BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
NUÔI TẰM CON
MÃ SỐ: MĐ 04
NGHỀ: TRỒNG DÂU – NUÔI TẰM
Trình độ: Sơ cấp nghề
2
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham
khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
Mã tài liệu: MĐ 04


5) Giáo trình mô đun Nuôi tằm lớn
6) Giáo trình mô đun Phòng trừ bệnh hại tằm
7) Giáo trình mô đun Chăm sóc tằm chín và thu hoạch kén

Để hoàn thiện bộ giáo trình này chúng tôi đã nhận được sự hướng dẫn,
hướng dẫn của Vụ Tổ chức Cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT; Tổng cục dạy
nghề - Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Đồng thời chúng tôi cũng nhận
được các ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, cán bộ kỹ thuật của các Viện,
Trường, các cơ sở nuôi tằm, Ban Giám Hiệu và các thầy cô giáo Trường Cao
đẳng Công nghệ và Kinh tế Bảo Lộc. Chúng tôi xin được gửi lời cảm ơn đến Vụ
Tổ chức cán bộ – Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục dạy nghề, Ban lãnh đạo
các Viện, Trường, các cơ sở sản xuất, các nhà khoa học, các cán bộ kỹ thuật, các

4
thầy cô giáo đã tham gia đóng góp nhiều ý kiến quý báu, tạo điều kiện thuận lợi
để hoàn thành bộ giáo trình này.
Giáo trình “Nuôi tằm con” giới thiệu khái quát về những vật tư cần có để
nuôi tằm; kỹ thuật ấp trứng, đảo trứng, hãm tối; kỹ thuật băng tằm trực tiếp, kỹ
thuật băng tằm gián tiếp, xử lý trứng nở muộn; kỹ thuậ
t cho tằm con khi nuôi
tằm bằng phương pháp truyền thống, kỹ thuật cho tằm ăn khi nuôi tằm có đạy
giấy; kỹ thuật thay phân, san tằm; Dấu hiệu và các biện pháp chăm sóc tằm ở
giai đoạn đặc biệt.
Trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những sai sót, chúng
tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, các cán bộ kỹ
thuật, các đồng nghiệp để giáo trình hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cả
m ơn!
THAM GIA BIÊN SOẠN
1. Chủ biên Nguyễn Viết Thông: giảng Trường Cao Đẳng Công nghệ và Kinh

2.3. Hệ thống điều chỉnh nhiệt 20
2.4. Hệ thống lưới bảo vệ chống côn trùng 20
3. Làm vệ sinh nhà tằm, dụng cụ và môi trường trước khi nuôi 20
3.1. Sát trùng bằng biện pháp vật lý 21
3.1.1. Sát trùng bằng ánh sáng mặt trời 21
3.1.2. Sát trùng bằng phương pháp đun sôi 21
3.1.3. Sát trùng bằng hơi nước nóng 21
3.2. Sát trùng b
ằng biện pháp hóa học 21
3.2.1. Clorua vôi 22
3.2.2. Foormol 22
Bài 2: ẤP TRỨNG 24
1. Chuẩn bị cho việc ấp trứng 24

6
1.1 Chuẩn bị trứng giống 24
1.2. Chuẩn bị phòng ấp trứng 25
1.3. Chuẩn bị và xử lý dụng cụ 25
2. Ấp trứng 25
3. Kiểm tra trong quá trình ấp trứng 27
4. Điều chỉnh nhiệt độ, ẩm độ phòng ấp trứng 28
5. Đảo trứng 28
6. Hãm tối 29
Bài 3: BĂNG TẰM 32
1. Chuẩn bị băng tằm 32
1.1. Chuẩn bị lá dâu để băng tằm 32
1.2. Chuẩn bị dụ
ng cụ để băng tằm 33
2. Kích thích trứng tằm nở 35
3. Thời gian băng tằm 35

2. Nuôi tằm con bằng phương pháp đạy giấy 59
2.1. Mục đích và ý nghĩa của việc nuôi tằm con đạy giấy 59
2.2. Điều kiện áp dụng 60
2.3. Kỹ thuật cho tằm con ăn 60
2.3.1. Kỹ thuật cho ăn 60
2.3.2. Những chú ý khi nuôi tằm con đạy giấy 61
3. Bảo quản lá dâu cho tằm con 62
Bài 5: THAY PHÂN, SAN TẰM 64
1. Mục đích của việc thay phân tằm 64
2. Xác định thời điểm thay phân tằm 65
3. Xác định số lần thay phân tằm 66
3.1. Căn cứ vào tuổi tằm 66
3.1.1. Tằm tuổi 1 66
3.1.2. Tằm tuổi 2 66
3.1.3. Tằm tuổi 3 67
3.2. Că
n cứ vào kỹ thuật nuôi 67
4. Các phương pháp thay phân 67
4.1. Thay phân bằng lưới 67
4.2. Thay phân bằng tay 70
5. San tằm 71
5.1. Mục đích của việc san tằm 71
5.2. Mật độ tằm 71

8
5.3. San tằm trước khi cho ăn 72
5.4. San tằm khi thay phân 72
6. Loại bỏ tằm xấu, tằm bệnh 73
7. Điều chỉnh nhiệt độ, ẩm độ nhà tằm 74
8. Điều chỉnh gió và ánh sáng 75

trong danh mục các mô đun đào tạo bắt buộc của nghề Kỹ thuật trồng dâu – nuôi
tằm. Nội dung mô đun trình bày các bước chuẩn bị nuôi tằm, kỹ thuật ấp trứng
tằm, kỹ thuật băng tằm, kỹ thuật cho tằm con
ăn, kỹ thuật thay phân san tằm, kỹ
thuật xử lý tằm con ở giai đoạn thức ngủ. Đồng thời mô đun cũng trình bày hệ
thống các bài tập, bài thực hành cho từng bài dạy và bài thực hành khi kết thúc
mô đun. Học xong mô đun này, học viên có khả năng tính toán, chuẩn bị được
lượng các vật tư, thiết bị cần thiết để nuôi dưỡng, chăm sóc tằm; thực hiện được
các công vi
ệc ấp trứng, băng tằm, chăm sóc tằm.

10
Bài 1: CHUẨN BỊ VẬT TƯ - TRỨNG TẰM GIỐNG
Mã bài: MĐ04–1

Để đảm bảo lứa nuôi tằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất, trước khi nuôi
tằm phải chuẩn bị vật tư và trứng tằm giống đầy đủ.
Số lượng và chất lượng vật tư nuôi tằm phụ thuộc vào quy mô sản
xuất, vốn đầu tư và điều ki
ện sản xuất.
Mục tiêu
− Chuẩn bị đúng và đủ vật tư, thiết bị, nhà phục vụ nuôi tằm; hệ thống
thiết bị trước khi nuôi tằm;
− Nêu được các biện pháp phòng trừ bệnh tằm; làm vệ sinh nhà nuôi, dụng
cụ và môi trường trước khi nuôi tằm.
− Có ý thức bảo quản vật tư và các trang thiết bị trong nhà tằm.
A. Nội dung
1. Chuẩn bị nhà và vậ
t tư nuôi tằm
1.1. Chuẩn bị cơ sở vật chất nuôi tằm


H04-1: Nhà tằm được xây tường xung quanh

− Vật liệu xây dựng nhà tằm: nhà tằm có thể được xây kiên cố hoặc được
làm bằng gỗ.
H04-2: Nhà tằm làm bằng gỗ

− Nhà tằm phải thuận lợi cho công việc điều chỉnh nhiệt độ, ẩm độ phù
hợp với các nhu cầu sinh lý của tằm.

12
− Nhà tằm thông thoáng trong những ngày nóng bức và ấm trong những
ngày giá lạnh. Đồng thời nhà tằm phải tiện lợi cho công việc vệ sinh sát trùng
nguồn bệnh.
− Hệ thống lấy ánh sáng vào nhà tằm phân bố đồng đều, tránh để ánh sáng
trực xạ chiếu vào nhà tằm và mình tằm, tốt nhất là ánh sáng tán xạ có cường độ
yếu.
− Nếu ánh sáng trong nhà tằm phân bố không đều giữa các vị trí, tằm có xu
hướ
ng dồn vào những vị trí có ánh sáng yếu, làm mật độ tằm tăng cao, thậm trí
chồng đè lên nhau gây sát thương da tằm, tằm dễ bị nấm xâm nhiễm, gây bệnh
cho tằm, tằm bị bệnh và chết.
Nhà tằm cần có hệ thống thông gió, đảm bảo không khí trong nhà tằm luôn
lưu thông được. Vì trong quá trình nuôi tằm, quá trình hô hấp của tằm và sự lên
men của chất thải sinh ra rất nhiều chất khí khác nhau: CO
2
, H


Yêu cầu diện tích:
− Diện tích nhà bảo quản dâu phụ thuộc vào nguồn lao động, khu vực
trồng dâu xa hay gần nơi nuôi tằm.
− Diện tích nhà bảo quản dâu được xác định dựa vào lượng dâu bảo quản
lớn nhất trong một lứa tằm. Đó là lượng dâu ở ngày thứ 3 và ngày thứ 4 của tằm
tuổi 5.
1.1.3. Nhà né
Nhà để né tằm có ảnh hưởng tr
ực tiếp đến tỷ lệ tằm đứng né, chất lượng tơ
kén. Do đó, khi thiết kế nhà để né cần đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật sau:
− Yêu cầu nền nhà phải tiện lợi trong công tác vệ sinh sát trùng. Tằm lên
né, thải ra rất nhiều nước tiểu làm cho nhà lên né luôn bị ẩm ướt, khi tằm lên né
nền nhà được rải những vật liệu hút ẩm.
− Nhà để né làm kén phải chủ
động trong việc điều chỉnh nhiệt độ thích
hợp theo từng giai đoạn làm kén.
− Ẩm độ nhà để né thấp, ẩm độ thích hợp là 65 – 70%.

14
− Có hệ thống thông gió tốt. Tuy nhiên, không nên để gió to lùa vào nhà
né, tằm sẽ làm kén phân tầng, giảm chất lượng kén.
− Nhà để né có hệ thống chống nhặng, kiến và đảm bảo vệ sinh được dễ
dàng.
− Yêu cầu diện tích nhà để né: Diện tích nhà để né bằng diện tích nhà nuôi
tằm lớn. Ngoài ra phải có một diện tích kho nhất định để cất và bảo quản né. H04-5: Bảo quản né


Nong được đan bằng tre nứa, một loại nguyên liệu rất sẵn ở vùng nông
thôn. Nong được đan hình tròn có đường kính nong dao động từ 1 – 1,2 m. H04-8: Nong đan bằng tre, nứa

Khay nuôi tằm có nhiều loại: khay lưới, khay nhựa, đan bằng tre thông
thường khay hình chữ nhật có kích thước 0,8 m x 1,2 m. H04-9: Khay nuôi tằm làm bằng nhựa

Số lượng khay nuôi tằm nhiều hay ít tùy thuộc vào giống tằm và mùa vụ
nuôi tằm. 17

H04-10: Khay nuôi tằm làm bằng lưới

1.2.3. Lưới thay phân
Lưới thay phân là dụng cụ dùng để tách tằm ra khỏi phân và lá dâu thừa.
Lưới thay phân được làm bằng nhựa. Kích thước mắt lưới phụ thuộc vào tuổi
tằm.
Tằm con sử dụng lưới có mắt lưới 0,5 cm x 0,5 cm để thay phân. Tằm lớn
dùng lưới có mắt lưới 2 cm x 2 cm để thay phân.

H04-11: Lưới thay phân
Ngoài các dụng cụ cần thiết trên, cần phải có một số dụng cụ hỗ trợ cho
các khâu kỹ thuật nuôi tằm.
Giấy bản, giấy nến, giấy nilong: dùng để nuôi tằm con, đạy lên nong tằm
nhằm duy trì ẩm độ thích hợp cho tằm, giữ cho lá dâu tươi lâu.
Thớt và dao để thái lá dâu.
Đũa dùng để san tằm, gắp t
ằm trong quá trình băng tằm.
Panh để gắp tằm đôi trên né.
Giá cho tằm ăn và thay phân.
Lò than: dùng để tăng nhiệt độ nhà để né trong quá trình trở lửa.
Bình xịt thuốc cầm tay.
Nhiệt ẩm kế đo nhiệt độ, ẩm độ nhà tằm.
Vôi bột, clorua vôi, foormol dùng để sát trùng nhà tằm, dụng cụ và mình
tằm.
2. Kiểm tra các thiết bị hỗ trợ cho việc nuôi tằm
2.1. Hệ thống điều chỉnh chi
ếu sáng
Ánh sáng có ảnh hưởng gián tiếp đến sự sinh trưởng, phát dục của tằm.
Ánh sáng không đều, bên tối, bên sáng, tằm sẽ tập trung vào 1 bên, ảnh hưởng
đến mật độ nong tằm. Từ đó, tằm phát dục không đồng đều.

20
Mỗi giai đoạn tằm có yêu cầu ánh sáng khác nhau. Tằm tuổi 1 có tính ưa
sáng. Tằm từ tuổi 2 đến tuổi 5 yêu cầu ánh sáng mờ đều. Giai đoạn tằm nhả tơ
kết kén tránh ánh sáng mạnh.
Để đáp ứng đầy đủ nhu cầu ánh sáng cho tằm qua từng giai đoạn cần phải
có hệ thống điều chỉnh chiếu sáng.
Trong nhà tằm nên lắp bóng đèn neon để điều ch
ỉnh ánh sáng nhà tằm phù
hợp.

2.4. Hệ thống lướ
i bảo vệ chống côn trùng
Tằm ở giai đoạn tuổi nhỏ rất dễ bị côn trùng tấn công, gây tổn thương tằm,
tằm bị bệnh và chết, từ đó làm giảm năng suất lứa nuôi.
Hệ thống lưới bảo vệ được lắp đặt ở tất cả các cửa sổ, cửa ra vào và các lỗ
thông gió.
3. Làm vệ sinh nhà tằm, dụng cụ và môi trường trước khi nuôi
T
ằm dễ bị nhiễm bệnh trong quá trình nuôi. Vì vậy, để phòng trừ bệnh cho
tằm, tránh lây lan bệnh từ tằm nuôi lứa trước sang lứa sau, ta cần chú ý đến việc
vệ sinh sát trùng nhà tằm, dụng cụ và môi trường trước khi nuôi tằm.
Có 2 biện pháp sát trùng nhà tằm:

21
- Sát trùng bằng biện pháp vật lý
- Sát trùng bằng biện pháp hóa học
3.1. Sát trùng bằng biện pháp vật lý
Sát trùng bằng biện pháp vật lý thường được sử dụng để sát trùng dụng cụ
nuôi tằm.
3.1.1. Sát trùng bằng ánh sáng mặt trời
Sát trùng bằng ánh sáng mặt trời đơn giản, dễ thực hiện, rẻ tiền.
Khi nhiệt độ ánh nắng trực xạ lên đến 40
0
C thì hiệu quả sát trùng đạt cao
nhất. Biện pháp này phụ thuộc vào thời tiết và nhiệt độ môi trường.
Ánh sáng mặt trời chỉ có tác dụng sát trùng bề mặt của dụng cụ mà không
có tác dụng đi sâu vào phía trong. Do đó, không tiêu diệt được hết mầm mống
gây bệnh cho tằm.
Vì vậy, để tăng hiệu quả sát trùng ta phải sử dụng kết hợp với các biện
pháp khác.

sáng mặt trời.
− Có tác dụng diệt trùng nhanh, mạnh đối với các tác nhân gây ra bệnh
bủng mủ, bủng đường ruột, nấm…
− Clorua vôi có hiệu lực diệt khuẩn nhanh mạnh, sau khi phun 30 – 60
phút là đã tiêu diệt được mầm bệnh.
−
Không bảo quản Clorua vôi ở nơi ẩm ướt, nhiệt độ cao và có ánh sáng
chiếu trực tiếp.
Cách sử dụng: Clorua vôi có 2 hình thức sát trùng:
− Sử dụng dạng dung dịch: pha clorua vôi với nồng độ 1% và phun với
liều lượng 225 – 250 ml/m
2
. Sau khi phun, dụng cụ phải được giữ ẩm trong thời
gian 30 phút để đảm bảo tác dụng sát trùng.
− Sử dụng dạng bột: Clorua vôi trộn với vôi bột theo tỷ lệ: 1/17. Sử dụng
sát trùng mình tằm, rây đều trên nong tằm.
3.2.2. Foormol
Tính chất:
− Foormol ở dạng dung dịch, màu xám tro, có mùi hắc.
− Foormol có khả năng tan trong rượu hoặc nước tạo thành hỗn hợp dễ
khuyếch tán.
− Foormol có tác dụng sát trùng v
ới phần lớn các tác nhân gây bệnh.
Sử dụng:
− Pha foormol với nồng 2% phun lên nhà tằm với liều lượng 180 ml/m
2
.
− Foormol có tác dụng xông hơi nên sau khi phun xong phải giữ kín phòng
trong thời gian tối thiểu 24 giờ.
− Trộn Foormol với than trấu rắc lên nong tằm để tránh sự lây lan của

Mã bài: MĐ04–2

Trứng tằm là một loại trứng côn trùng, chúng phát dục trong điều kiện tự
nhiên như trứng của các loài côn trùng khác. Nhiệt độ phòng ấp trứng tằm cao
hay thấp đều không có lợi cho sinh trưởng phát dục ở giai đoạn tằm, tằm sinh
trưởng phát dục yếu, dễ mắc các bệnh như bệnh bủng mủ, bệnh vi khuẩn đường
ruột.
Ẩm độ môi trường phòng ấp thấp, trứng bị sát, tỷ lệ nở thấp hoặc tằm nở ra
có hiện tượng đội mũ. Nếu ẩm độ phòng ấp quá cao, tỷ lệ nở cao nhưng đến khi
nuôi tằm, tằm dễ mắc bệnh.
Do đó, ấp trứng tằm là một công việc rất quan trọng, nó đảm bảo cho tỷ lệ
nở cao, nở đều và tằm ki
ến khỏe lên dâu nhanh.
Mục tiêu
− Nhận biết sự chuyển biến màu sắc mặt trứng;
− Xác định được thời điểm, thời gian hãm tối và kích thích ánh sáng để
trứng nở tập trung;
− Rèn luyện tính cẩn thận, tỷ mỉ, chính xác trong công việc ấp trứng;
A. Nội dung
1. Chuẩn bị cho việc ấp trứng
Trước khi tiến hành công việc ấp trứng tằm, phả
i tiến hành chuẩn bị và
kiểm tra phòng ấp, các dụng cụ ấp trứng tằm.
1.1 Chuẩn bị trứng giống
Trứng giống có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng kén. Do
đó, khi chuẩn bị trứng giống cần biết rõ nguồn gốc trứng và trứng phải đảm bảo
chất lượng.
Tùy theo điều kiện ngoại cảnh của từ
ng mùa vụ, khu vực để chọn cơ cấu
giống cho thích hợp.

− Dây phơi, vải
− Nhiệt kế, ẩm độ kế
− Các loại hóa chất sát trùng và phòng trừ kiến, thạch sùng, gián, chuột
như vôi bột, clorua vôi, keo dính hoặc nhớt xe
Xử lý dụng cụ sạch sẽ trước khi ấp trứng. Tuyệt đối không sử dụng những
dụng cụ bẩn, vì đây là một trong những nguyên nhân gây bệnh cho tằm, ảnh
hưởng đến s
ức khỏe tằm sau khi nở.
2. Ấp trứng
Đối với trứng rời:
− Đựng trứng vào trong một túi vải, ngâm vào dung dịch foormaldehyt 2%
trong thời gian 30 – 45 phút.
− Lấy ra rửa bằng nước sạch cho đến khi hết mùi foormaldehyt thì vẩy khô
nước và đổ trứng ra vải phơi trong nhà ấp trứng.
− Khi phơi trứng chú ý rải mỏng và thường xuyên đảo đều trứng.
− Trứng khô có biểu hiện các quả trứ
ng rời nhau không kết dính với nhau.