
giữa trầm tích phun trào Creta thượng và Jura thượng-Creta, BHC góc giữa
tầng D và E, BCH giữa tầng C và D, BCH giữa tầng BI.2 và BI.1+C là các
BCH đóng vai trò phân chia phụ pha biến dạng trong từng giai đoạn.
3.5. Các kiến trúc uốn nếp, đứt gãy, khe nứt
3.5.1. Đặc điểm uốn nếp
Các thành tạo tuổi Jura sớm-giữa bị uốn nếp mạnh theo phương VT ở
Easup-Bản Đôn, KT ở Đồng Xoài-Trị An, TB-ĐN ở Phan Thiết-Đà Lạt.
Các thành tạo trầm tích-phun trào tuổi Jura muộn-Creta: có thế nằm
ngang hoặc nghiêng với góc dốc thoải (<20°).

Hình 1: Bản đồ khe nứt trong các đá móng trước KZ biểu diễn trên đồ thị
đẳng trị mật độ và hoa hồng theo phương dựa vào tài liệu FMI trong giếng
khoan ở bồn Cửu Long và theo tài liệu đo đạc tại các vết lộ ở đới Đà Lạ
t.
11

Khe nứt trong các dyke mạch sẫm màu có phương KT, TB-ĐN và ĐB-
TN.Trong các mạch sáng màu, khe nứt kiến tạo có phương KT-á KT và
ĐB-TN, khe nứt co rút phát triển mạnh và bị cắt bởi các khe nứt kiến tạo.
Khe nứt trong các đá trầm tích phun trào Eocen-đầu Mioxen sớm chủ
yếu là khe nứt do nguội lạnh ở phần nóc của thể magma phun trào và trong
các dyke. Trong các thành tạo trầm tích khe nứt phát triển ở vòm nếp uốn
lồi trong đá trầm tích gắn k
ết, chúng có quy mô nhỏ, số lượng ít.
Khe nứt trong đá trầm tích phun trào cuối Mioxen sớm-Đệ Tứ: các đá
trầm tích thời kỳ này không bị nứt nẻ kiến tạo, các đá phun trào phát triển
mạnh các khe nứt nguội lạnh.
3.5.3. Đặc điểm đứt gãy
Trên cơ sở tổng hợp các tài liệu và những nghiên cứu của bản thân, tác
giả đã thành lập bản đồ đứt gãy trên đó thể hi
ện các đứt gãy với phương,
hướng dốc, góc dốc, các pha và tính chất dịch chuyển của từng pha.
Theo phương, đứt gãy trong vùng chia được làm 6 nhóm: ĐB-TN 30°,
ĐB-TN45-50°, KT-á KT, VT-á VT, TB-ĐN290-300°, TB-ĐN-330-340°.
Theo mối tương quan với quá trình lắng đọng trầm tích, các đứt gãy
được chia làm 2 nhóm: đồng trầm tích và sau trầm tích. Các đứt gãy này
hoạt động nhiều pha với cơ chế dịch chuyển rất khác nhau.
Trong luận án này, tác giả tập trung làm sáng tỏ 2 nhóm đứt gãy đồng
trầm tích và sau trầ
m tích hoạt động trong KZ ở bồn Cửu Long. Khái niệm

đứt gãy ĐB-TN ở vùng Hà Mã Xám, ĐN Sói, TB Hải Sư Đen….
Các đứt gãy đồng trầm tích tầng C+BI.1-trong thời kỳ cuối Oligocen
muộn-đầu Mioxen sớm gồm các đứt gãy phương ĐB-TN cắm về ĐN có tính
chất thuận, các hệ đứt gãy VT cắm về nam có tính chất thuận ngang. Phần
lớn các đứt gãy VT hoạt động trong pha này là các các đứt gãy được tái
hoạt động và rấ
t ít trong số này được sinh mới. Các đứt gãy sinh mới chỉ
phát triển trong trầm tích (đứt gãy ĐB-TN ở khu vực Hà Mã Xám, ĐN Sói,
TB Hải Sư Đen…). Các đứt gãy phương ĐB 20-30º thường là các đứt gãy
thuận bằng hình thành đồng trầm tích với tầng BI.1 (hình 2).
3.4.3.2. Đặc điểm nhóm đứt gãy sau trầm tích
Các đứt gãy sau trầm tích hoạt động trong thời kỳ gián đoạn trầm tích
giữa tầng E và D, giữa tầng D và C, giữa tầng BI.1 và BI.2 và trong cu
ối
Mioxen sớm-Plioxen gồm các đứt gãy KT hoạt động trượt bằng trái và
thuận bằng trái, VT trượt bằng phải và thuận bằng phải, ĐB-TN hoạt động
nghịch (đứt gãy nghịch TB Bạch Hổ, Hải Sư Đen, Diamond, …) các đứt
gãy nghịch bằng phải phương TTB-ĐĐN (vùng Hà Mã), đứt gãy nghịch
phương VT (Đồi Mồi-Nam Rồng), các đứt gãy TB-ĐN trượt bằng hoặc đới
nứt tách khu vực phươ
ng TB-ĐN, BTB-NĐN. Các đứt gãy sau trầm tích
13

vừa là các đứt gãy bị tái hoạt động và vừa được sinh mới do của TƯS nén
ép (hình 2) hoạt động trong nhiều pha.

Hình 2. Mặt cắt chỉ sự thay đổi bề dày trầm tích ở ĐB bồn Cửu Long, đứt
gãy thuận đồng trầm tích ĐB-TN hoạt động vào D3.1, sinh mới và tái hoạt
động nghịch, trượt bằng và nghịch bằng VT, á KT và ĐB-TN vào D3.2,
D3.3, D3.4 và D4.2.

t qua Đà Lạt, Đông Campuchia,
Nam Lào đến ĐB Thái Lan. Kết thúc pha nép ép toàn vùng được nâng lên
và xảy ra bóc mòn mạnh mẽ tạo bề mặt BCH góc.

Hình 4. Các pha biến dạng chính từ Jura đến nay và mối liên hệ với hệ
thống dầu khí ở bồn trũng Cửu Long và lục địa kế cận.
4.2. Giai đoạn rìa lục địa tích cực Jura muộn- Paleoxen (D2)
Kết quả phân tích di chỉ biến cho phép tác giả phân chia giai đoạn biến
dạng D2 có tu
ổi Jura muộn-Paleoxen trong vùng nghiên cứu làm 3 pha biến
dạng được ký hiệu là D2.1, D2.2 và D2.3.
15

4.2.1. Pha hút chìm Jura muộn-Creta sớm (D2.1)
Vào pha này vùng nghiên cứu có chế độ nén ép phương TB-ĐN do hoạt
động hút chìm . Di chỉ kiến trúc của quá trình biến dạng thời kỳ này là các
đứt gãy nghịch phương ĐB-TN, đứt gãy trượt bằng phương Đ-T và B-N.
4.2.2. Pha tách dãn trên cung núi lửa Creta muộn (D2.2)
Vào Creta muộn do va mảng tạo núi, vùng nghiên cứu chịu trường ứng
suất căng dãn phương TB-ĐN. Di chỉ của pha này là các đứt gãy thuận kéo
dài theo hướng ĐB-TN là ranh giới của bồn rift
Đơn Dương, dọc theo các
đứt gãy này là đới dập vỡ mạnh mẽ, đặc biệt trong các thành tạo xâm nhập,
phun trào có thành phần felsic tuổi Jura muộn-Creta sớm. Các đứt gãy
thuận, khe nứt tách phát triển trong giai đoạn này thường bị lấp đầy các
mạch, dyke gabro, aplit và granosyenit có tuổi Paleogen. Các đá vây quanh
các khối xâm nhập thuộc phức hệ Ankroet cũng thường bị dập vỡ mạnh mẽ.
4.2.3. Pha D2.3 nâng bóc mòn Paleoxen
Pha biến dạng D2.3 là pha nâng lên mạnh mẽ làm cho bề mặ
t địa hình

tuổi ứng với phức hệ Cù Mông, Phan Rang đã được phân chia ở đới Đà Lạt.
Ở lục địa kế cận phát triện mạ
nh mẽ các dyke mạch gabbro diabase và
granosyenite kéo dài theo phương ĐB-TN. Chúng thường tạo thành các địa
hình dải núi thấp kéo dài vài km đến vài chục km, rộng từ vài chục mét đến
vài trăm mét (khu vực Đèo Cậu, Cà Ná, Vĩnh Hy).
Tại khu vực bồn Cửu Long hiện nay, vỏ lục địa cổ bị thoái hoá và bù
vào đấy là lớp trầm tích phun trào dày trung bình 2000-3000m có tuổi
Eoxen-Oligoxen sớm lấp đầy các bán địa hào kéo dài theo phương ĐB-TN.
Về phía TB, cường độ tách dãn giảm nhiều và vùng không bị sụ
t lún song
vẫn phát triển các dyke mạch cặp tương phản Cù Mông, Phan Rang.
4.3.2. Pha nén ép sau trầm tích tuổi cuối Oligocen sớm (D3.2)
Pha D3.2 là pha nén ép theo phương TB-ĐN, xảy ra sau trầm tích tập E
nhưng trước tập D. Di chỉ của pha này là (hình 1, 2, 3):
- Trầm tích nội tầng E bị uốn nếp dạng tuyến với trục nếp uốn
phương ĐB-TN. Nếp lồi lớn nghịch đảo ở cấu tạo Sư Tử Nâu, Đông Rồng.
- Sinh mới các đứt gãy nghịch phương ĐB-TN (TB Bạch Hổ); các
đứt gãy tách phương TB-ĐN (TN Hải Sư Đen, Cá Ngừ Vàng, Hà Mã Đen);
các đứt gãy KT hoạt động trượt bằng trái và VT trượt bằng phải.
- Các đứt gãy thuận kiểu listric hình thành do tách dãn vào pha D3.1
tái hoạt động với cơ chế nghịch song cự ly dịch chuyển nghịch nhỏ hơn cự
17

ly dịch thuận vào pha D3.1 nên thường khó thấy trên các mặt cắt địa chấn.
Các dấu hiệu tái hoạt động nghịch của các đứt gãy ĐB-TN dựa vào các kiến
trúc uốn nếp sinh kèm đứt gãy.
- Bề dày lớp trầm tích tập E+F mới được thành tạo vào Eoxen bị dồn
nén làm giảm thể tích và diện tích phân bố so với lúc thành tạo và bị bóc
mòn ở các vùng được nâng cao tạo BCH góc giữa tầng D và E.

D3.2 hoặc do nâng đồng trầm tích trong D3.1) thì các trũng này có phương
vĩ tuyến khá rõ ràng (ở nam Rạng Đông, TN bồn Cửu Long, khu vực lô
ĐBSCL01). Còn ở những nơi trầm tích tầng E dày, thì hình dáng phương
VT không biểu hiện rõ do có sự ảnh hưởng của 2 nguồn lực nói trên.
- Các đứt gãy phương TB-ĐN được thành tạo trong D3.2 cũng bị tái
hoạt động với cơ chế thuận trái. Sinh kèm hệ đứt gãy TB-ĐN này là các
trũng hẹp cùng ph
ương phát triển hạn chế ở khu vực TN bồn Cửu Long.
- Trong thời kỳ này cũng với sự ảnh hưởng của tách dãn theo phương
á VT còn có sự ảnh hưởng của hoạt động sụt lún do nhiệt nên ranh giới bồn
trũng trong D được mở rộng hơn so với trong thời kỳ tạo tầng E (thời kỳ
D3.1). Lấp đầy các bồn trũng này là các trầm tích đầm hồ giàu vật chấ
t hữu
cơ với bề dày khá lớn từ vài trăm đến hơn 1000m. Đây là tầng sinh dầu khí
chính ở bồn Cửu Long và cũng đóng vai trò là tầng chắn khu vực cho đối
tượng chứa là móng trước KZ và trầm tích tầng E.
- Bề mặt san bằng kiến tạo Paleoxen đã bị phân dị mạnh vào Eoxen-
Oligoxen sớm cũng như bề mặt BCH giữa trầm tích tầng E và D (bề mặt
nóc tầng E) m
ới được thành tạo trong pha nén ép D3.2 tiếp tục bị phân dị
tạo nên hình thái gần giống với bề mặt nóc móng và nóc E hiện nay.
4.3.4. Pha nén ép Oligoxen muộn (D3.4)
Ranh giới biến dạng của pha D3.4 không thống nhất, có chỗ kết thúc
cuối D ở khu vực Gió Đông, Cá Ngừ Vàng, có nơi kết thúc cuối C. Kết quả
của pha biến dạng này là:
- Trầm tích tập D cũng như tập E bị dồn ép, thu hẹp diện tích, nhiều
ch
ỗ bị cuốn cong nâng lên và bóc mòn tạo bề mặt BCH góc giữa tập D và
tập C. Địa hình nóc móng, bề mặt nóc tầng E thêm phân dị: nâng cao hơn ở
những nơi trầm tích D bị bóc mòn.

tục phân dị về độ sâu: ở những nơi trầm tích tầng C và BI.1 dày thì nóc E,
nóc D cũng như nóc móng sẽ bị chìm sâu hơn, và ngược lại.
4.3.6. Pha nén ép giữa Mioxen sớm (D3.6)
Pha D3.6 là pha nén ép xảy ra sau trầm tích tập BI.1 với phương của
trục nén ép là TB-ĐN. Di chỉ là các đứt gãy phương B-N, Đ-T hoạt động
vớ
i cơ chế trượt bằng, các nếp uốn và đứt gãy nghịch phương ĐB-TN. Vào
cuối pha biến dạng này, hình thái nóc móng, nóc E, nóc D và nóc C về cơ
bản đã có hình dạng giống với hiện nay song chúng nằm ở độ sâu nông hơn
nhiều so với hiện tại.
20

4.4. Giai đoạn rìa lục địa thụ động và nâng vòm khối tảng cuối Mioxen
sớm-Đệ Tứ (D4)
Giai đoạn biến dạng D4 có chế độ rìa lục địa thụ động bình ổn sụt lún
nhấn chìm các thành tạo cổ ở khu vực bồn Cửu Long và nâng khối tảng-
plum nhiệt với trục tách dãn phương Đ-T, tạo các đứt gãy thuận, thuận bằng
đứt gãy tách phương B-N, bồn trũng trầ
m tích, các chuỗi họng núi lửa
phương B-N ở đới Đà Lạt. Các đứt gãy phương ĐB-TN tái hoạt động với
cơ chế trượt bằng phải và các đứt gãy phương TB-ĐN tái hoạt động tạo nên
bề mặt địa hình dạng bậc.
Ở khu vực bồn Cửu Long, một số đứt gãy phương á VT và ĐB-TN sinh
thành và hoạt động trong các pha D3 đã bị tái hoạt động vào cuối Mioxen
với cơ
chế trượt bằng phải tạo nên các nếp uốn bên cạnh đứt gãy phát triển
trong các thành tạo trầm tích BI.2 như ở khu vực cấu tạo Hà Mã, Dơi,
Diamond. Ở rìa ĐN bồn Cửu Long, một số đứt gãy phương ĐB-TN cũng tái
hoạt động thuận bằng trái tạo nên các lồi sau trầm tích bên cạnh đứt gãy.
Trường ứng suất hiện tại có trục tách dãn σ3 theo phương ĐB-TN, trục

5.3. Giai đoạn biến dạng D3
Các pha biến dạng tách dãn đồ
ng trầm tích D3.1, D3.3, D3.5 đóng vai
trò tạo bồn trũng và được lấp đầy trầm tích thuộc tầng E, D và C+BI.1 có
khả năng sinh, chứa, chắn, cũng như tạo các cấu trúc lồi đồng trầm tích là
các bẫy chứa dầu. Các đứt gãy thuận đồng trầm tích thường có cự ly dịch
chuyển khá lớn song mức độ gây dập vỡ móng không đáng kể do hoạt động
sụt lún từ từ trong thời gian dài.
Các pha biến d
ạng D3.2, D3.4, D3.6 xảy ra sau trầm tích trong thời gian
ngắn, cường độ mạnh nên thường thành tạo các đới dập vỡ trong móng. Pha
này vừa tạo mới, vừa đồng thời phân cắt và phá hủy các bẫy cấu tạo có
trước, tạo các đới khe nứt sinh kèm đứt gãy hoạt động sau trầm tích, các đới
khe nứt tách khu vực phương TB-ĐN ở hầu hết các cấu tạo nhô móng ở bồn
Cửu Long. Các đới khe nứt này thường là các
đới có tiềm năng chứa dầu
khí trong móng, đặc biệt là đới khe nứt tách khu vực phương TB-ĐN.
Ngoài ra, các pha nén ép còn đóng vai trò tạo các bẫy cấu tạo lồi trên trầm
tích ở khu vực cấu tạo Thăng Long-Đông Đô. Ở các vị trí móng không bị
nứt nẻ và có dạng khối thì các khối granit này lại đóng vai trò chắn.
5.4. Giai đoạn biến dạng D4
Giai đoạn D4 đóng vai trò tạo tầng chắn khu vự
c (tầng sét rotalia Bạch
Hổ), nhấn chìm các thành tạo Eoxen-Oligocen đến độ sâu trưởng thành.
22

Hoạt động phun trào basalt đóng vai trò phá hủy tầng sinh, lấp đầy một số
hệ thống khe nứt thành tạo trong các giai đoạn biến dạng trước, cung cấp
nhiệt dịch tạo xi măng lấp đầy lỗ hổng giữa hạt trong trầm tích làm giảm
khả năng chứa của các tập cát kết tại khu vực xảy ra hoạt động núi lửa. Tuy

3. Di chỉ của sự thay đổi chế độ địa động lực giữa các giai đoạn biến dạng
trên là các bề mặt gián đoạn trầm tích, bề mặt san bằng kiến tạo và bề
mặt BHC khu vực.
23

- Ở lục địa Đà Lạt trầm tích Jura dưới-giữa phủ BCH góc lên trầm tích
Permi và Trias sớm-giữa, vắng mặt trầm tích Trias muộn. Trầm tích
phun trào tuổi Jura muộn-Creta phủ trực tiếp BCH góc lên trên trầm tích
Jura sớm-giữa. Trầm tích phun trào Mioxen muộn-Đệ Tứ phủ BCH lên
các đá trầm tích, phun trào và xâm nhập tuổi Jura sớm-giữa, Jura muộn-
Creta, vắng mặt trầm tích tuổi Paleoxen-Mioxen giữa.
- Ở đồng bằng Sông Cử
u Long trầm tích Mioxen giữa-Đệ Tứ phủ BCH
lên trầm tích Jura muộn-Creta và trầm tích Eoxen, vắng mặt trầm tích
Paleoxen và Oligoxen-Mioxen sớm.
- Ở bồn Cửu Long sự thay đổi chế độ địa động lực của các giai đoạn và
pha biến dạng trên là bề mặt BCH khu vực quan trọng giữa trầm tích
Eoxen-đầu Mioxen sớm và móng Jura-Creta ở dưới và trầm tích Mioxen
giữa-Đệ Tứ ở trên. Các mặt BCH nội bồn Cửu Long nằ
m bên trong các
trầm tích Eoxen- đầu Mioxen sớm gồm các mặt BCH giữa tầng địa chấn
D và E, giữa BI và C, có nơi giữa C và D.
4. Các pha nén ép, nâng lên đã tạo nên các nếp uốn dạng tuyến phát triển
trong tạo trầm tích Jura sớm-giữa. Nếp uốn dạng đoản, dạng vòm trong
trầm tích phun trào tuổi Jura muộn-Creta và Eoxen-đầu Mioxen sớm.
Các thành tạo cuối Mioxen sớm-Đệ Tứ hầu như nằm ngang.
5. Giai đoạn rift Eoxen-đầ
u Mioxen sớm D3 được chia làm 3 pha tách dãn
xen kẽ với 3 pha nén ép. Các pha tách dãn D3.1, D3.5 có trục ứng suất
tách dãn phương TB-ĐN, còn pha D3.3 có trục ứng suất tách dãn

trúc lồi đồng trầm tích là các bẫy chứa dầu. Mức độ gây dập vỡ móng
trước KZ không đáng kể do các đứt gãy phát sinh và phát triển trong các
pha tách dãn hoạt động thời gian dài và sụt lún đồng trầm tích.
- Các pha biến dạng sau tr
ầm tích D3.2, D3.4, D3.6 xảy ra trong thời
gian ngắn, song cường độ mạnh nên thường tạo các đới khe nứt sinh
kèm đứt gãy sau trầm tích, các đới khe nứt tách khu vực phương TB-
ĐN. Đây là các đới có khả năng chứa dầu khí tốt phát triển trong móng
nhô cao ở bồn Cửu Long. Các đứt gãy còn đóng vai trò phân cắt, phá
hủy bẫy có trước, tạo bẫy mới và là kênh dẫn dầu dọc đứt gãy. Các pha
biến dạng D4 là pha nhấn chìm đá sinh đến độ sâu
đạt đến cửa sổ sinh
dầu và tạo các đứt gãy trẻ phá huỷ bẫy cổ và là kênh dẫn dầu lên các bẫy
trẻ ở tầng trên. Ở các vị trí móng granit không bị nứt nẻ và có dạng khối
thì các khối này đóng vai trò chắn.
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

1. La Thị Chích, Nguyễn Thị Bích Ngọc, Tạ Thị Thu Hoài, Nguyễn
Xuân Huy, 2009. Đặc điểm nứt nẻ các đá granit tuổi Crea muộn khu
vực Kê Gà – Phan Thiết. TC Phát triển KH&CN, tập 12, số 05-2009.
Trang 55-67, 2009.
2. Tạ Thị Thu Hoài, Phạm Huy Long, 2009. Các giai đoạn biến dạng ở
bồn trũng Cửu Long. TC Phát triển KH&CN, tập 12, số 06-2009.
Trang 110-116
3. Tạ Thị Thu Hoài, Ph
ạm Huy Long, La Thị Chích, 2005. Đặc điểm
biến dạng các thành tạo trầm tích tuổi Jura sớm giữa khu vực đới Đà
Lạt. Hội nghị KH Trường ĐH Bách Khoa TP. Hồ Chí Minh.
4. Phạm Huy Long, Tạ Thị Thu Hoài, 2003. Lịch sử phát triển kiến tạo
Việt Nam và kế cận. Địa chất Tài nguyên và môi trường Nam Việt