Bài 1:
MẠCH LƯU CHẤT
A. LÝ THUYẾT
I. Mục đích thí nghiệm:
Khảo sát sự chảy của nước ở phòng thí nghiệm trong một hệ thống ống dẫn có
đường kính khác nhau và có chứa lưu lượng kế màng chắn, venturi cùng các bộ phận
nối ống như cút, van, chữ T.
II. Cơ sở lý thuyết.
1. Lưu lượng kế màng chắn và venturi.
Nguyên tắc của hai dụng cụ này là dùng sự giảm áp suất của lưu chất khi chảy
qua chúng để đo lưu lượng.
Lưu lượng kế Venturi và màng chắn
Vận tốc trung bình ở vò trí (2) được tính từ công thức tổng kê năng lượng:
)1(
4
2
βγ
−
∆
=
P
CV
Trong đó:
C: hệ số của màng chắn và venturi, nó tùy thuộc vào chế độ chảy của Re.
:P
∆
độ giảm áp suất qua màng chắn hay venturi, N/m
2
.
:
γ

=+∆+
∆
+
∆−
f
HZ
g
V
g
P
α
ρ
1
1
2
2
v
v
v
v
2
2
1
1
Vì:
0
2
)(
2
=

Trong đó:
:f
hệ số ma sát, vô thứ nguyên.
L: chiều dài ống, m.
D: đường kính ống, m.
a) Trong chế độ chảy từng:
Tổn thất ma sát được tính theo công thức sau:
2
32
gD
LV
H
f
ρ
µ
=
Hệ số ma sát
f
có thể tính theo công thức của Hagen – Poiseuille:
Re
6464
==
ρ
µ
DV
f
Trong đó:
:
µ
hệ số độ nhớt động lực học, Kg.s/m.






D
ε
.
Độ nhám tương đối của ống là tỷ số giữa độ nhám thành
ε
(độ nhám tuyệt đối)
trên đường kính ống D.
Người ta có thể tính
f
từ một số phương trình thực nghiệm như phương trình
Nikuradse, hay để thuận tiễn người ta sử dụng giản đồ
f
theo Re và






D
ε
(giản đồ
Moody).
Ngoài sự mất mát năng lượng do ma sát trong ống dẫn nói trên, ta còn có sự mất
mát năng lượng do trở lực cục bộ, như do sự thay đổi tiết dện chảy, thay đổi hướng

D
l
f=
ξ

f
D
l
td
td
ξ
=
B. THÍ NGHIỆM
I. Kết quả đo .
Thí nghiệm 1: Trắc đònh lưu lượng kế màng chắn và venturi.

ST
T
Mở van 7
W(l)
Pm1/ρg
(cmH
2
O)
Pm2/ρg
(cmH
2
O)
Pv2/ρg
(cmH

104 110 93 95.5
HT 7
101 111 83 89.5
Thí nghiệm 2: Thiết lập giản đồ f theo Re cho ống A, B, C, D.
1. Cho ống A:
2. Cho ống B:
1
1/4 18 5.5
1/2 33 19
3/4 40 22
HT 43 24
2
1/4 9 4
1/2 25 14
3/4 38 21
HT 43 24
3
1/4 7 3
1/2 25 14
3/4 36 21
HT 44 24
3. Cho oáng C:
1
1/4 1.5 1
1/2 7 4
3/4 17 10
HT 33 19
2
1/4 1 1
1/2 6 3.5

1/2 0.2 0.1
3/4 2 1
HT 4.5 2.5
3
1/4 0 0
1/2 0 0
3/4 1.2 1
HT 5 2.5
II. Kết quả tính.
1. Trình tự tính toán như sau:
Thí nghiệm 1:
)/( sl
t
W
Q =
)(
2
OmH
g
P
g
P
g
P
mbemlơnm
ρρρ
−=
∆
)(
2

2
vì van và cút có tiết diện giống nhau, A
1
= A
2
do đường kính lỗ của
màng chắn và đường kính cổ venturi bằng nhau (17mm), lối vào màng chắn và venturi
bằng nhau (40mm).
Vậy:
)/(
4
2
sm
D
Q
A
Q
V
π
==
Q: m
3
/s.
Sau khi tính V ta tính được Re.
Với các thông số sau:
ρ
= 1000 Kg/m
3
khối lượng riêng của chất lỏng ở 20
0

βγ
−
∆
=
P
V
C
Với Cm thì tính theo
m
P∆
, Cv tính theo
v
P∆
g
ργ
=
:
1
2
d
d
=
β
tỷ số giữa đường kính cổ venturi (hay đường kính lổ màng chắn) trên
đường kính ống.
29
17
=
β
g

ρ
∆
được tính tương tự như thí nghiệm 1.
2
4
D
Q
A
Q
V
π
==
Với mỗi thí nghiệm tương ứng với mỗi loại ống thì D khác nhau. Số liệu kích
thước cho mỗi loại ống cho trong bảng sau:
Loại ống Đường kính ngoài (mm) Đường kính trong
(mm)
A 34 29
B 26.5 22
C 21.5 17
D 16.5 13.5
Tính f.
Từ công thức:
gD
LV
fH
f
2
2
=
Vậy:

cho van 5 theo các độ mở khác nhau ta có.
g
V
P
cb
2
2
ξ
=∆

td
td
D
l
f=
ξ

f
D
l
td
td
ξ
=
Trong đó:
ξ
và D
td
tra theo bảng sau ứng với mỗi độ mở khác nhau của van
5.

32495.42 3.2241 10.36395 1.9115
0.45
7.5 7
33559.89 7.5685 9.269458 1.9741

0.36
0.5 0
26667.06 3.4722 10.41655 1.5687
0.49
1 0.5
36974.23 4.6858 11.7924 2.175
0.43
6 3
32133.12 3.1881 10.2484 1.8902
0.44
8.5 6
32742.89 3.2486 12.78986 1.9261
Bảng giá trò trung bình:
Re Cm Cv Q Pv Pm

24599 4.329892 10.3282 0.33 0.02 0.14
33056 3.774856 9.65692 0.44 0.04 0.24
31985 3.19058 9.45053 0.43 0.04 0.31
33433 4.729985 10.1525 0.45 0.04 0.23
)(
2
OmH
g
Pm
ρ

0.4
38 21
0.605890773 0.031599 17571
0.44
43 24
0.66647985 0.03482 19328

0.32
7 3
0.484712618 0.016458 14057
0.34
25 14
0.515007157 0.029157 14935
0.4
36 21
0.605890773 0.031599 17571
0.43
44 24
0.651332581 0.036458 18889
Cho oáng B:

0.10
1.5 1
0.012405 18529 0.10
0.20
7 4
0.014652 19687 0.20
0.30
17 10
0.013069 20845 0.30

g
Pm
ρ
∆
)(
2
OmH
g
Pv
ρ
∆
0.30
34 18.5
0.022871 20845 0.30

0.10
1 1
0.00827 18529 0.10
0.29
7.5 4
0.013069 20845 0.29
0.27
17 10.5
0.02074 20266 0.27
0.32
34 18.5
0.020527 22003 0.32
Cho oáng C:

0.04

0.019283 24728 0.22
0.25
15.5 7
0.020183 25478 0.25
0.27
25 14
0.019047 26227 0.27
Cho oáng D:

0.325
0 0
2.271674836 0.004883 30668
0.33
0 0
2.30662368 0.005413 31139
0.335
0.5 0.5
2.341572523 0.004924 31611
0.33
4.5 2.5
2.30662368 0.004736 31139

0.31
0 0
2.166828305 0.007667 29252
)(
2
OmH
g
Pm

4.5 2.5
2.30662368 0.012856 31139

0.32
0 0
2.236725992 0.008635 30196
0.33
0 0
2.30662368 0.011841 31139
0.33
1.2 1
2.30662368 0.012518 31139
0.335
5 2.5
2.341572523 0.012147 31611
III. Xử lý số liệu (vẽ đồ thò)
Giản đồ giữa lưu lượng Q đối với hiệu số thuỷ dầu áp suất
∆
P
m
/
ρ
g và
∆
P
v
/
ρ
g qua màng chắn và ống Venturi
Giản đồ giữa hệ số lưu lượng kế C

thủy tỉnh giảm, áp suất động lực học tăng( áp suất thủy tỉnh giảm nhiều do
chuyển thành áp suất động lực nhiều)
Hệ số lưu lượng kế Cm , Cv theo Re cùng moat lưu lượng chảy qua có hệ số
lưu lượng venture thấp
Theo lý thuyết
)1(
4
2
βγ
−
∆
=
P
CV

Do đó hệ số lưu lượng C sẽ tỷ lệ nghòch với độ giảm áp không có độ giảm áp
lớn hơn . suy ra hệ số lưu lượng của màng sẽ bé hơn venture như vậy kết quả thí
nghiệm sẽ phù hợp với lý thuyết.
Mặt khác hệ số lưu lượng biểu thò tỷ lệ giưa vận tốc trung bình và vận tốc cực
đại của dòng. Venturi có cổ thấp dần do đó vận tốc trung bình và vận tốc cực
đại của dòng venture có cổ thắt dần, vận tốc trung bình không chênh leach lớn
với vận tốc cực đại của dòng và màng chắn có cổ co hẹp đột ngột nên vận tốc
trung bình nhỏ hơn vận tốc cực đại. Do đó Cm < Cv
2. Giản đồ biểu diễn hệ số lưu lượng kế Cm, Cv theo Re :
Hệ số lưu lượng kế không thay đổi đối với một loại lưu lượng kế nhất đònh,
không phụ thuộc vào chế độ dòng chảy trong khu vực
Trong thực tế, hệ số C
m
, C
v

(Re,
∆
/d)
- Khu vực chảy với thành nhám hoàn toàn f=f
4
(
∆
/d)
Theo thực nghiệm :
Từ giản đồ ta nhận thấy cùng một độ nhám tương đối nhưng sự phụ
thuộc của f theo Re khác nhau khi khảo sát trên những chiều dài ống khác
nhau sự khác biệt ở trên là do sự không đồng nhất độ mở của van 13 giữa các
lần thí nghiệm , sự rò rỉ chất lỏng dọc đường ống , độ nhám của ống không
đồng đều dọc theo ống (do gỉ sét)
Sự phân chia các khu vực chế độ chảy phụ thuộc vào độ nhám tương đối,
đường kính của ống và vận tốc lưu chất trong ống do đó vùng Re chảy tầng
của ống này có thể là vùng Re chảy rối của ống kia
Ống 1": f thay đổi theo Re chia làm hai khu vực :
- f tăng khi Re tăng từ 6500 ÷10000 : Khoảng Re này thể hiện chế độ dòng
chảy là chảy tầng
- f không đổi khi Re > 10000 : Khoảng Re này thể hiện chế độ dòng chảy
quá độ là chảy rối thành trơn sang chảy rối thành nhám, khi này f đạt giá trò
gần bằng 0,065.
Ống 3/8": f thay đổi theo Re chia làm hai khu vực :
- f tăng khi Re tăng từ 15000 ÷25500 : Khoảng Re này thể hiện chế độ dòng
chảy là chảy tầng
- f không đổi khi Re > 26000 : Khoảng Re này thể hiện chế độ dòng chảy
quá độ là chảy rối thành trơn sang chảy rối thành nhám, khi này f đạt giá trò
gần bằng 0,031.
4. Giản đồ biểu diễn lưu lượng Q theo độ mở của van tại một vài áp suất :

- Mức chất lỏng giao động nhanh do đó kết quả đọc được không chính xác
- Điều chỉnh van không đều ở các thí nghiệm
- Thí nghiệm sau dựa vào thí nghiemj trước để tính toán dẫn đến sai số ngày
càng tăng.
* Nhận xét về mức độ tin cậy của kết quả:
Các kết quả trong thí nghiệm 1 tuy có giá trò không đúng hoàn toàn. Tuy
nhiên sai số có thể chấp nhận được Cm < Cv cùng moat lưu lượng Q độ giảm áp của
màng lớn hơn của venture
Trong thí nghiệm 2 các giá trò hệ số ma sát tính được có giá trò không chính
xác.
Trong thí nghiệm 3 kết luận rút ra từ giản đồ đã vẽ là phù hợp với lý thuyết (
giản đồ lưu lượng theo độ giảm áp của van ở các độ mở )