1
Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học vinh
--------------
trịnh thị hạnh
Sử DụNG PHƯƠNG PHáP Kể CHUYệN
KếT HợP THảO LUậN NHóM TRONG DạY
HọC PHÂN MÔN LịCH Sử ở TRƯờNG TIểU
HọC
Chuyên ngành: giáo dục tiểu học
Mã số: 60.14.01
Luận văn thạc sĩ giáo dục học
Ngời hớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn thị hờng
Vinh - 2008
M U
1. Lý do chn ti
1.1 Trong thi i ngy nay, th gii ang tng ngy, tng gi i thay
cựng vi cuc cỏch mng khoa hc k thut. Trong nhng nm u ca th k
XXI t nc ta cú nhiu i mi trong cỏc lnh vc v thu c nhng thnh
tu ỏng mng Vit Nam gia nhp t chc thng mi (WTO). thc hin
2
thành công chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, Đảng và Nhà nước ta đã coi
vậy, phương pháp dạy học ở bậc tiểu học có tầm quan trọng đặc biệt. Việc
hình thành cho học sinh phương pháp học tập đúng đắn, hình thành nếp tư
duy, sáng tạo ngay từ khi các em mới đến trường phổ thông là nhiệm vụ quan
trọng của giáo dục tiểu học. Có như vậy mới góp phần nâng cao chất lượng
đào tạo, mới đạt được mục tiêu đề ra trong chiến lược phát triển con người.
1.3 Lịch sử là một phân môn của môn Lịch sử và Địa lý. Nó có vị trí
quan trọng trong chương trình tiểu học nhằm cung cấp cho các em những kiến
thức cơ bản, thiết thực về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu
tương đối có hệ thống theo dòng thời gian lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng
nước cho đến nay và mối quan hệ giữa các sự kiện, nhân vật lịch sử trong quá
khứ và hiện tại của xã hội loài người thuộc phạm vi đất nước Việt Nam. Bước
đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh các kỹ năng quan sát, thu thập, tự
tìm kiếm tư liệu lịch sử, biết nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập,
biết trình bầy kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ…Biết vận
dụng kiến thức đã học vào cuộc sống. Góp phần giáo dục học sinh lòng yêu
nước, tự hào về truyền thống anh hùng bất khuất của dân tộc và có ý thức bảo
vệ các di sản văn hóa.
Với mục tiêu và đặc điểm trên, kể chuyện là phương pháp dạy học đặc
trưng, cơ bản phát huy được tính tích cực nhận thức của học sinh khi dạy học
phân môn Lịch sử ở trường Tiểu học. Việc tổ chức cho học sinh kể chuyện
góp phần phát triển hứng thú nhận thức, tư duy, ngôn ngữ….Hình thành cho
các em những biểu tượng chính xác, sinh động về lịch sử Việt Nam.
Tuy nhiên thực tiễn dạy học phân môn Lịch sử ở trường tiểu học hiện nay
cho thấy nhiều giáo viên chưa nhận thức đúng đắn vị trí, vai trò của phương pháp
kể chuyện trong dạy học phân môn Lịch sử, chưa nắm được quy trình sử dụng
phương pháp kể chuyện nên chất lượng dạy học phân môn này còn thấp.
4
5.1 Tìm hiểu cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu.
5.2 Tìm hiểu thực trạng sử dụng phương pháp kể chuyện và thảo luận
nhóm của giáo viên, ảnh hưởng của nó đến tính tích cực nhận thức và chất
lượng học tập phân môn Lịch sử của học sinh.
5.3 Đề xuất và thực nghiệm cách thức, quy trình tổ chức cho học sinh kể
chuyện kết hợp thảo luận nhóm trong dạy học phân môn Lịch sử ở trường Tiểu học.
6. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Đề tài nghiên cứu việc tổ chức các tiết dạy học phân môn Lịch sử ở
lớp 4 và 5.
- Địa bàn nghiên cứu: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu ở một số trường
Tiểu học thuộc địa bàn miền núi huyện Thạch Thành tỉnh Thanh Hoá.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích các tài liệu có liên quan đến phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ
nghiên cứu của đề tài để thu thập thông tin, cơ sở lý luận cho đề tài.
7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
- Phương pháp quan sát: Dự giờ phân môn Lịch sử ở lớp 4,5 để quan sát
hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh.
- Phương pháp điều tra: Chúng tôi điều tra bằng An két qua việc sử dụng
các phiếu điều tra để thu thập những thông tin khái quát về thực trạng sử dụng
phương pháp kể chuyện, thảo luận nhóm của giáo viên, thực trạng nhận thức
của học sinh trong dạy học phân môn Lịch sử ở trường Tiểu học.
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Sử dụng trong việc nghiên cứu,
đánh giá thực trạng, phân tích kết quả thực nghiệm ( về mặt định tính).
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm tác động trên các lớp
4,5 ở các trường Tiểu học Thị Trấn Kim Tân, Tiểu học Thành Tiến, Tiểu học
6
+ Chương 2 : Quy trình tổ chức cho học sinh kể chuyện kết hợp thảo
luận nhóm trong quá trình dạy học phân môn Lịch sử ở trường Tiểu học.
+ Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
- KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
8
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 Cơ sở lý luận
1.1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Kể chuyện là phương pháp dạy học truyền thống được sử dụng nhiều
trong quá trình dạy các môn học như: Kể chuyện, Tập làm văn, đạo đức, Lịch
sử…Do đó, phương pháp kể chuyện đã có nhiều tác giả nghiên cứu, đề cập
đến. Đặc biệt đã có một số tác giả nghiên cứu về sử dụng phương pháp kể
chuyện trong dạy học Lịch sử ở Tiểu học như:
Nguyễn Thượng Giao - Nguyễn Thị Thấn: Phương pháp dạy học TN và
XH, Đại học Sư phạm Hà Nội I (1995) đã khẳng định được vai trò của
phương pháp kể chuyện: Phương pháp kể chuyện là phương pháp chủ yếu để
dạy lịch sử ở trường Tiểu học.
Nguyễn Thượng Giao – Giáo trình phương pháp dạy học các môn học về
TN và XH đã xác định: Ở bậc Tiểu học, một số bài về lịch sử Việt Nam được
chuyển tải thông qua các câu chuyện lịch sử để hình thành cho học sinh
những biểu tượng sinh động về những sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử
tiêu biểu của các thời kỳ lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc [13,
tr.52]. Kể chuyện được coi là sự sao chép có sáng tạo, có tác dụng phát triển
khả năng tưởng tượng, tái tạo cho học sinh [13, tr.53].
Nguyễn Thị Hường – Phương pháp dạy học TNXH, (2007) đặc biệt nhấn
mạnh vai trò của phương pháp kể chuyện trong dạy học lịch sử:
học, đặc biệt ở bậc Tiểu học. Song chưa có tác giả nào đưa ra cách thức, quy
trình tổ chức cho học sinh kể chuyện kết hợp với thảo luận nhóm trong quá
trình dạy học nói chung, đặc biệt là đối với phân môn Lịch sử nói riêng. Vì
thế, đây là một vấn đề mới mẻ chưa có tài liệu nào nghiên cứu.
10
1.1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu
1.1.2.1 Khái niệm về phương pháp dạy học
Phương pháp là một phạm trù hết sức quan trọng có tính chất quyết định
đối với mọi hoạt động. Phương pháp tồn tại gắn bó với mọi hoạt động của con
người.A.N.Krưlôp đã nhấn mạnh tầm quan trọng của phương pháp: “Đối với
con tàu khoa học, phương pháp là chiếc la bàn, lại vừa là bánh lái nó chỉ
phương hướng và cách hành động” [32, tr20]. Về phương diện triết học,
phương pháp được hiểu là cách thức, con đường, phương tiện để đạt tới mục
đích nhất định, để giải quyết nhiệm vụ nhất định.
Phương pháp theo Hêghen là “ý thức về hình thức của sự tự vận động
bên trong của nội dung” [32, tr21].
Trên cơ sở phương pháp chung, người ta đã xây dựng khái niệm phương
pháp dạy học.
Theo I.U.Kbabanxki: “ Phương pháp dạy học là cách thức tương tác giữa
thầy và trò nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển
trong quá trình dạy học” [34, tr 46].
I.Ia.Lecne cho rằng: “ Phương pháp dạy học là hệ thống những hành
động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức của học
sinh, đảm bảo cho các em lĩnh hội nội dung học vấn” [34, tr46 ].
Một số tác giả khác I.P Dverep cho rằng: “ Phương pháp dạy học là cách
thức hoạt động tương hỗ giữa thầy và trò nhằm đạt được mục đích dạy học.
Hoạt động này được thể hiện trong việc sử dụng các nguồn nhận thức, các thủ
phương pháp dạy, học sinh là “ người thợ chính” trong phương pháp học
nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học.
Hệ thống các phương pháp dạy học ở Tiểu học:
Có nhiều cách phân loại các phương pháp dạy học, mỗi cách có một
cơ sở riêng:
12
Theo N.V Savin hệ thống các phương pháp dạy học bao gồm các phương
pháp sau : [13]
- Các phương pháp dùng lời nói: Kể chuyện, giải thích, đàm thoại, làm
việc với sách giáo khoa.
- Các phương pháp trực quan: quan sát, trình bày các tài liệu trực quan,
các phim và các đèn chiếu.
- Các phương pháp thực hành: luyện tập miệng và viết, làm thí nghiệm.
Các tác giả Việt Nam như: Phó Đức Hòa, Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt đã
đưa ra hệ thống các phương pháp dạy học tiểu học gồm [16], [18].
- Nhóm các phương pháp dạy học dùng lời: thuyết trình, đàm thoại, làm
việc với sách .
- Nhóm các phương pháp dạy học trực quan: quan sát, trình bày trực
quan.
- Nhóm các phương pháp dạy học thực hành: luyện tập, ôn tập, làm thí
nghiệm.
- Nhóm các phương pháp kiểm tra, đánh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của
học sinh.
Căn cứ vào hệ thống các phương pháp, căn cứ vào đặc điểm môn TN và
XH, vào khả năng nhận thức của học sinh Tiểu học Nguyễn Thị Hường và
một số tác giả khác đã đưa ra hệ thống các phương pháp dạy học phổ biến
môn TN và XH là:
ngữ. Mặc dù đã có những thông tin đại chúng hiện đại như: ti vi, đài phát
thanh, rađiô,…, song chúng ta vẫn thích nghe kể chuyện bằng miệng. Theo
nghĩa rộng chúng tôi hiểu thuật ngữ kể chuyện có thể bao hàm toàn bộ ngôn ngữ
nói sinh hoạt hàng ngày. Kể chuyện nó mang chức năng thông tin, chức năng
giải trí và chức năng nghệ thuật.
14
b. Phương pháp kể chuyện
Phương pháp kể chuyện là cách thức tổ chức, hướng dẫn của giáo viên
nhằm giúp học sinh dùng lời nói trình bày một cách sinh động, có hình ảnh và
truyền cảm đến người nghe về một nhân vật, một sự kiện lịch sử, hoặc một
hiện tượng tự nhiên, một phát minh khoa học, một vùng đất xa lạ.
* Vai trò của kể chuyện trong nhận thức: Kể chuyện có vai trò quan
trọng trong nhận thức của học sinh. Đặc biệt đối với học sinh Tiểu học. Vì
khả năng chú ý có chủ định của các em còn yếu, sự chú ý của học sinh đòi hỏi
một động cơ thúc đẩy. Trẻ thích chú ý tới những gì mới mẻ, rực rỡ, ít gặp, bất
thường. Trẻ chỉ ghi nhớ những gì mà các em thích. Việc kể chuyện góp phần
phát triển trí tưởng tượng cho học sinh. Sức mạnh của kể chuyện còn ở sự tạo
ra cho học sinh niềm tin vào cái chân - thiện - mỹ, vào sức sáng tạo vô hạn
của con người trong việc cải tạo thế giới tự nhiên và xã hội. Ngoài ra khi kể
lại những câu chuyện, học sinh được tập diễn đạt câu chuyện theo ý tưởng và
ngôn ngữ của mình, từ đó phát triển ngôn ngữ, tư duy, khả năng diễn đạt của
các em. Trong nhà trường Tiểu học nhu cầu kể chuyện là một nhu cầu cần
thiết của lứa tuổi học sinh nhỏ. Ngay từ tuổi lên ba, bập bẹ tập nói trẻ em đã
thích nghe kể chuyện. Đến tuổi mẫu giáo nhu cầu kể chuyện lại tăng lên
nhiều. Bước vào tuổi học sinh Tiểu học nhu cầu kể chuyện vẫn không hề
giảm mà lại tiếp tục tăng lên. Do đó, kể chuyện đã trở thành một nội dung cơ
bản trong chương trình dạy học ở bậc học tiểu học.
tiện ngôn ngữ hoặc phi ngôn ngữ. Nội dung của tương tác là nhiệm vụ học
tập. Vì vậy, sự tương tác diễn ra trong nhóm phải có mục đích, có tổ chức, có
sự phân công trách nhiệm và đặc biệt là phải diễn ra hai chiều. Sự tương tác
tích cực của mỗi thành viên sẽ thúc đẩy hoạt động chung của nhóm nhanh
chóng đạt đến mục tiêu.
+ Chia sẻ mục tiêu: Một tập hợp học sinh không thể cùng một nhóm nếu
họ không chia sẻ mục tiêu chung. Đó là giải quyết nhiệm vụ học tập đặt ra
cho cả nhóm và cho mỗi thành viên. Mục tiêu giải quyết nhiệm vụ học tập
vừa là động lực, vừa là kim chỉ nam cho hoạt động của nhóm.
+ Hệ thống các chuẩn mực và quy tắc nhóm: Đây là luật lệ, các quy định
hướng dẫn hoạt động chung mà nhóm đặt ra mà học sinh bắt buộc phải thực hiện.
16
+ Vai trò: Vai trò là khuôn mẫu hành vi quen thuộc mà cá nhân phát
triển để phục vụ nhóm. Các vai trò này từ từ có thể thành nếp tùy theo đặc
tính về nhân cách và nhu cầu của các nhóm thành viên, đồng thời xuất phát từ
đặc tính của nhóm.
* Phương pháp thảo luận nhóm: Ngay từ những năm 20 của thế kỷ XX
R. Cousinet đã áp dụng những đặc điểm sinh hoạt của loài người vào quá
trình giáo dục, áp dụng phương pháp dạy học dựa trên đời sống xã hội của trẻ
em, đó là phương pháp làm việc theo nhóm [6]. Phương pháp dạy học theo
nhóm của R. Cousinet dựa trên 3 nguyên tắc chủ yếu: trẻ phải hoạt động, trẻ
phải hợp tác, trẻ phải tự do [6]. Phương pháp do Cousinet đề xướng có những
ưu điểm nhất định. Trong quá trình làm việc theo nhóm trẻ biết lựa chọn công
việc, biết phát huy hết tiềm năng bản thân , biết đoàn kết một cách tích cực,
biết chấp nhận kỷ luật, biết chấp nhận cộng đồng, nói cách khác trẻ đã được
xã hội hóa nhờ hành động.
Xã hội ngày một phát triển cùng với nền khoa học - kỹ thuật hiện đại,
huy cao độ vai trò chủ thể của người học. Đây là phương pháp thỏa mãn nhu
cầu hoạt động, nhu cầu xã hội hóa của trẻ. Sử dụng phương pháp dạy học theo
nhóm ở bậc Tiểu học nói chung và phân môn Lịch sử nói riêng là góp phần
đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động người học,
phù hợp với mục tiêu, nội dung chương trình hiện nay.
1.1.3 Vị trí của phương pháp kể chuyện và thảo luận nhóm trong
dạy học phân môn Lịch sử
1.1.3.1Mục tiêu, đặc điểm của phân môn Lịch sử
Phân môn Lịch sử ở Tiểu học được chính thức đưa vào nhà trường từ
năm học 1996 – 1997, thay cho truyện kể lịch sử trước đây. Lịch sử là một
phân môn quan trọng trong môn Lịch sử và Địa lý.
a. Mục tiêu của phân môn Lịch sử ở Tiểu học là: [3]
- Cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản, thiết thực về: các sự
kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu ở các giai đoạn phát triển của lịch
sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước tới nay.
- Bước đầu hình thành và rèn luyện cho học sinh các kỹ năng:
18
+ Quan sát sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ các
nguồn khác nhau.
+ Nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin để
giải đáp.
+ Phân tích, so sánh, đánh giá các sự vật, sự kiện, hiện tượng lịch sử.
+ Thông báo những kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ
đồ…
+ Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống.
- Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở học sinh những thái độ và thói
quen:
+ Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên
+ Nước ta cuối thời Trần
- Nước Đại Việt buổi đầu thời hậu Lê (Thế kỷ thứ XV):
+ Chiến thắng Chi Lăng
+ Nhà hậu Lê và việc tổ chức, quản lý đất nước
+ Trường học thời hậu Lê
+ Văn học, khoa học thời hậu Lê
+ Ôn tập
- Nước Đại Việt thế kỷ thứ XVI – XVIII:
+ Trịnh - Nguyễn phân tranh
+ Cuộc khẩn hoang ở Đàng Trong
+ Thành thị thế kỷ thứ XVI – XVII
+ Nghĩa quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long
+ Quang Trung đại phá quân Thanh
+ Những chính sách về kinh tế và văn hóa của vua Quang Trung
- Buổi đầu thời Nguyễn:
+ Nhà Nguyễn thành lập
+ Kinh thành Huế
+ Tổng kết
Chương trình Lịch sử lớp 5:
- Hơn 80 năm chống Thực Dân Pháp xâm lược và đô hộ (858 – 1945)
20
+ Bình Tây Đại Nguyên Soái Trương Định
+ Nguyễn Trường Tộ mong muốn canh tân đất nước
+ Cuộc phản công ở kinh thành Huế
+ Xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
+ Phan Bội Châu và phong trào Đông Du
+ Xây dựng nhà máy thuỷ điện Hòa Bình.
+ Ôn tập: Lịch sử nước ta từ giữa thế kỷ XIX đến nay
* Đặc điểm chương trình Lịch sử ở Tiểu học.
- Phân môn Lịch sử ở tiểu học bắt đầu được dạy từ lớp 4 đến lớp 5 bao
gồm, những kiến thức về lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước cho đến
nay. Các kiến thức lịch sử trong chương trình lớp 4, 5 không trình bày theo một
hệ thống chặt chẽ, toàn diện ( kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa,…) mà mỗi bài
học là một sự kiện, hiện tượng hay nhân vật lịch sử tiêu biểu, điển hình của một
giai đoạn lịch sử nhất định.
Ví dụ: Nước Đại Việt thời Lý (Thế kỷ XI – XII) chỉ chọn cho học sinh
học việc nhà Lý dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long; chùa thời Lý; cuộc kháng
chiến chống quân Tống lần thứ hai (1075 – 1077). Hoặc giai đoạn xây dựng
chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước (1954 – 1975),
chỉ chọn dạy học sinh về hoàn cảnh đất nước bị chia cắt và các sự kiện tiêu
biểu như: đồng khởi ở miền Nam, nhân dân miền Bắc chống chiến tranh phá
hoại và chi viện cho miền Nam; tổng tấn công và nổi dậy mùa xuân năm
1968; chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.
Sự lựa chọn cấu trúc và mức độ nội dung như vậy nhằm đảm bảo mục
tiêu, phù hợp với thời lượng dành cho môn học cũng như trình độ nhận thức
của học sinh. Tuy nhiên, một sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử không thể
hình thành và phát triển một cách cô lập mà trong bối cảnh cụ thể và liên quan
tới rất nhiều sự kiện, hiện tượng và các nhân vật lịch sử trong bối cảnh đó. Do
đó, trước khi dạy học một nội dung một bài học cụ thể, học sinh cần biết sơ lược
22
về bối cảnh lịch sử mà trong đó sự kiện, hiện tượng, nhân vật diễn ra hay hành
động.
- Hệ thống kiến thức lịch sử được đưa dưới các dạng cơ bản sau:
- Tiền đề thứ nhất: Quan niệm về dạy lịch sử. Lịch sử là những sự việc đã
diễn ra, có thật và tồn tại khách quan trong quá khứ. Do đó, không thể phán
đoán, suy luận, tưởng tượng để nhận thức lịch sử. Nhận thức lịch sử phải
thông qua những “dấu tích” của quá khứ, những chứng cứ về sự tồn tại của
các sự việc đã diễn ra. Do đó, việc đầu tiên, tất yếu, không thể không tiến
hành là: cho học sinh tiếp nhận thông tin từ sử liệu bằng nhiều hình thức khác
nhau. Ở Tiểu học, học sinh cần có những biểu tượng về “các sự kiện đã diễn
ra”, cần phải tạo ra được ở nhận thức của học sinh những hình ảnh cụ thể,
sinh động, rõ nét về các nhân vật lịch sử và hoạt động của họ trong thời gian,
không gian, trong những điều kiện lịch sử cụ thể, những quan hệ xã hội cụ
thể. Những biện pháp tổ chức cho học sinh tiếp cận thông tin từ sử liệu.
+ Giáo viên kể lại các câu chuyện lịch sử, tường thuật lại diễn biến các sự
kiện lịch sử , miêu tả các sự vật, đối tượng, thiết chế…đã tồn tại trong lịch sử.
+ Học sinh làm việc với các sử liệu có trong sách giáo khoa hoặc những
sử liệu do giáo viên cung cấp khi giao việc, được in trong phiếu học tập.
+ Học sinh kể lại, thuật lại điều mình đã biết cho các bạn nghe.
- Tiền đề thứ hai là quan niệm về học tập lịch sử: Học tập lịch sử , theo
quan niệm hiện đại là học sinh thông qua quá trình làm việc với sử liệu, tự tạo
ra cho mình các hình ảnh lịch sử, tự hình dung về lịch sử đã diễn ra trong quá
khứ “Ngay từ bậc tiểu học, học sinh cũng phải làm quen và học tập các thao
tác trí tuệ trong hoạt động khoa học của nhà sử học, dù mức độ của nó chỉ
dừng lại ở mức độ sơ đẳng nhất.”
Dạy học lịch sử ở nước ta cần tạo điều kiện cho học sinh làm việc độc
lập, tích cực, tự lực nhiều hơn, trình bày ý kiến của mình nhiều hơn. Trên cơ
sở các thông tin từ sử liệu, cần nêu lên những câu hỏi, những vấn đề vừa sức
24
để các em tự giải quyết vấn đề. Ở đây, việc sử dụng “ bài tập lịch sử” hoặc
những sự kiện, hiện tượng và nhân vật lịch sử tiêu biểu của các thời kỳ lịch sử
dựng nước và giữ nước của dân tộc. Do đó, chỉ có thể thông qua việc tổ chức
cho học sinh kể chuyện mới hình thành cho các em đầy đủ, chính xác về các sự
kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử. Qua đó phát triển năng lực tư duy và ngôn
ngữ cho học sinh.
Trong dạy học phân môn Lịch sử, để học sinh ghi nhớ kiến thức lịch sử
một cách chủ động, tích cực, sáng tạo chỉ có thể thông qua việc giáo viên tổ
chức cho các em mô tả, tường thuật lại, kể lại các trận đánh, các cuộc khởi
nghĩa, các nhân vật lịch sử hoặc tình hình của nước ta ở các thời kỳ, giai đoạn
lịch sử…….Ngoài ra thông qua kể chuyện còn tạo điều kiện cho các em phát
huy vốn hiểu biết thêm của mình thông qua việc đọc sách, báo, xem phim, tham
quan….Trên cơ sở đó kích thích trẻ ham tìm tòi học hỏi thêm ngoài chương trình
nội dung sách giáo khoa..
Ví dụ: Khi dạy bài “Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân”(Lịch sử 4), giáo
viên có thể hỏi: Em biết gì thêm về thời thơ ấu của Đinh Bộ Lĩnh hãy kể lại?
Hay khi dạy bài: “ Kinh thành Huế” (Lịch sử 4), giáo viên có thể hỏi học
sinh: Ngoài nội dung bài em còn biết gì thêm về thiên nhiên, cảnh vật, con
người ở Huế hãy kể lại?
Phương pháp kể chuyện thường được sử dụng khi giới thiệu bài mới để
gây hứng thú học tập cho học sinh, hoặc có thể sử dụng xen kẽ trong tiết học,
vào cuối tiết học, cũng có thể sử dụng phương pháp kể chuyện trong phần lớn
thời gian của tiết học nhất là khi dạy các bài học trình bày các sự kiện lịch sử
như diễn biến của cuộc khởi nghĩa, trận đánh.
Ví dụ: Khi dạy bài” Tiến vào dinh Độc Lập” (Lịch sử lớp 5), giáo viên
có thể treo hình ảnh xe tăng 390 của quân giải phóng húc đổ cánh cổng dinh
Độc Lập, rồi tường thuật lại một cách sinh động cuộc đánh chiếm dinh Độc
Copyright: Tài liệu đại học ©