BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC
LƯỜNG VĂN PHƯƠNG

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP KỂ CHUYỆN KẾT HỢP
THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ LỚP 4
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Sơn La, năm 2013

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC
LƯỜNG VĂN PHƯƠNG

quý báu. Vì đây là công trình tập dượt nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học giáo
dục nên kết quả bước đầu chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, em rất
mong sự chỉ bảo, xem xét của thầy cô giáo.

Sơn La, tháng 05 năm 2013
Sinh viên

Lường Văn Phương

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

NXB : Nhà xuất bản
ĐHSP : Đại học Sư Phạm
TTNC : Trung tâm nghiên cứu
TCN : Trước Công Nguyên
MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3
4. Giả thuyết khoa học 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu 3
6. Phương pháp nghiên cứu 3
7. Cấu trúc của đề tài 3
NỘI DUNG 4
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 4
1.1. Cơ sở lý luận 4
1.1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 4
1.1.2. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu 5

2.4.1.1. Mục đích thực nghiệm 36
2.4.1.2. Đối tượng thực nghiệm 36
2.4.1.3. Nội dung thực nghiệm 36
2.4.1.4. Phương pháp thực nghiệm 36
2.4.1.5. Cách thức tiến hành 37
2.4.2. Kết quả thực nghiệm 38
2.4.2.1. Kết quả học tập của học sinh 38
2.4.2.2. Mức độ hoạt động của học sinh trong giờ học 40
2.4.2.3. Mức độ hình thành kỹ năng cho học sinh 41
2.4.3. Đánh giá chung về kết quả thực nghiệm 41
Tiểu kết chương 2 42
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 43
1. Kết luận 43
2. Kiến nghị 44
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

1
MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
1.1. “Tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân” [1,
tr.58]. Do đó, giáo dục tiểu học đặt nền tảng cho cuộc sống văn hoá và tinh thần
cho toàn dân tộc. Nó là tiền đề cơ bản để nâng cao dân trí, là cơ sở ban đầu hết
sức quan trọng cho việc đào tạo thế hệ trẻ thành những con người “làm chủ tri
thức khoa học công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có kỹ năng thực hành
giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức kỷ luật, có sức khoẻ” [2, tr.5].
Nhiệm vụ đặt ra cho ngành Giáo dục tiểu học là phải có sự đổi mới phương pháp
dạy học trên cơ sở phát huy tính tích cực hoạt động nhận thức của học sinh là rất
cần thiết. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học được Nghị quyết Trung

lượng dạy học lịch sử. Sử dụng phương pháp kể chuyện kết hợp thảo luận nhóm
là rất phù hợp với đặc trưng của phân môn Lịch sử, với đặc điểm tâm lý của học
sinh tiểu học, phù hợp với yêu cầu sử dụng phương pháp truyền thống theo
hướng đổi mới hiện nay, có tác dụng phát huy tính tích cực nhận thức, gây hứng
thú học tập cho học sinh. Qua kể chuyện học sinh tiếp thu kiến thức lịch sử một
cách nhẹ nhàng, tự nhiên, hiệu quả.
1.3. Thực tiễn dạy học phân môn Lịch sử lớp 4 hiện nay cho thấy: Giáo
viên tiểu học gặp nhiều khó khăn trong việc sử dụng phương pháp, hình thức tổ
chức dạy học. Đã có nhiều giáo viên biến bài lịch sử thành bài chính trị lý luận,
khô khan, trống rỗng, cứng nhắc, làm cho học sinh chán nản hoặc trình bày bài
giảng theo lối thông báo kiến thức, thiếu sinh động. Giáo viên cố gắng chủ động
truyền đạt một cách rõ ràng, mạch lạc nội dung bài lịch sử đã được soạn sẵn, học
sinh thụ động tiếp thu và ghi nhớ những nội dung mà giáo viên đã truyền đạt,
đồng thời trả lời những câu hỏi giáo viên nêu ra. Vì vậy, học sinh chưa hứng thú
học tập lịch sử, giờ học chưa phát huy được tính tích cực nhận thức của học
sinh. Mặt khác, trong các giờ học lịch sử, giáo viên sử dụng phương pháp kể
chuyện kết hợp thảo luận nhóm chưa thường xuyên, chỉ sử dụng phương pháp
kể chuyện để làm thay đổi không khí tiết học là chính, sử dụng phương pháp kể
chuyện theo hướng một chiều: hoặc giáo viên kể, hoặc học sinh kể, mà chưa sử
dụng phương pháp kể chuyện kết hợp thảo luận nhóm như là một phương pháp
đặc trưng của phân môn Lịch sử. Do đó, việc sử dụng phương pháp kể chuyện
trong dạy học phân môn Lịch sử đạt kết quả chưa cao, cách thức sử dụng còn
đơn điệu, chưa lôi cuốn học sinh, học sinh chưa tự mình phát hiện ra tri thức,
chưa rèn luyện được các kỹ năng. Vì vậy, việc xây dựng quy trình sử dụng
phương pháp kể chuyện kết hợp thảo luận nhóm trong dạy học phân môn Lịch
sử không những có ý nghĩa về mặt lý luận, mà còn có ý nghĩa về mặt thực tiễn,
giúp giáo viên có thể vận dụng vào quá trình dạy học phân môn Lịch sử, giúp
nâng cao chất lượng dạy học phân môn này ở lớp 4. Từ những lý do trên chúng
tôi chọn đề tài nghiên cứu của mình là: “Sử dụng phương pháp kể chuyện kết
hợp thảo luận nhóm trong dạy học lịch sử lớp 4”.

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, phụ lục và tài liệu tham khảo
nội dung đề tài có hai chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài.
Chương 2. Cách thức sử dụng phương pháp kể chuyện kết hợp thảo luận
nhóm trong dạy học phân môn Lịch sử ở lớp 4; thực nghiệm sư phạm. 4
NỘI DUNG
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Kể chuyện là phương pháp dạy học truyền thống được sử dụng nhiều trong
quá trình dạy học các môn học như: Tập làm văn, Đạo đức, Lịch sử. Do đó,
phương pháp kể chuyện đã có nhiều tác giả nghiên cứu đề cập đến. Đặc biệt
trong dạy học lịch sử, đã có một số tác giả nghiên cứu về sử dụng phương pháp
kể chuyện trong dạy học lịch sử ở tiểu học. Cụ thể:
- Nguyễn Thượng Giao - Nguyễn Thị Thấn (1995): Phương pháp dạy học Tự
nhiên và Xã hội, ĐHSP Hà Nội I cũng khẳng định: Phương pháp kể chuyện là
phương pháp dạy học chủ yếu để dạy học lịch sử ở bậc Tiểu học. Và đã chỉ ra một
số biện pháp thường dùng theo hướng đổi mới phương pháp dạy học như sau:
Ở nhà: Học sinh có thể đọc trước bài học lịch sử hoặc đọc thêm những tài
liệu tham khảo theo những câu hỏi của giáo viên.
Có giáo viên phát phiếu học tập để học sinh mang về nhà chuẩn bị theo câu
hỏi ghi sẵn trên phiếu.
Ở lớp: Giáo viên gợi ý học sinh kể lại từng phần của câu chuyện hoặc cả
câu chuyện theo các câu hỏi của giáo viên.
- Nguyễn Thượng Giao - Giáo trình “Phương pháp dạy học các môn học về

pháp được hiểu là cách thức, con đường, phương tiện để đạt tới mục đích nhất
định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định.
Phương pháp theo Hêghen là “ý thức về hình thức của sự tự vận động bên
trong của nội dung” [25].
Trên cơ sở phương pháp chung, người ta đã xây dựng khái niệm phương
pháp dạy học. Cho đến nay vẫn còn nhiều ý kiến, quan điểm khác nhau về khái
niệm phương pháp dạy học.
Theo I. U. K. Babanxki: “Phương pháp dạy học là cách thức tương tác
giữa thầy và trò nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát
triển trong quá trình dạy học” [20].
I. Ia. Lecne cho rằng: “Phương pháp dạy học là một hệ thống những hành
động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức của học
sinh, đảm bảo cho các em lĩnh hội nội dung học vấn” [20].
Một số tác giả khác như T. P. Dverep cho rằng: “Phương pháp dạy học là
cách thức hoạt động tương hỗ giữa thầy và trò nhằm đạt được mục đích dạy
học. Hoạt động này được thể hiện trong việc sử dụng các nguồn nhận thức, các
thủ thuật logic, các dạng hoạt động độc lập của học sinh và cách thức điều
khiển quá trình nhận thức của giáo viên” [20].

6
Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Phương pháp dạy học là cách thức làm việc
của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy, nhằm
làm cho trò tự giác, tích cực, tự học đạt tới mục đích dạy học” [25].
Đinh Quang Báo cho rằng: “Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động
cuả thầy tạo ra mối liên hệ qua lại với hoạt động của trò để đạt mục đích dạy
học” [25].
Ngoài ra còn có nhiều định nghĩa khác về phương pháp dạy học. Trần Bá
Hoành cho rằng: “Phương pháp dạy học là con đường, cách thức giáo viên
hướng dẫn, tổ chức chỉ đạo các hoạt động học tập tích cực, chủ động của học
sinh nhằm đạt các mục tiêu dạy học” [25].

Đổi mới phương pháp dạy học được hiểu là đưa các phương pháp dạy học
mới vào nhà trường trên cơ sở phát huy mặt tích cực của các phương pháp dạy
học truyền thống để nâng cao chất lượng dạy học. Theo quan điểm này, việc đổi
mới phương pháp dạy học lịch sử ở lớp 4 cần dựa trên các định hướng sau:
- Đề cao vai trò chủ thể của học sinh, tăng cường tính tự giác, tích cực, độc
lập, sáng tạo của học sinh trong quá trình dạy học.
- Từng bước áp dụng các phương pháp dạy học mới vào quá trình dạy học
phân môn Lịch sử, đồng thời phát huy ưu điểm của các phương pháp dạy học
truyền thống nhằm nâng cao chất lượng dạy học phân môn Lịch sử.
- Liên quan đến việc đổi mới phương pháp dạy học, đòi hỏi phải đổi mới cơ
sở vật chất, trang thiết bị dạy học, đổi mới cách đánh giá trong dạy học phân
môn Lịch sử.
Như vậy, sử dụng phương pháp kể chuyện kết hợp thảo luận nhóm là
phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, là
phương pháp đặc trưng của phân môn Lịch sử. Vì thế, chúng tôi xác định rằng
việc nghiên cứu vấn đề sử dụng phương pháp kể chuyện kết hợp thảo luận nhóm
trong dạy học phân môn Lịch sử ở lớp 4 sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy
học phân môn này.
1.1.2.2. Khái niệm kể chuyện và phương pháp kể chuyện
- Kể chuyện là gì?
Kể chuyện là hình thức trình bày lại câu chuyện bằng lời kể một cách hấp
dẫn, sáng tạo, giàu ngữ điệu và cả sự phối hợp diễn xuất qua nét mặt, cử chỉ,
điệu bộ của người kể một cách tự nhiên nhằm truyền cảm đến người nghe.
Kể chuyện là một hình thức thông tin nhanh gọn, truyền cảm bằng ngôn
ngữ. Mặc dù đã có những thông tin đại chúng hiện đại như ti vi, đài phát thanh,
dariô… người ta vẫn thích nghe kể chuyện bằng miệng. Theo nghĩa rộng thuật
ngữ kể chuyện có thể bao hàm toàn bộ ngôn ngữ nói sinh hoạt hàng ngày. Kể
chuyện mang trong mình nó chức năng thông tin, chức năng giải trí và chức
năng nghệ thuật.


dạy học tích cực, lấy học sinh làm trung tâm. Phương pháp kể chuyện là một
phương pháp dạy học truyền thống, nhưng phải sử dụng phương pháp này trên
tinh thần đổi mới phương pháp dạy học hiện nay. Khi sử dụng phương pháp kể
chuyện giáo viên phải làm sao tổ chức cho học sinh chủ động, tích cực trong
việc tìm kiếm tri thức mới, trên cơ sở phát huy vai trò chủ đạo của giáo viên,
đảm bảo “thầy thiết kế, trò thi công”. Muốn vậy, chúng ta cần phải sử dụng kết
hợp phương pháp kể chuyện với phương pháp thảo luận nhóm.

9
+ Khi sử dụng phương pháp kể chuyện cần tận dụng các phương tiện trực
quan, và sử dụng kết hợp với các phương pháp trực quan. Một truyện kể cần có
tính truyền cảm, tính hình ảnh và tính chân thực. Các phương tiện trực quan sẽ
hỗ trợ mạnh mẽ cho các yêu cầu trên. Thể hiện qua tranh ảnh, máy chiếu, di vật,
bút tích sẽ tạo ra cho trẻ những biểu tượng đầy đủ và đa dạng về con người, về
các sự kiện thuộc quá khứ xa xưa, về tính cách, lối sống và phong tục của con
người. Chẳng hạn: Khi học bài “khởi nghĩa Hai Bà Trưng” giáo viên có thể đưa
ra tranh vẽ Hai Bà Trưng mặc võ phục ngồi trên lưng voi, gươm tuốt trần cùng
nghĩa quân xông lên đánh tan quân Hán xâm lược và đặt câu hỏi vào bài mới:
"Bức tranh này vẽ về những người anh hùng nào của dân tộc ta?”
+ Phát huy chức năng khêu gợi của phương pháp kể chuyện: Phương pháp
kể chuyện, nhất là khi sử dụng những kiến thức xa lạ, khó hiểu đối với học sinh
dễ đưa đến trạng thái thụ động, ít gây được hứng thú và nhu cầu nhận thức. Vì
vậy, khi sử dụng phương pháp kể chuyện cần đặt những câu hỏi khêu gợi để học
sinh lắng sâu, suy nghĩ rồi giáo viên lại trả lời.
Ví dụ: Khi dạy bài “Quang Trung đại phá quân Thanh”. Giáo viên có thể
đặt câu hỏi như sau: Năm 1788, quân Thanh mượn cớ giúp nhà Lê chiếm thành
Thăng Long, âm mưu đô hộ nước ta. Tại Phú Xuân (Huế), Nguyễn Huệ lên ngôi
Hoàng Đế, hiệu là Quang Trung lập tức tiến công ra Bắc tiêu diệt quân Thanh
xâm lược. Trước 20 vạn quân Thanh xâm lược hùng mạnh và đã chiếm được
thành Thăng Long, trong khi đó quân của Quang Trung lại phải hành quân cấp

Nhóm được tập hợp với nhau từ 5 - 6 học sinh, mỗi nhóm được tự do lựa chọn
công việc nhóm muốn thực hiện. Công việc được thực hiện dưới sự hợp tác của
mỗi người trong nhóm.
Nhưng phải đến thời gian gần đây thì phương pháp dạy học thuyết giảng
tỏ ra có hiệu quả thấp hơn so với yêu cầu của xã hội loài người đặt ra mà cần
phải chuyển sang cách dạy học mới theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập
của học sinh, thì phương pháp dạy học theo nhóm của Cousinet được sống lại,
được bổ sung, phát triển, đựơc áp dụng vào quá trình dạy học ở nhà trường
hiện đại, nhất là trường tiểu học. Đặc biệt, đầu năm học 2012-2013 nước ta đã
triển khai dự án VNEN (do Liên hiệp quốc tài trợ) ở bậc tiểu học. Với phương
châm lấy học sinh làm trung tâm, cùng với học qua sách vở, các em sẽ được
hướng dẫn tự học và giải quyết vấn đề theo nhóm. Đây là một phương pháp
dạy học mới được khuyến khích sử dụng trong quá trình dạy học các môn học
nói chung và phân môn Lịch sử nói riêng ở tiểu học nhằm rèn luyện cho học
sinh tính độc lập, chủ động, linh hoạt, tự tin, sáng tạo. Rèn cho các em cách
trình bày quan điểm, ý kiến của mình, cách nghe, cách nghĩ, cách đánh giá về
sự trình bày ý kiến của người khác.
- Phương pháp thảo luận nhóm là gì?
Phương pháp thảo luận nhóm là cách thức giáo viên chia lớp thành nhiều
nhóm nhỏ (từ 2-6 học sinh). Các thành viên trong nhóm đều phải làm việc, trao
đổi từ đó đưa ra ý kiến chung của cả nhóm về vấn đề được giao.

11
Trong quá trình dạy học theo nhóm, thảo luận nhóm là khâu chủ yếu, là
giai đoạn quan trọng của hoạt động nhóm. Thảo luận có thể là một phần của bài
học để tìm tòi, xác định một vấn đề hoặc để nhận định đánh giá một vấn đề.
Như vậy, thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học tích cực, phát huy
cao độ tính tích cực, độc lập, sáng tạo của người học.
Qua đó, ta thấy phương pháp thảo luận nhóm có vai trò và vị trí như sau:
+ Thảo luận nhóm là phương pháp học tập hợp tác, thường được sử dụng

Khi hoạt động nhóm các thành viên phải tuân thủ sự điều khiển của trưởng
nhóm, mọi người ngồi hướng vào nhau, chăm chú lắng nghe ý kiến của người
khác. Lần lượt từng thành viên đưa ra ý kiến của mình, cả nhóm trao đổi đưa ra
ý kiến thống nhất.
Trong quá trình học sinh học tập theo nhóm, giáo viên phải theo dõi diễn
biến công việc của từng nhóm. Làm việc và hoàn thành công việc là rất quan
trọng, tức là giáo viên phải có được thông tin phản hồi từ phía học sinh để có
nhận định, đánh giá, khen chê, động viên, khuyến khích từng nhóm.
Sau khi kết thúc hoạt động nhóm xong, các nhóm lần lượt báo cáo kết quả
làm việc của mình trước lớp, các nhóm khác lắng nghe, bổ sung ý kiến, giáo
viên tổng kết, đưa ra kết luận chung.
Để thảo luận nhóm có hiệu quả thì giáo viên cần chuẩn bị kỹ kế hoạch dạy
học, dự kiến trước các tình huống có thể xảy ra. Đồng thời, giáo viên cần phải
chuẩn bị phiếu giao việc, đồ dùng dạy học như: Tranh ảnh, bản đồ, lược đồ…
cho từng nhóm học sinh, phải giải thích rõ ràng công việc của các nhóm.
1.1.3. Đặc điểm phân môn Lịch sử và việc sử dụng phương pháp kể chuyện
kết hợp thảo luận nhóm trong dạy học lịch sử ở lớp 4
1.1.3.1. Đặc điểm phân môn Lịch sử ở lớp 4
- Buổi đầu dựng nước và giữ nước (khoảng 700 năm TCN đến năm 179
TCN): Nước Văn Lang, nước Âu Lạc.
- Hơn một nghìn năm đấu tranh giành lại độc lập (từ năm 179 TCN đến
năm 938): Nước ta dưới ách đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc,
khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40), chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh
đạo (năm 938), ôn tập.
- Buổi đầu độc lập (từ năm 938 đến năm 1009): Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12
sứ quân, cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ nhất (năm 981).
- Nước Đại Việt thời Lý (từ năm 1009 đến năm 1226): Nhà Lý dời đô ra
Thăng Long, chùa thời Lý, cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ
hai (1075 - 1077).
- Nước Đại Việt thời Trần (từ năm 1226 đến năm 1400): Nhà Trần thành

học lịch sử ở lớp 4
Không có phương pháp dạy học nào là vạn năng, mỗi một phương pháp
dạy học có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Do đó, trong quá trình dạy học
không nên sử dụng độc tôn một phương pháp mà nên sử dụng kết hợp các
phương pháp dạy học với nhau để phát huy hết ưu điểm của từng phương pháp
và khắc phục nhược điểm của chúng khi sử dụng từng phương pháp riêng lẻ.
Từ những đặc điểm của phân môn Lịch sử như đã trình bày ở trên chúng tôi
nhận thấy đây là một môn học mà giáo viên có nhiều cơ hội để đổi mới phương

14
pháp dạy học. Do đặc điểm tâm lý của học sinh lớp 4, đặc điểm của môn học ta
thấy “kể chuyện” là phương pháp dạy học đặc trưng của phân môn Lịch sử lớp 4.
Nhưng nếu trong quá trình dạy học lịch sử giáo viên chỉ sử dụng phương pháp kể
chuyện một cách đơn thuần thì giờ học chắc chắn sẽ thiếu sinh động, học sinh tiếp
thu kiến thức một cách thụ động do giáo viên kể, hay học sinh học vẹt những
kiến thức có sẵn trong cuộc sống hoặc qua sách vở rồi kể lại cho cả lớp nghe.
Lịch sử là một môn học dựng lại quá khứ vẻ vang của dân tộc. Do đó, nó là
môn học dễ khai thác vốn hiểu biết, vốn kiến thức của học sinh. Mỗi nội dung
lịch sử là một sự kiện lịch sử tiêu biểu, điển hình, nhân vật lịch sử điển hình, giai
đoạn thời kỳ lịch sử đáng nhớ… nó gắn với những chuyện kể lịch sử mà cha ông
ta để lại. Vận dụng phương pháp kể chuyện kết hợp thảo luận nhóm trong dạy
học lịch sử là một trong những phương hướng đổi mới phù hợp. Hướng đổi mới
này không những phát huy được vốn sống, vốn kiến thức ở các em mà còn phù
hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học và yêu cầu đào tạo con người
mới trong giai đoạn hiện nay. Khi sử dụng phương pháp kể chuyện kết hợp thảo
luận nhóm giáo viên không còn là người truyền thụ những tri thức có sẵn cho
học sinh theo kiểu áp đặt, bắt học sinh phải nhớ, phải thuộc mà giáo viên trở
thành người thiết kế, người tổ chức định hướng các hoạt động cho các em, tạo
điều kiện cho các em được tham gia bàn bạc trao đổi ý kiến, kinh nghiệm của
mình để từ đó rút ra tri thức của bài học. Qua thảo luận nhóm các em được thể

thành động cơ đúng đắn, hứng thú học tập cho học sinh.
- Đặc điểm trí nhớ:
Học sinh tiểu học nói chung có trí nhớ tốt. Các em có khả năng nhớ được
nhiều thậm chí cả những điều mà các em không hiểu. Trí nhớ trực quan - hình
tượng phát triển, các em nhớ chính xác những sự vật, hiện tượng cụ thể nhanh
hơn và tốt hơn những định nghĩa, những lời giải thích dài dòng. Ở những lớp
đầu bậc Tiểu học, ghi nhớ không chủ định chiếm ưu thế, các em chỉ ghi nhớ
những gì mình thích, những gì gây được ấn tượng mạnh mẽ, gây cảm xúc thì các
em dễ nhớ và nhớ lâu.
Càng lên các lớp trên thì trí nhớ có chủ định càng tăng. Tuy vậy, cũng như
các lớp đầu cấp (lớp 1, 2, 3), các lớp cuối cấp (lớp 4, 5) vẫn thường có khuynh
hướng học thuộc một cách máy móc kiểu học vẹt. Chính vì vậy, mà các em cảm
thấy khó khăn khi sử dụng những kiến thức đó vào học tập cũng như vào trong
cuộc sống. Trong quá trình dạy học lịch sử, giáo viên tổ chức cho học sinh kể
chuyện kết hợp thảo luận nhóm sẽ phù hợp với đặc điểm trí nhớ của các em và
khắc phục được nhược điểm là: ghi nhớ kiến thức theo kiểu học vẹt.
- Đặc điểm tư duy:
Tư duy của trẻ mới đến trường chủ yếu là tư duy cụ thể mang tính chất hình
thức, dựa vào những bề ngoài của sự vật, hiện tượng. Theo Piagie “tư duy của
trẻ đến 10 tuổi về cơ bản còn ở giai đoạn những thao tác cụ thể, dựa trên cơ sở
có thể diễn ra quá trình hệ thống hoá các thuộc tính, tài liệu trong kinh nghiệm
trực quan” [7].

16
Trong hoạt động phân tích tổng hợp: hoạt động phân tích tổng hợp của học
sinh đầu bậc Tiểu học (lớp 1, 2, 3) về hình thức cũng như nội dung rất đơn giản
nên khi tiến hành phân tích tổng hợp các em thường căn cứ vào những đặc điểm
bên ngoài mang tính cụ thể. Lên lớp 4, 5 phân tích tổng hợp trong óc phát triển
mạnh, với khái niệm dễ hiểu các em phân tích trong óc một cách tương đối tốt.
Trong hoạt động trừu tượng khái quát hoá, học sinh lớp 1, 2, 3 chủ yếu dựa


17
luận nhóm, từ đó phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh, nâng cao hiệu
quả học tập.
Tóm lại, từ việc phân tích những đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học có
thể rút ra kết luận rằng: Việc sử dụng phương pháp kể chuyện kết hợp thảo luận
nhóm là biện pháp quan trọng nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của học
sinh góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học phân môn Lịch sử ở lớp 4.
1.2. Cơ sở thực tiễn
Để xác lập cơ sở thực tiễn cho đề tài nghiên cứu chúng tôi đã tiến hành
khảo sát thực trạng dạy học phân môn Lịch sử, sử dụng phương pháp kể chuyện
kết hợp thảo luận nhóm trong dạy học Lịch sử ở lớp 4.
- Mục đích khảo sát: Nhằm đánh giá tình hình, thực trạng sử dụng phương
pháp kể chuyện kết hợp thảo luận nhóm.
- Nội dung khảo sát:
+ Nhận thức của giáo viên về vai trò của việc sử dụng phương pháp kể
chuyện kết hợp thảo luận nhóm.
+ Cách thức sử dụng phương pháp kể chuyện kết hợp thảo luận nhóm trong
dạy học lịch sử ở lớp 4.
+ Chất lượng học tập của học sinh lớp 4.
- Phương pháp khảo sát:
+ Điều tra bằng anket.
+ Quan sát tiến trình dạy học trên lớp của giáo viên và học sinh.
+ Dự giờ
+ Trò chuyện
- Đối tượng khảo sát:
+ Giáo viên: Gồm 30 giáo viên trường Tiểu học Quyết Tâm và trường Tiểu
học Quyết Thắng - Thành phố Sơn La - Tỉnh Sơn La.
+ Học sinh: Học sinh lớp 4 của hai trường tiểu học trên.
- Kết quả khảo sát:

trình hoặc bỏ qua những phần khó mà giáo viên chưa nắm được kiến thức.
Phương pháp dạy học phần lịch sử ở lớp 4 cho đến nay về cơ bản vẫn là “thầy
đọc, trò chép, rồi học thuộc lòng nói lại theo sách”. Tình trạng học sinh không
nhớ sự kiện, nhầm lẫn kiến thức, không hiểu lịch sử là hiện tượng phổ biến.
Đa số giáo viên đều có tư tưởng cho rằng lịch sử là môn học phụ, nên hay
cắt xén thời gian và chuẩn bị bài dạy sơ sài, không công phu. Giáo viên chưa
biết sử dụng phương tiện trực quan để phát huy tính tích cực của học sinh vì
thế mà giờ học lịch sử diễn ra rất nặng nề, thụ động. Trong hướng đổi mới
phương pháp dạy học lịch sử một điều cần chú trọng là bằng mọi cách khắc
phục lối dạy học nhồi nhét do quan niệm sai lầm cho rằng học lịch sử chỉ cần
nhớ chứ không đòi hỏi trí thông minh, kỹ năng diễn đạt. Vì vậy, việc sử dụng

19
phương pháp kể chuyện kết hợp thảo luận nhóm là một trong những hướng đổi
mới phương pháp dạy học theo quan niệm hiện đại nhằm tích cực hoá hoạt
động nhận thức của học sinh.
1.2.2. Các phương pháp giáo viên thường sử dụng trong dạy học phân môn
Lịch sử ở lớp 4
Bảng 1
STT
Các phương pháp dạy học
Số ý kiến
Tỉ lệ (%)
1
Phương pháp giảng giải
20
66,66
2
Phương pháp hỏi đáp
5

3,33
3
Phương pháp giảng giải
24
80
4
Phương pháp thảo luận nhóm
3
10
Kết quả ta thấy: chỉ có 10% giáo viên sử dụng phương pháp kể chuyện kết
hợp với phương pháp thảo luận nhóm; 3,33% giáo viên sử dụng phương pháp kể
chuyện kết hợp phương pháp hỏi đáp; 6,66% giáo viên sử dụng phương pháp kể
chuyện kết hợp với phương pháp quan sát; 80% giáo viên sử dụng phương pháp