Tự ôn thi Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học – Tập 1 (LT3.8) Th.s Tô Nguyên Cương
Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU - 1 - Website:

BẠN LÀ GIÁO VIÊN, BẠN KHÔNG ĐI DẬY THÊM MÀ CHỈ TRÔNG
CHỜ VÀO ĐỒNG LƯƠNG HÀNG THÁNG? BẠN THẤY CUỘC SỐNG
CỦA MÌNH THẾ NÀO? BẠN CÓ TỰ TIN TRONG CUỘC SỐNG SO VỚI
BẠN BÈ LÀM NGÀNH NGHỀ KHÁC?

TẠI SAO BẠN KHÔNG ĐI DẬY THÊM? ĐI DẬY THÊM BẠN ĐƯỢC
GÌ? (KINH TẾ - CON BẠN ĂN UỐNG ĐẦY ĐỦ - ĐIỀU KIỆN HỌC TẬP
TỐT, KIẾN THỨC CỦA BẠN NGÀY CÀNG SÂU SẮC, HỌC SINH NỂ
TRỌNG, …)

TẠI SAO KHÔNG ĐẦU TƯ 2-3 BUỔI DẬY THÊM ĐỂ CÓ MỘT BỘ TÀI
LIỆU HOÀN CHỈNH ĐỂ CÓ THỂ BẮT ĐẦU DẬY THÊM? HAY BẠN
MUỐN MẤT THÊM 2 ĐẾN 3 NĂM MÒ MẪM ĐỂ LẤY … KINH
NGHIỆM?

Theo yêu cầu của một số thầy cô giáo dạy Sinh ở Ninh Bình, Bắc Giang, …
chúng tôi quyết định giảm 50% giá bản word 2 cuốn sách Tự ôn thi Tốt nghiệp,
Đại học môn Sinh học cho 10 thầy cô giáo đầu tiên đăng kí.
Cụ thể:
Tập 1: 1.100.000đ chỉ còn 550.000đ
Tập 2: 900.000đ (Với 1756 câu hỏi và bài tập) chỉ còn 450.000đ

Đọc thử phiên bản 3.8 với 2 tập:
Đọc thử tập 1:
Đọc thử tập 2:

Sau khi cân nhắc, ngoài giảm 50% cho 10 thầy cô đầu tiên chúng tôi sẽ tiếp

khi học phải cố gắng tự tưởng tượng nhưng đã được Ths Tô Nguyên Cương cụ thể hóa, dễ
hiểu, sinh động trong tập sách này. Phổ biến tất cả giáo viên, sách tham khảo đều yêu cầu học
sinh học công thức, nhưng anh lại “cấm” học sinh học công thức. Anh đã hướng dẫn một cách
tỉ mỉ, bản chất sinh học của các công thức giúp cho học sinh vừa nhớ lý thuyết, thông qua đó
có thể vận dụng giải các tình huống bài tập một cách dễ dàng. Quả đúng là công thức trong
sinh học rất nhiều nếu chúng ta không tiếp cận bản chất thì thực sự không thể nắm bắt hết
được. Ngoài ra tôi rất thích thú với cách giải bài tập của anh – đầy sáng tạo và linh hoạt dựa
trên bản chất sinh học. Có thể nói, tập sách này đã:
 Cung cấp đầy đủ, hệ thống kiến thức Sinh học phổ thông một cách bản chất, logic.
 Nội dung được thể hiện phần lớn bằng hình ảnh nên giúp học sinh dễ nhớ, dễ hiểu.
 Từng bước giúp học sinh phát triển năng lực sáng tạo, độc lập trong học tập môn Sinh
học.
 Giúp học sinh có thể dùng để tự học mà hoàn toàn không cần đi học thêm.
 Là một kênh tham khảo giá trị dành cho các thầy cô giáo dạy bộ môn Sinh học.
Chúng tôi trân trọng giới thiệu tới các em học sinh, các bậc phụ huynh và các thầy cô giáo bộ
sách hay Tự ôn thi Tốt nghiệp, đại học môn Sinh học, gồm 2 quyển: Quyển lý thuyết và Quyển
bài tập.
Do tài liệu được dày công viết và biên soạn mà không đòi hỏi phí bản quyền nên chúng tôi
mong muốn bạn học sẽ ủng hộ tác giả bằng cách mua sách chỉ với giá photo, là cơ sở để tập
sách ngày càng hoàn thiện ở những lần tái bản sau, đáp ứng nhiều hơn nữa nhu cầu học tập bộ
môn Sinh học. Khi mua sách trực tiếp từ tác giả, sách sẽ được in đầy đủ, rõ nét và được đóng
quyển cẩn thận. Ông Nguyễn Thái Chi
Bác sĩ, giảng viên y khoa Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên.
Thạc sĩ Y tế công cộng, Khoa Y tế công cộng, Đại học Mahidol, Bangkok Thái Lan.

Tôi xin được cảm ơn Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Thái Chi đã đọc và đưa ra những nhận định, đánh
giá khách quan về tập sách.
Đặc biệt cho thầy được cảm ơn sự tin yêu của các em học sinh với những tiết dạy, tiết ôn luyện
của thầy. Chính các em là động lực quan trọng nhất để thầy có đủ quyết tâm miệt mài, không
quản ngày đêm hệ thống toàn bộ chương trình ôn thi Đại học của thầy thành tập sách này dành
cho các em.

Tự ôn thi Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học – Tập 1 (LT3.8) Th.s Tô Nguyên Cương
Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU - 4 - Website: ĐÔI NÉT VỀ TÁC GIẢ
THPT: Học chuyên Sinh trường THPT Chuyên Thái Nguyên.
(9 điểm đầu vào môn chuyên, cao nhất lớp chuyên).
Đại học: Khoa Sinh học, Trường Đại học sư phạm Hà Nội
(Từng học lớp Cử nhân Chất lượng cao).
Cao học: Chuyên ngành Lý luận & phương pháp dạy học Sinh học tại
Trường ĐHSP Thái Nguyên dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Dương Tiến Sỹ - Trường
Đại học sư phạm Hà Nội.
Nghiên cứu sinh: Chuyên ngành Lý luận & phương pháp dạy học Sinh học theo quyết định số
3891/QĐ-ĐHSPHN ngày 9 tháng 10 năm 2012 của Hiệu trưởng Trường Đại học sư
phạm Hà Nội (do bận công việc riêng nên tạm nghỉ)
Quan điểm sống: “Thời gian của các bạn là có hạn, vì thế đừng lãng phí để sống cuộc sống
của ai đó. Đừng nhốt mình trong những giáo điều - sống với thành quả là suy nghĩ của
những người khác. Đừng để quan điểm của những người xung quanh nhấn chìm đam mê
trong sâu thẳm của bạn. Và điều quan trọng nhất, hãy dũng cảm đi theo trái tim và trực
giác của mình. Bằng cách nào đó chúng sẽ biết bạn thực sự muốn trở thành cái gì. Tất
cả những thứ khác chỉ là thứ yếu.” Steve Jobs.
Sứ mệnh: Xây dựng thế giới phẳng trong học tập. Bắt đầu bằng việc viết tập sách Tự ôn thi
Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học mà không phải đi học thêm.

BÀI 9: CƠ CHẾ BIỂU HIỆN TÍNH TRẠNG - CÁC QUY LUẬT DI TRUYỀN 54
MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 54
GREGOR MENDEL 55
I. QUY LUẬT PHÂN LI 57
II. QUY LUẬT PHÂN LI ĐỘC LẬP 60
III. QUY LUẬT TƯƠNG TÁC GENE 64
IV. QUY LUẬT DI TRUYỀN TÁC ĐỘNG ĐA HIỆU (Gene đa hiệu) 68
V. LIÊN KẾT GENE (Bản chất: Là quy luật liên kết gene hoàn toàn) 69
VI. HOÁN VỊ GENE (Bản chất: Là liên kết gene không hoàn toàn) 73
VII. GIỚI TÍNH VÀ QUY LUẬT LIÊN KẾT VỚI GIỚI TÍNH 77
VIII. QUY LUẬT DI TRUYỀN QUA TẾ BÀO CHẤT - DT ngoài nhân 82
BÀI 10: CƠ CHẾ BIỂU HIỆN Ở CẤP ĐỘ TẾ BÀO - CƠ THỂ: 84
ÔN TẬP CHƯƠNG II – DI TRUYỀN HỌC TẾ BÀO – CƠ THỂ 88

Tự ôn thi Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học – Tập 1 (LT3.8) Th.s Tô Nguyên Cương
Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU - 6 - Website:

CHƯƠNG III: DI TRUYỀN HỌC QUẦN THỂ 92
Bài 11: DI TRUYỀN HỌC QUẦN THỂ 92

CHƯƠNG IV: ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC 98
BÀI 12: ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC TRONG NÔNG NGHIỆP 98
BÀI 13: ỨNG DỤNG TRONG Y HỌC - DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI 108
ÔN TẬP PHẦN I – DI TRUYỀN HỌC 114

PHẦN II: TIẾN HOÁ 123
BÀI 14: CÁC BẰNG CHỨNG TIẾN HOÁ 124
BÀI 15: CÁC HỌC THUYẾT TIẾN HÓA 128
BÀI 16: CƠ CHẾ TIẾN HOÁ 135
BÀI 17: SỰ PHÁT SINH, PHÁT TRIỂN CỦA SỰ SỐNG 146

Chúng tôi chúc mừng các em học sinh đã cầm trên tay quyển sách này làm cẩm nang
ôn thi môn Sinh học cho kì thi Tốt nghiệp và Đại học, phiên bản LT3.8. Với cách tiếp cận bản
chất, hình tượng chúng tôi sẽ giúp cho các em từng bước, từng bước tiếp cận với môn Sinh
học một cách dễ dàng và hiệu quả theo quy luật nhận thức.
Từ khi internet phát triển, thói quen đọc sách, tự học của học sinh đã dần mất dần và từ
đó xuất hiện 2 hiện tượng đáng buồn: Học sinh “nghiện” điện tử và học sinh “nghiện” … học
thêm. “Nghiện” học thêm thực sự rất nguy hiểm, nó làm cho người học mất thời gian, nhu
nhược, thụ động - ì, không có sự sáng tạo, …. Lý do các em “nghiện” học thêm môn Sinh học
chủ yếu là do chương trình, cách tiếp cận của SGK làm cho các vấn đề đáng nhẽ đơn giản lại
trở nên phức tạp, lộn xộn và trừu tượng. Kết quả không phù hợp với nhận thức của đa số học
sinh và làm làm các em chán nản, mất tự tin và “bất lực” trong hoạt động tự học. Để quên đi
những khó khăn đó, và để được “làm chủ” mình một số em đã lao vào chơi điện tử, một số
khác đến các lớp học thêm để nghe những lời giảng của thầy làm chỗ dựa tinh thần cho mình.
Nhiều em “nghiện” học thêm đến nỗi ngày gần thi đi học tới 3 đến 4 ca mà không giải quyết
được kết quả học tập, đơn giản chỉ giải quyết mặt tâm lý là không còn phải “lo”, “sợ” khi các
bạn đang đi học thêm còn mình phải ở nhà. Có nhiều em “nghiện” đi học thêm bởi ở đó có
thầy cô học hộ các em. Những lời thầy giảng, giúp các em đỡ phải đọc sách; các bài giải thầy
đưa ra các em đỡ phải giải; thầy hệ thống hóa kiến thức các em đỡ phải làm; những tình
huống khó các em đỡ phải tư duy.
Các em cần lưu ý rằng, mặc dù đi học thêm thấy các thầy cô dạy hay đến mấy nhưng
các em về nhà không giành thời gian gấp đôi, gấp ba, thậm chí nhiều lần hơn nữa để củng cố
thì tất cả những điều hay học được cũng trở nên vô nghĩa. Các em có biết Thomas Alva Edison
không? Theo Bách khoa toàn thư mở (Wikipedia), trong một lần tiếp kiến tổng thống Mỹ
Rutherford B. Hayes tại Nhà Trắng, Edison đã làm mọi người kinh
ngạc khi trả lời câu hỏi của tổng thống về việc mình tốt nghiệp kĩ
sư ở Mỹ hay tại Châu Âu, ông đưa ra tờ giấy gấp tư trong đó có
dòng nhận xét của thầy hiệu trưởng: " trò T. Edison, con trai ông,
là một trò dốt, lười và hư. Tốt nhất là nên cho trò ấy đi chăn lợn thì
hơn vì chúng tôi thấy rằng trò ấy có học nữa thì sau này cũng
không nên trò trống gì ". Kết quả ông chỉ được đi học trong 3

 Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU: Bến xe Đại Từ – Đại Từ - Thái Nguyên
 Gọi điện tới số 0984.280.076
 Gửi mail tới địa chỉ
 Truy cập website và để lại tin nhắn trên đó.
 Truy cập facebook: và để lại tin nhắn trên đó. Đại Từ, ngày 14/07/2013
Tác giả:

Ths. Tô Nguyên Cương
Tự ôn thi Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học – Tập 1 (LT3.8) Th.s Tô Nguyên Cương
Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU - 9 - Website:
“Thời gian của các bạn là có hạn, vì thế đừng lãng phí để sống cuộc đời của ai đó. Đừng nhốt
mình trong những tư tưởng giáo điều - sống với kết quả suy nghĩ của những người khác. Đừng

Toàn bộ quyển sách gồm 3 phần Di truyền học, Tiến hóa và Sinh thái học. Trong đó mỗi
phần là một logic rất chặt chẽ - không chỉ chặt chẽ giữa các chương, các bài mà các đơn vị nội
dung trong mỗi bài cũng được cấu trúc vô cùng chặt chẽ, các em phải nghiên cứu theo thứ tự
từng nội dung, từng bài. Trước mỗi phần chúng tôi đều đưa ra tổng quan nội dung sẽ trình bày
nên yêu cầu các em hãy nghiên cứu kĩ, nhớ có bao nhiêu vấn đề và hiểu nội dung logic của nó
hoặc ít nhất tự gán logic cho nó để em dễ nhớ, dễ hiểu.
Ở đây chúng tôi chỉ hướng dẫn cách học cho 2 chương khó nhất của phần Di truyền học do
có nhiều nội dung, nhiều bài tập, nhiều cơ chế trừu tượng. Các chương, các phần còn lại thì
quyển sách đã trình bày đầy đủ, các em có thể hoàn toàn tự học được dễ dàng.
Chương 1: Di truyền học phân tử
Các em cần nghiên cứu thật kĩ Cấu trúc Acid nucleic và Cơ chế ADN nhân đôi. Các em cần
vẽ được cấu trúc một nu và một đoạn ADN có tối thiểu 2 cặp nu. Không chỉ vậy với các cơ chế

Tự ôn thi Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học – Tập 1 (LT3.8) Th.s Tô Nguyên Cương
Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU - 11 - Website:

đã có trong sách các em cần vẽ lại và mô tả được. Chúng tôi khuyến khích các em vẽ lại theo
cách của mình nhưng cần giữa nguyên bản chất và nếu có chỗ nào đắn đo hãy liên hệ ngay với
chúng tôi. Không quan trọng xấu đẹp, quan trọng là em nhìn vào em hiểu em đã vẽ gì và nó thể
hiện điều gì. Khi các em đã hiểu rồi thì sang quyển Bài tập của chúng tôi các em sẽ dễ dàng
làm chủ các “công thức” và sau đó là thoát ly hoàn toàn khỏi các “công thức” vô nghĩa.

Chương 2: Di truyền học tế bào - cơ thể
Với chương này các em cần nghiên cứu thật kĩ cấu trúc NST, vẽ và mô tả được cơ chế
nguyên phân, đặc biệt là giảm phân. Trong đó cơ chế giảm phân là cơ chế chìa khóa giúp em
chinh phục các quy luật di truyền một cách dễ dàng. Ngược lại khi không hiểu sâu sắc và nắm
chắc cơ chế giảm phân, chắc chắn các em sẽ không bao giờ hiểu được các quy luật di truyền.
Phần các quy luật di truyền, nội dung biện luận rất quan trọng. Chúng tôi đã cố gắng đưa ra
những cách tư duy, biện luận tối ưu – đó cũng chính là những bài mẫu và lời giải mẫu mẫu
mực cho tư duy mà chúng tôi đã cân đo đong đếm rất nhiều. Cụ thể, sau khi thí nghiệm được
I - NGUYÊN TẮC
1. Tự tin, duy trì cảm xúc, hành động không ngừng, tiến tới
mục tiêu. Sự tự tin của em là của em hay của bạn em, thầy cô
hay người khác? Thật đơn giản, sự tự tin của em là của em vì
vậy em toàn quyền sở hữu, điều khiển nó. Tất cả chúng ta có
khoảng 1000 000 000 000 tế bào thần kinh. Giả sử nếu hơn kém
nhau thì cũng chỉ một vài triệu, không đáng kể so với số tế
bào thần kinh chúng ta có. Hay nói cách khác xuất phát điểm
của tất cả chúng ta từ khi sinh ra là như nhau vì vậy hãy căn
cứ vào tất cả những điều mình đã làm được, những thành công
đã có mà em hãy “nhanh chân” tự tin vào bản thân để “giành
lấy” mục tiêu, mơ ước của mình.
Phần lớn trong chúng ta không điều khiển được cảm xúc của
mình, mà để cho “dòng đời xô đẩy”, có người tin mình không thể
học tốt được đơn giản chỉ là những lời nhận xét không tốt về
mình, rồi có người khi bị nhận xét thì bức xúc ám ảnh và ngờ vực
chính bản thân mình, có người cứ ngồi mà … đau khổ. Điều quan
trọng nhất tất cả họ đều không làm là “Đứng dậy và làm lại, làm
lại và làm lại” cho tới khi người kia phải thay đổi cách nhìn về
mình.
Còn về học tập, rất nhiều học sinh tự hào và khoe khi nào “hứng”
thì học. Như vậy thời gian để chúng ta “hứng học” sẽ không nhiều. Tại sao chúng ta không
nghĩ và làm khác đi là làm cho mình luôn ở trạng thái tâm lý tích cực trong học tập? Để làm
được điều đó thật đơn giản. Đầu tiên các em cần phải luôn nhìn thấy mơ ước của mình muốn
đạt được, tiếp đó trong tư duy và trong lời nói tránh dùng những từ tiêu cực, mất phương
hướng như: buồn, chán, khó quá, không biết thế nào, nếu trước đây mình cố gắng, quyết tâm
thì giờ đã khác, … mà hãy thay vào đó bằng những câu từ tích cực, có phương hướng: vui,
phấn khởi, không khó, mình sẽ làm được, mình sẽ học giỏi, mình sẽ trở thành một bác sỹ giỏi

nhớ ít nhất 500 tình huống (Gồm 100 câu dẫn và 400 phương án) của 100 câu hỏi trắc nghiệm.
3. Không học “công thức”, giải bài tập tự nhiên trên nền toán học
cơ bản và cơ chế, quy luật Sinh học: Nghe như có vẻ vô lý tuy nhiên
đây là cách tiếp cận các tình huống bài tập Sinh học chỉ có trong
quyển sách này của chúng tôi. Đây là phương pháp tiếp cận mới đã
được chúng tôi nghiên cứu, xây dựng và phát triển. Nếu chúng ta
không hiểu bản chất, chăm chăm học “công thức” mà không hiểu gì
thì thật vô cùng nguy hiểm bởi trong bài tập Sinh học có rất nhiều cái
gọi là “công thức”. Không chỉ vậy việc nhớ “công thức” sẽ hạn chế sự linh hoạt, năng lực sáng
tạo cũng như tốc độ giải quyết các tình huống bài tập của bản thân. Qua tập sách này chúng tôi
sẽ giúp em hiểu bản chất sinh học của các “công thức” mà trong rất nhiều sách tham khảo đã

Tự ôn thi Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học – Tập 1 (LT3.8) Th.s Tô Nguyên Cương
Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU - 14 - Website:

nêu ra. Bên cạnh đó chúng tôi giúp em cách nhớ một cách bản chất, hình tượng và một cách dễ
dàng tất cả những “công thức” đó. Từ đó em có thể vận dụng một cách nhanh chóng, linh hoạt
để giải bài tập mà không phụ thuộc “công thức”.
4. Muốn học thật tốt, thật xuất sắc hãy trở thành một họa sĩ chăm chỉ và là một nhà văn,
nhà thơ dám mơ mộng, tưởng tượng: Bản chất tư duy của con người là tư duy qua biểu tượng
– hình ảnh. Tức là khi đề cập đến cái gì chúng ta sẽ hình dung ra nó như thế nào chứ không
phải nó được viết như thế nào. Do đó tại sao mỗi một đơn vị kiến thức, một hệ thống kiến
thức, một cơ chế, quá trình em lại không dám “hình tượng” hóa nó bằng sơ đồ, bằng hình vẽ
theo cách riêng của mình. Như vậy sau khi vẽ xong em đã hoàn toàn nắm được kiến thức, thậm
chí có thể trình bày lại một cách rành mạch, rõ ràng bằng hình em đã vẽ như là em đang kể về
một khung cảnh, một chuyến đi chơi của mình. Nếu để đầu óc bay bổng em cũng có thể nhân
vật hóa cho các khái niệm cũng như thổi hồn vào nó hoặc sáng tác ra một bài thơ vần điệu.

SƠ ĐỒ TƯ DUY “ĐỂ TRỞ THÀNH THIÊN TÀI”
II - CHUẨN BỊ

IV - LÀM BÀI TẬP
Bản chất: Bài tập Sinh học = Cơ chế, quy luật sinh học + Toán học cơ bản
- Trên cơ sở bản chất của Bài tập Sinh học, em có thể thấy
mình cần chuẩn bị tốt những yếu tố nào để có thể giúp em hiểu,
giải nhanh các bài tập. Thứ nhất em phải nắm vững các cơ chế,
quy luật sinh học; thứ hai là cần phải trau dồi kĩ năng xử lý
toán học linh hoạt.
- Với những kiến thức không thể hiểu do bị rỗng kiến thức thì
học thuộc lòng nhưng hạn chế tối đa.
- Tóm tắt đầu bài sẽ giúp chúng ta dễ dàng thấy được vấn đề cũng như biết đầu bài đã cho cái
gì và phải làm cái gì. Với mỗi nội dung đầu bài cho đều có một ý nghĩa nhất định phục vụ
cho việc làm bài tập.
- Làm bài tập trên cơ sở 2 cách:
+ Làm xuôi: Kết nối giả thiết để dẫn đến kết quả.
+ Làm ngược: Từ kết quả ta biến đổi, hướng tới những nội dung giả thiết cho.

Tự ôn thi Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học – Tập 1 (LT3.8) Th.s Tô Nguyên Cương
Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU - 16 - Website:

- “Sao chép tư duy”, có thể thực hiện đơn giản bằng cách xem lại thường xuyên các bài tập
khó (ở Quyển 2) và giải lại. Nếu sau 30 phút không làm lại được thì xem lời giải. Lặp lại
hàng tuần cho đến khi nhìn thấy bài đó em sẽ biết ngay phải làm gì.

V – HỌC TRẮC NGHIỆM
- Học 1 câu cho 10 câu: Với mỗi câu không chỉ chỉ ra được đáp án mà cần chỉ ra được các
đáp án còn lại sai ở chỗ nào.
- Tích lại những câu chưa làm được. Tùy vào mức độ khó và hay có thể đánh dấu thêm
bằng kí hiệu riêng. VD như *, **, ***, … thậm chí cả ghi chú bằng chữ về vấn đề của
câu đó.
- Những lần ôn tập sau chỉ ôn lại những câu khó, chứa “bẫy” và chưa làm được.
“Điều tuyệt vời nhất trong cuộc sống này là làm những điều mà người
khác bảo bạn không làm được”

Tự ôn thi Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học – Tập 1 (LT3.8) Th.s Tô Nguyên Cương
Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU - 18 - Website:

PHẦN I: DI TRUYỀN HỌC
 Tại sao em sinh ra vừa giống bố mẹ, vừa khác bố mẹ?
 Tại sao thiên tài Einstain lại là cha ruột của 2 người con … bình thường? STT
Cấp độ
Phân tử
Tế bào - cơ thể
Quần thể


Đột biến NST
Di nhập gene, yếu
tố ngẫu nhiên,
CLTN, ĐB

4
Cơ chế biểu
hiện tính
trạng

Phiên mã và dịch mã

Các quy luật di truyền
Ngẫu phối (giao
phối, giao phấn),
giao phối gần (tự
thụ).

5
Cơ chế điều
hòa biểu
hiện
Cơ chế điều hòa hoạt
động của gene
Mối quan hệ giữa kiểu
gene, môi trường và
kiểu hình

Tần số allele ổn

a. Cấu trúc hoá học

Hình 1.1. Cấu tạo một nucleotid (A)
Acid nucleic là acid hữu cơ trong tế bào, chứa các nguyên tố C, H, O, N và P.
Cấu
trúc
ADN
ARN

1.
Đơn
phân
(300
đvC)

Hình
1.2
Nucleotide: Gồm 3 thành phần:
- Đường pentose (5C): Deoxyribose
(C
5
H
10
O
4
)
- Base nitrogen (A, T, G, X)
- Nhóm phosphate - H
3
PO

polynucleotide.
- Các ribonucleotide trên mỗi mạch liên kết
với nhau bằng mối liên kết hóa trị
(phosphodieste) theo một chiều xác định (5’-
3’) giữa đường của ribonucleotide phía trước
với nhóm phosphate của ribonucleotide phía
sau. Tạo thành chuỗi polyribonucleotide.
3.
Hai
mạch
- 2 chuỗi polynucleotide liên kết với
nhau bằng các liên kết hydrogen theo
NTBS:
+ A = T bằng 2 liên kết hydrogen.
+ G  X bằng 3 liên kết hydrogen.
- 1 chuỗi polyribonucleotide có thể tự cuộn
xoắn liên kết với nhau bằng các liên kết
hydrogen: (VD: tARN, rARN)
+ rA = rU bằng 2 liên kết hydrogen.
+ rG  rX bằng 3 liên kết hydrogen.

Tự ôn thi Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học – Tập 1 (LT3.8) Th.s Tô Nguyên Cương
Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU - 20 - Website: Hình 1.2. Phân biệt các loại nucleotide.



ADN (Dạng B)
ARN
- Gồm 2 mạch polynucleotide xoắn kép,
đều song song quanh một quanh trục
tưởng tượng, giống 1 cái cầu thang xoắn.
+ Bậc thang: Là sự liên kết giữa các cặp
base nitrogen theo NTBS.
+ Tay thang: Là sự liên kết kế tiếp giữa 2
thành phần đường và nhóm phosphate.
- Độ dài của một nucleotide là 3,4 A
0
.
- Mỗi chu kì xoắn gồm 10 cặp nucleotide.
- Đường kính vòng xoắn là 20 A
0
.
- Gồm 1 mạch polyribonucleotide. Có 3 loại
polyribonucleotide :
+ mARN: Mạch thẳng, có trình tự ribonucleotide
đặc hiệu (không được dịch mã) nằm gần mã mở
đầu để ribosome có thể nhận biết vị trí, chiều
thông tin di truyền và tiến hành dịch mã.
+ tARN: Chuỗi polyribonucleotide cuộn xoắn, có
đoạn các cặp base liên kết theo nguyên tắc bổ
sung (A = U, G  X) → 3 thuỳ. Có 2 đầu quan
trọng: Một đầu mang acid amine, một đầu mang
bộ ba đối mã (anticodon). (Xem hình 1.6)
+ rARN: Chuỗi polyribonucleotide, ở nhiều vùng
có liên kết bổ sung tạo nên vùng xoắn kép cục bộ.

ADN mà được lưu giữ trên ARN (HIV, dại, …) Hình 1.6. Cấu trúc tARN

Hình 1.5. Cấu trúc HIV
A. Glicoprotein; B. Vỏ ; C.
Capside; D. 2 phân tử ARN; E.
Enzyme phiên mã ngược.

II. GENE: Đơn vị chức năng của ADN
1. Khái niệm
a. Ví dụ
- Gene mang thông tin mã hoá chuỗi
polypeptide Hb α của phân tử
hemoglobin.
- Gene mang thông tin mã hoá tARN, rARN.

Hình 1.7. Cấu trúc hemoglobin
b. Định nghĩa: Là một đoạn phân tử ADN (hoặc ARN) mang thông tin mã hoá cho một
chuỗi polypeptide hay một phân tử ARN.  1 ADN = n gene
c. Cấu trúc: Vùng
Vị trí
Vai trò
Vùng điều hoà
Đầu 3’ mạch gốc
Có trình tự nucleotide đặc biệt giúp enzyme

+ Tính có hướng và liên tục: Đọc từ một điểm xác định theo từng bộ ba (ribo)nucleotide,
không gối lên nhau.
+ Tính phổ biến: Tất cả các loài sinh vật đều sử dụng chung 64 bộ mã di truyền (trừ một
vài ngoại lệ).
+ Tính đặc hiệu: Mỗi một bộ ba chỉ quy định một acid amine.
+ Tính thoái hoá: Hai hay nhiều bộ ba cùng quy định một acid amine.
+ Các bộ ba cùng mã hóa cho một acid amine có thường có 2 nu đầu giống nhau.
VD: XGU, XGX, XGA, XGG, AGA, AGG đều mã hóa acid amine arginine.
c. Phân loại
+ Mã không mã hoá acid amine: UAA, UAG, UGA.
+ Mã mã hoá acid amine: Các bộ ba còn lại (AUG là mã mở đầu, mã hoá acid amine
methionine ở sinh vật nhân thực, mã hóa acid amine formyl methionine ở sinh
vật nhân sơ)

Chú ý: Bộ ba trên ADN: Bộ ba mã hóa.
Bộ ba trên mARN: Bộ ba sao mã (codon).
Bộ ba trên tARN: Bộ ba đối mã (anticodon). Tự ôn thi Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học – Tập 1 (LT3.8) Th.s Tô Nguyên Cương
Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU - 24 - Website:

III. PROTEIN – CẤU TRÚC KHÔNG PHẢI VẬT CHẤT DI TRUYỀN

1. Đơn phân: Acid amine
Trong tự nhiên có khoảng 20 loại acid amine khác
nhau. Mỗi acid amine gồm 3 thành phần:

2. Vẽ, mô tả cấu trúc hóa học của một đoạn ADN với 2 cặp nucleotide? (Không cần vẽ cấu tạo
chi tiết từng thành phần)
3. Vẽ, mô tả cấu trúc tổng quát phân tử tARN và giải thích?
4. Cho sơ đồ cấu trúc một gene:

Hãy xác định đâu là vùng điều hòa, đâu là vùng mã hóa, đâu là vùng kết thúc?
"Live as if you were to die tomorrow. Learn as if you were to live forever." - Mahatma Gandhi -
(Hãy sống như thể ngày mai bạn sẽ ra đi. Hãy học như thể bạn sẽ sống mãi mãi)

Tự ôn thi Tốt nghiệp, Đại học môn Sinh học – Tập 1 (LT3.8) Th.s Tô Nguyên Cương
Tư vấn, cung cấp tài liệu TOBU - 25 - Website:

BÀI 2: CƠ CHẾ DI TRUYỀN CẤP ĐỘ PHÂN TỬ - QUÁ TRÌNH ADN NHÂN ĐÔI

 Tại sao từ một phân tử ADN mẹ qua quá trình nhân đôi tạo ra 2 phân
tử ADN con giống hệt nhau và giống hệt mẹ?

1. Bản chất: Là cơ chế mà thông tin di truyền được mã hóa dưới dạng trình tự các nucleotide
trên phân tử ADN được truyền đạt chính xác qua các thế hệ tế bào, cơ thể. Kết quả từ
một phân tử ADN mẹ tạo ra 2 phân tử ADN con giống hệt nhau và giống hệt mẹ.
2. Vị trí: - Sinh vật nhân sơ: Xảy ra trong tế bào chất.
- Sinh vật nhân thực: Xảy ra trong nhân, trong các bào quan ty thể, lục lạp.
3. Thời điểm: Pha S thuộc giai đoạn chuẩn bị của quá trình phân bào (Xem bài 7).
4. Nguyên tắc
- Nguyên tắc bổ sung: Là nguyên tắc A liên kết với T bằng 2 liên kết hydrogen, G liên
kết với X bằng 3 liên kết hydrogen.
- Nguyên tắc bán bảo toàn: Là nguyên tắc giữ lại một nửa trong quá trình nhân đôi.