BÁO CÁO:
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU VĂN HỌC HÀN QUỐC
TẠI VIỆT NAM
1. Mở đầu
Việt Nam và Hàn Quốc không phải là 2 nước “núi liền núi, sông liền sông”, Việt
Nam thuộc khu vực Đông Nam Á, Hàn Quốc ở Đông Bắc Á nhưng cả 2 nước đều tiếp
giáp với Trung Quốc. Do vậy, văn hoá Việt Nam và Hàn Quốc đều chịu ảnh hưởng
của văn hoá Trung Hoa sâu đậm, đều thuộc vùng văn hoá “Đồng văn”.
Lịch sử giao lưu văn hoá Việt – Hàn đã có từ rất sớm. Có thể từ thế kỷ IX, X,
thời Tam quốc của Hàn Quốc (Kôguriô,Beakche, Shilla) đã có dấu hiệu giao lưu với
Giao Chỉ của Việt Nam. Nhưng quan hệ Việt – Hàn chính thức được sử sách của 2 dân
tộc chép lại phải tính từ thế kỷ XIII khi ở 2 nước đều dưới sự trị vì của nhà Lý. Hậu
duệ của triều đại nhà Lý ở Việt Nam là Hoàng tử Lý Long Tường đã chạy sang đất
Cao Ly lánh nạn rồi sớm gia nhập vào cộng đồng người Hàn, lập chiến công, được vua
Cao Ly ban tặng tước hiệu “Bạch mã tướng quân”. Bước sang thế kỷ XIV, có 1 dòng
họ Mạc ở Hàn Quốc gắn với tên tuổi Mạc Đĩnh Chi (1272 – 1346) là vị trạng nguyên
dưới triều vua Trần Anh Tông của Đại Việt đã 2 lần đi sứ Trung Quốc đều ghé qua đất
Cao Ly bởi đã có gắn bó kết thân với người Hàn, và kết quả tạo nên một dòng họ tiếp
nối từ đời này sang đời khác trên đất Hàn.
Các thế kỷ tiếp, giao lưu văn hoá, văn học giữa 2 nước được thực hiện bởi các sứ
thần trên tinh thần “tứ hải giai huynh đệ” diễn ra trên đất Trung Hoa Thế kỷ XV, sứ
thần Triều Tiên Chosin đã gặp sứ thần Việt Nam trên đất Trung Hoa và trao đổi thơ
phú cho nhau. Cuối thế kỷ XVI, học giả nổi tiếng của Triều Tiên là Ly Su Kwang
(1563 – 1628) đã gặp sứ thần nhà Lê của Việt Nam là Phùng Khắc Khoan (1528 –
1613) và đã có nhiều cuộc tao ngộ văn chương tại quán Ngọc Hoa – Bắc Kinh. Đầu
thế kỷ XVIII, nhà bác học lỗi lạc của Việt Nam là Lê Quý Đôn đã gặp Hong Kie Hee
ở Trung Quốc và trao đổi thơ văn. Các cuộc tao ngộ ngoại giao và xướng họa thơ ca
được sử sách ghi lại bằng các bút tích của các sứ thần - học giả - nhà thơ 2 nước Việt –
Hàn như Nguyễn Công Hang, Nguyễn Công Quái, Phan Huy Ích, Đoàn Nguyên
Tuân…
Bước vào thời cận - hiện đại (nửa cuối XIX, đầu XX), 2 nước tiếp tục có những

Nam có tính chất như là một tổng thuật lịch sử vấn đề với 2 loại bài nghiên cứu về văn
học Hàn Quốc: Các học giả nước ngoài và Việt Nam.
2. Nghiên cứu, giới thiệu văn học Hàn Quốc tại Việt Nam từ các học giả nước
ngoài
Cùng với các lĩnh vực khác của khoa học xã hội và nhân văn như lịch sử - văn
hoá - nghệ thuật, ngôn ngữ… nghiên cứu văn học Hàn Quốc có thể là lĩnh vực chuyên
ngành đã đi vào Hàn Quốc học khá sớm, tuy chưa đầy đủ, hệ thống nhưng bước đầu
phản ánh sự phong phú về số lượng và có giá trị chấm phá, gợi mở những triển vọng
tốt đẹp trong tương lai để người Việt Nam hiểu về nền văn học Hàn Quốc có quy mô
đồ sộ, có lịch sử phát triển lâu đời và đạt được thành tựu lớn.
Cũng như nghiên cứu về văn học Việt Nam, nghiên cứu văn học Hàn Quốc tại
Việt Nam xuất hiện lần đầu tiên lại không phải do các học giả Việt Nam mà chủ yếu
2
do các nhà Đông phương học người Nga, các nhà nghiên cứu Trung Quốc. Có thể coi
1 số bài viết ít ỏi của các học giả Trung Quốc, Nga về văn học Hàn Quốc đăng trên tạp
chí Nghiên cứu văn học là những bài giới thiệu, nghiên cứu vỡ vạc đầu tiên. Kim Binh
Kế với bài “Văn học Triều Tiên sau giải phóng” (Nghiên cứu văn học, số 9 – 1960)
giới thiệu thành tựu văn học của Triều Tiên, đặc biệt là các cây bút văn xuôi của nước
Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên. Đây là bài viết có tính chất khái quát các chủ
đề, đề tài chính của nền văn học Triều Tiên thập niên 50, 60 của thế kỷ XX. Tiếp đến
là bài nghiên cứu của Viện sĩ – nhà Đông phương học người Nga, nhà Việt Nam học
N.I Nikulin “Quan hệ văn học Việt Nam và Triều Tiên cuối thế kỷ XVI - giữa thế kỷ
XVIII” (Tạp chí văn học, số 2/1987). Đây là bài viết không trực diện đi vào nghiên
cứu văn học Triều Tiên như một chính thể mà nghiên cứu trong sự so sánh với văn học
Việt Nam thời kỳ Trung đại. Tác giả từ phân tích những tương đồng về địa lý – văn
hoá - lịch sử - ảnh hưởng từ trường văn hoá Trung Hoa, chỉ ra sự giao lưu văn học,
những nét tương đồng của văn hoá 2 nước viễn Đông chủ yếu trên bình diện thể loại
truyền kỳ, văn xuôi trung đại…
Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến nghiên cứu của giới học giả người Hàn Quốc,
nhiều bài viết của họ được tư duy bằng tiếng Việt, viết cho Tạp chí văn học của Việt

Nam (Văn học sử Hàn Quốc từ cổ đại đến thế kỷ 19, Kim Ngao tân thoại…) bà cũng
có nhiều công trình nghiên cứu về văn học dân gian và văn học viết truyền thống có
giá trị. Luận án tiến sĩ ngữ văn với đề tài “So sánh tiểu thuyết truyền kỳ Hàn Quốc,
Trung Quốc và Việt Nam” đã đi vào một thể loại văn học đặc biệt của 3 nước “Đồng
văn”. Từ những tương đồng về nội dung đặc điểm nghệ thuật giữa 3 tác phẩm truyền
kỳ nổi tiếng của 3 dân tộc “Tiễn đăng tân thoại (Cù Hựu- Trung Quốc)”, Kim Ngao
tân thoại (Kim Thời Tập – Hàn Quốc), Truyền kỳ mạn lục (Nguyễn Dữ - Việt Nam)
tác giả rút ra những kết luận quan trọng về đặc trưng của thể loại truyện (tiểu thuyết)
truyền kỳ ở khu vực. (Luận văn đã được nhà xuất bản Đại học Quốc gia ấn hành năm
2004). Ngoài ra bà cũng có 1 công trình nghiên cứu về truyện cổ 2 nước Việt Nam và
Hàn Quốc “Nghiên cứu so sánh truyện cổ Hàn Quốc và Việt Nam”(Nhà xuất bản
ĐHQG). Năm 2005 có 1 luận án tiến sĩ của người Hàn Quốc rất giỏi tiếng Việt, TS
Park Yeon Kwan bảo vệ tại trường Đại học KHXH &NV Hà Nội. “Truyện cổ tích và
lịch sử nghiên cứu truyện cổ tích Hàn Quốc” (2001) đã giúp độc giả hiểu được vấn đề
nghiên cứu cổ tích tại Hàn Quốc, những giới thuyết, quan niệm về thể loại.
Về diện mạo, tiến trình phát triển văn học Hàn Quốc từ cổ đại đến hiện đại được
nhiều học giả, Giáo sư văn học giới thiệu trên nhiều tạp chí. Đáng chú ý là loạt bài viết
trên Tạp chí văn học số 10/1995 (Chuyên san văn học Hàn Quốc). Tại đây có 10 bài
viết của giới nghiên cứu Hàn Quốc. Có bài giới thiệu khái quát các chặng đường phát
triển của một giai đoạn, thời kỳ văn học (Cho Dong Il – Khái quát văn học cổ điển
Triều Tiên), Kim Heong Kyu – Các lĩnh vực văn học cổ điển Triều Tiên), có bài đi vào
đặc điểm của 1 số thể loại văn học tiêu biểu (Kim Yeol Gyu - Thể loại thơ cổ
Hyangka; Kim yom shik – Ba dòng thơ hiện đại Triều Tiên) nhiều bài đi vào so sánh
văn học (Jean Hyae kyeong – So sánh truyện dân gian Hàn Quốc và Việt Nam qua
truyện về nguồn gốc loài vật; So sánh trào lưu tiểu thuyết Trung Quốc và Hàn Quốc;
Yang Soo Bea - Bước đầu nghiên cứu so sánh Truyện Xuân Hương và Truyện Kiều ).
Những bài viết của các học giả Hàn Quốc tuy chỉ là những phác thảo khái quát
bước đầu nhưng đã cung cấp cho độc giả Việt Nam một cái nhìn nhận diện toàn bộ
bức tranh văn học Hàn Quốc từ cổ đại đến hiện đại. Đặc biệt là giới thiệu được 1 số tác
gia, tác phẩm tiêu biểu trong cái nhìn đối chiếu, so sánh khu vực.

thiệu bước đầu về một số thể loại văn học dân gian, đặc biệt là truyện cổ dân gian
trong sự so sánh với truyện cổ Việt Nam.
Mảng văn học trung đại được các tác giả Việt Nam tập trung bút lực vào các kiệt
tác văn học và các tiểu thuyết lớn như Xuân Hương Truyện. Giáo sư Đặng Thanh Lê
với “Truyện Xuân Hương kiệt tác văn học Korea”, “Truyện Kiều và Truyện Xuân
Hương từ kiệt tác văn học đến sự kiện văn hoá trong đời sống 2 dân tộc Việt Nam –
Hàn Quốc”; PGS Lê Huy Tiêu “Truyện Xuân Hương một kiệt tác văn học Hàn quốc”;
GS Nguyễn Xuân Kính “Tính chất dân gian trong truyện dân gian của Hàn Quốc”;
Trần Thúc Việt “Đánh giá giá trị kiệt tác văn học cổ điển qua trường hợp Truyện
5
Xuân Hương của Hàn Quốc”…. Trên đây là những bài viết đọc tại các hội thảo khoa
học quốc tế về văn học Hàn Quốc, giao lưu văn học Hàn - Việt. Cùng với nhiều bài
viết về Truyện Xuân Hương của người Hàn Quốc, các bài nghiên cứu của giới khoa
học Việt Nam tiếp tục khẳng định giá trị của kiệt tác văn học, đồng thời cũng có những
luận điểm đánh giá lại giá trị của tác phẩm trong sự so sánh với các kiệt tác văn học
khác trong khu vực.
Ngoài loạt bài về Truyện Xuân Hương, xuất hiện nhiều bài viết về văn học chữ
Hán của Hàn Quốc, về thể loại tiểu thuyết truyền kỳ tiêu biểu ở khu vực. “Truyền kỳ
chữ Hán ở Việt Nam và Hàn Quốc” của GS Phạm Tú Châu; “Nhận xét tổng quan về
truyền kỳ Viễn Đông và Hàn Quốc” của PGS Phạm Quang Long – Bùi Việt Thắng.
Các bài viết tiếp tục so sánh sự tương đồng và dị biệt về thể laọi truyền kỳ của 3 nước:
Hàn Quốc, Trung Quốc và Việt Nam, từ đó khẳng định sự mở đầu của tiểu thuyết viết
bằng chữ Hán ở Hàn Quốc thuộc về Kim Ngao tân thoại. Ngoài ra, còn có một số bài
viết tập trung vào so sánh tiểu thuyết Mộng du của Hàn Quốc và Việt Nam. PGS
Nguyễn Hữu Sơn ngoài bài nghiên cứu “Tiểu truyện thiền sư của Hàn Quốc” còn có
bài nghiên cứu khá sâu sắc “Bước đầu so sánh kiểu truyện người lạc cõi tiên trong văn
học Việt Nam với tiểu thuyết Cửu vân mộng của Hàn Quốc”. Tác giả chỉ ra sự tương
đồng về mô tuýp người mộng du xuất hiện khá phổ biến trong văn xuôi trung đại Việt
Nam và Hàn Quốc đều chịu ảnh hưởng từ văn hoá Hán mà hạt nhân tư tưởng là Nho -
Phật - Đạo.

chuyên ngành là khá nhiều và đơn lẻ, chưa hệ thống, nhiều khi nó chỉ là một phần, một
mục trong một công trình nghiên cứu rộng hơn và phổ biến hơn như là giao lưu văn
hoá. Ở Việt Nam rất cần có những công trình mang tính hệ thống về lịch sử một nền
văn học dân tộc từ cổ chí kim có ý nghĩa là một giáo trình văn học sử.
Hiện nay ở Việt Nam có khoảng chục trường đại học đang có chương trình giáo
dục tiếng Hàn hoặc Hàn Quốc học trong khoa (bộ môn) có giảng dạy tiếng Hàn Quốc.
Trong chương trình có cơ cấu nội dung văn học Hàn Quốc với những thời lượng khác
nhau. Tuy vậy, mới chỉ có 2 cuốn giáo trình được soạn thảo:
- “Nhập môn văn học Hàn Quốc” của Nguyễn Long Châu, trường đại học
KHXH &NV thành phố Hồ Chí Minh – Nhà xuất bản Giáo dục, 1997. Giáo trình này
được viết dưới quan điểm của các giáo trình văn học sử Hàn Quốc tại Hàn Quốc. Sách
ngoài phần phụ lục, tóm tắt và trích dịch các tác phẩm văn học thơ ca và văn xuôi,
gồm 2 phần: Văn học cổ điển và văn học hiện đại. Nhìn chung đây là một tài liệu
mang tính “nhập môn”như tên gọi của giáo trình. Giáo trình cho người đọc một cái
nhìn “sơ khảo”, bước đầu về nền văn học Hàn Quốc. Tuy nhiên, do tiếp thu sự phân bố
giữa các phần và việc phân kỳ văn học theo quan điểm của giới nghiên cứu Hàn Quốc
nên đối với người đọc Việt Nam khó tiếp cận. Nhưng phải ghi nhận đây là giáo trình
mở đầu đáng quí trong khi ở Việt Nam chưa có tài liệu cho sinh viên học tập.
- “Văn học Korea (Triều Tiên – Hàn Quốc)” của Trần Thúc Việt, trường đại
học KHXH&NV Hà Nội, nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 2006. Đây là giáo
trình đại học để giảng dạy cho sinh viên ngành văn học, phương Đông học, Hàn Quốc
học ở trường đại học KHXH&NV được viết trên quan điểm học thuật của giới nghiên
cứu Việt Nam về văn học Hàn Quốc. Cho nên, cấu trúc và phân kỳ văn học , một số
luận điểm, đánh giá theo quan điểm của Việt Nam. Sách có 4 phần:
7
+ Phần mở đầu giới thiệu tổng quát về đặc điểm lịch sử - văn hoá và vấn đề phân
kỳ, phạm vi văn học Korea như là một phần bổ trợ cần thiết khi kiến thức cơ sở nền
tảng về Hàn Quốc học còn hạn chế. Nội dung chính có 3 phần:
+ Văn học dân gian.
+ Văn học viết truyền thống.

Nga viết về văn học Hàn Quốc tại Việt Nam. Trong xu thế và kết quả nghiên cứu
Đông phương học, văn học phương Đông, văn học Hàn Quốc được các học giả nước
ngoài hết sức quan tâm, giới thiệu ở Việt Nam.
Hai là, thành quả nghiên cứu khá phong phú trên nhiều bình diện từ khái quát
lịch sử văn học đến các thể loại, tác gia, tác phẩm tiêu biểu các giai đoạn văn học Hàn
Quốc từ dân gian đến hiện đại của các nhà nghiên cứu, giảng dạy văn học của Việt
Nam. Các bài nghiên cứu được thể hiện trong nhiều hội thảo khoa học về văn học, văn
hoá Hàn Quốc hay giao lưu văn hoá, văn học, kinh tế, nghệ thuật Việt – Hàn. Xuất
hiện một số cuốn giáo trình đại học bước đầu dựng lại lịch sử văn học Hàn Quốc từ cổ
đại đến hiện đại. Đây là những cuốn sách mang tính nhập môn khái quát văn học Hàn
Quốc làm tư liệu cần thiết cho giảng dạy và nghiên cứu văn học Hàn Quốc tại các
trường đại học ở Việt Nam.
3. Nhìn một cách tổng thể, nghiên cứu văn học Hàn Quốc tại Việt Nam chưa có tính
hệ thống, chưa có cái nhìn tổng thể về tiến trình phát triển của các giai đoạn, thời kỳ
văn học, một số tác gia quan trọng, một số tác phẩm tiêu biểu, một số thể loại đặc sắc
chưa được giới thiệu xứng đáng. Trong khi đó, một số tác phẩm lớn tầm cỡ kiệt tác lại
9
viết quá nhiều (“Truyện Xuân Hương”), chưa có những công trình mang tính chuyên
sâu, khảo sát những vấn đề về thể loại, về đặc trưng, thi pháp của các thời kỳ văn học
gắn với đặc điểm và lịch sử văn hoá Hàn Quốc.
4. Xu hướng chung của nhiều bài nghiên cứu là nghiêng về phương pháp so sánh,
so sánh văn học Hàn Quốc với văn học Việt Nam, so sánh văn học Hàn Quốc, Trung
Quốc, Việt Nam…và cũng chỉ dừng lại ở các tiêu đề mang tính khám phá như “bước
đầu”. “vài nét”, “sơ bộ”, “một vài”…trên bình diện nội dung và nghệ thuật của các tác
phẩm cụ thể…Các bài nghiên cứu chưa đi vào so sánh loại hình thể loại để rút ra sự
tương đồng và dị biệt từ chiều sâu văn hoá của dân tộc, chưa chỉ ra được những nét
đặc sắc, những tác phẩm văn học, thể loại văn học độc đáo, đặc thù của mỗi dân tộc.
5. Thiết nghĩ, văn học là kết tinh của văn hoá. Để hiểu đời sống tư tưởng, tình cảm,
tâm hồn của một dân tộc thì tiếp xúc với văn học, thông qua các tác phẩm văn chương
là con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất.