Đảng Cộng Sản Việt Nam Muôn Năm
Đạo đức cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh
Ảnh Tư liệu
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến vấn đề giáo dục đạo đức, đạo đức trong tư
tưởng của Bác xuất phát từ lòng yêu nước, thương dân, từ khát vọng cứu nước, giải phóng dân tộc.
Trong tư tưởng của Hồ Chí Minh, Bác đi từ chủ nghĩa yêu nước chân chính đến chủ nghĩa cộng sản, từ
Thàn Điêu Đại Hiệp
Đảng Cộng Sản Việt Nam Muôn Năm
đạo đức của người yêu nước đến đạo đức của người cộng sản. Phẩm chất đạo đức trong con người của
Bác là phẩm hạnh, tác phong, quy phạm cao đẹp, là phương hướng, phương thức đúng đắn nhất để
Người thực hiện tư tưởng vì dân, vì nước, vì hạnh phúc của con người. Đạo đức của Bác là sự kết tụ, tỏa
sáng cao nhất, tinh túy nhất tư tưởng của Bác. Có thể nói, đạo đức là một trong những vấn đề quan tâm
hàng đầu của Hồ Chí Minh trong sự nghiệp cách mạng. Thống kê trong di sản Hồ Chí Minh để lại có tới
gần 50 bài và tác phẩm bàn về vấn đề đạo đức.
Theo Bác những chuẩn mực chung nhất của nền đạo đức cách mạng Việt Nam gồm những điểm
sau:
Tự mình phải:
Cần kiệm.
Hoà mà không tư.
Cả quyết sửa lỗi mình.
Cẩn thận mà không nhút nhát.
Hay hỏi.
Nhẫn nại (chịu khó).
Hay nghiên cứu, xem xét.
Vị công vong tư.
Không hiếu danh, không kiêu ngạo.
Nói thì phải làm.
Giữ chủ nghĩa cho vững.
Hy sinh.
Ít lòng tham muốn về vật chất.
Bí mật.

Thàn Điêu Đại Hiệp
Đảng Cộng Sản Việt Nam Muôn Năm
5. Chia rẽ
6. Kiêu ngạo
Chúng ta không sợ sai lầm, nhưng đã nhận biết sai lầm, thì phải ra sức sửa chữa. Vậy nên, ai
không phạm những lầm lỗi trên này, thì nên chú ý tránh đi, và gắng sức cho thêm tiến bộ. Ai đã phạm
những lầm lỗi trên này, thì phải hết sức sửa chữa.
Thư gửi Ủy ban nhân dân các kỳ tỉnh, huyện và làng ngày 17-10-1945
1- Mình đối với mình: Đừng tự mãn, tự túc; nếu tự mãn, tự túc thì không tiến bộ. Phải tìm học
hỏi cầu tiến bộ. Đừng kiêu ngạo, học lấy điều hay của người ta. Phải siêng năng tiết kiệm.
2- Đối với đồng chí mình phải thế nào? Thân ái với nhau, nhưng không che đậy những điều dở.
Học cái hay sửa chữa cái dở. Không nên tranh giành ảnh hưởng của nhau. Không nên ghen ghét đố kỵ
và khinh kẻ không bằng mình. Bỏ lối hiếu danh, hiếu vị
Bài nói chuyện với cán bộ tỉnh Thanh Hoá, ngày 20-2-1947
Chúng ta phải kiên quyết tẩy sạch những khuyết điểm sau đây:
a. Địa phương chủ nghĩa
b. Óc bè phái…
c. Óc quân phiệt, quan liêu
d. Óc hẹp hòi
e. Ham chuộng hình thức
f. Làm việc lối bàn giấy
g. Vô kỷ luật, kỷ luật không nghiêm
h. Ích kỷ, hủ hoá
Thư gửi các đồng chí Bắc Bộ ngày 1-3-1947
Đạo đức cách mạng
Người đảng viên, người cán bộ tốt muốn trở nên người cách mạng chân chính, không có gì là khó
cả.
Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra. Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì
mình sẽ tiến đến chỗ chí công vô tư. Mình đã chí công vô tư thì khuyết điểm sẽ càng ngày càng ít, mà
những tính tốt như sau, ngày càng thêm.

Cần: là cần cù, siêng năng, chăm chỉ, dẻo dai; lao động sáng tạo, có kế hoạch, có năng suất
cao Trái với Cần là lười biếng: Biếng học, biếng làm, không chịu động não tư duy. Việc dễ thì dành cho
mình, việc khó thì tìm cách lẩn tránh, đẩy cho người khác…
Kiệm: Là “tiết kiệm, không xa xỉ, không lãng phí, không bừa bãi” đó là tiết kiệm thời gian, tiền
của; tiết kiệm từ cái nhỏ đến cái lớn… Tiết kiệm nhưng không bủn xỉn: “Khi không nên tiêu xài thì một
đồng xu cũng không nên tiêu. Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao
nhiêu công, tốn bao nhiêu của cũng vui lòng. Như thế mới đúng là Kiệm”. Trái với Kiệm là xa hoa, lãng
phí, bừa bãi làm tốn thời gian, tiền của một cách vô ích.
Liêm: Là “trong sạch không tham lam…”, “là không tham địa vị. Không ham tiền tài… chỉ có một
thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ”. Trái với Liêm “là tham tiền của, tham địa vị, tham danh
tiếng…”, “Cậy quyền, cậy thế mà đục khoét dân, ăn của đút hoặc trộm của công làm của tư”.
Chính: “là không tà…, là thẳng thắn, đứng đắn”. Việc gì cũng phải công minh chính trực; không
tư ân, tư huệ, tư thù, tư oán… Trái với Chính là tà, là ác; là không thẳng thắn, không đứng đắn; là hủ
hoá, xấu xa, kiêu ngạo…
Chí công vô tư: Là không nghĩ đến mình trước, phải đặt lợi ích của cách mạng, của nhân dân,
của Đảng, lên trên hết, trước hết, không kèn cựa về mặt hưởng thụ, lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ,
mình vì mọi người, công tâm trong sáng. Đối lập với “Chí công vô tư” là “di công vi tư”, đó là chủ nghĩa
cá nhân ích kỷ, hẹp hòi, là một thứ vi trùng độc hại; là căn nguyên, gốc rễ đẻ ra hàng trăm thứ bệnh và
thói hư tật xấu: Tham lam, kiêu ngạo, hiếu danh, óc địa phương hẹp hòi, kéo bè, kéo cánh, quan liêu,
độc đoán, tham ô, tham nhũng…
Cần Kiệm Liêm Chính, tháng 6 năm 1949
Cần tẩy sạch bệnh quan liêu
Bệnh quan liêu mệnh lệnh từ đâu mà ra?
Nguyên nhân bệnh ấy là:
Xa nhân dân: Do đó, không hiểu tâm lý, nguyện vọng của nhân dân.
Khinh nhân dân: Cho là “dân ngu khu đen”, bảo sao làm vậy, không hiểu được chính trị, lý luận
cao xa như mình.
Sợ nhân dân: Khi có sai lầm, khuyết điểm thì sợ nhân dân phê bình, sợ mất thể diện, sợ phải sửa
chữa.
Không tin cậy nhân dân: Họ quên rằng không có lực lượng nhân dân, thì việc nhỏ mấy, dễ mấy,

dàn ra thành trận, luôn luôn lẩn lút trong mình ta. Nó khó thấy, khó biết, nên khó tránh. Nhưng đã biết
việc phải thì kiên quyết làm.
Có hai con đường ở thế giới, ở trong nước và ở trong mình.
Theo con đường ác thì dễ dàng, nhưng lăn xuống hố.
Theo con đường thiện thì khó nhọc, nhưng vẻ vang.
Quyết tâm là làm được.
Cái gì khó bằng làm cách mạng, bằng đánh Tây, bằng cải tạo xã hội? Thế mà ta làm được.
Cán bộ có quyết tâm thì cải tạo được mình, được nước nhà, được xã hội.
Bài nói tại lớp chỉnh Đảng Trung ương khoá 2, 3-1953
Khiêm tốn là một đạo đức mà mọi người cách mạng phải luôn luôn trau dồi.
Chớ kiêu ngạo, phải khiêm tốn, ký tên C.B.
Báo Nhân Dân, số 194, từ 13 đến 15-6-1954
Học cái tốt thì khó, ví như người ta leo núi, phải vất vả, khó nhọc mới lên đến đỉnh.
Học cái xấu thì dễ, như ở trên đỉnh núi trượt chân một cái là nhào xuống vực sâu.
Có thể những người khi kháng chiến thì rất anh dũng, trước bom đạn địch không chịu khuất
phục, nhưng đến khi về thành thị lại bị tiền bạc, gái đẹp quyến rũ, mất lập trường, sa vào tội lỗi.
Cho nên bom đạn của địch không nguy hiểm bằng "đạn bọc đường" vì nó làm hại mình mà mình
không trông thấy.
Muốn giữ vững nhân cách, tránh khỏi hủ hoá, thì phải luôn thực hiện 4 chữ mà Bác thường nói.
Đó là: Cần, Kiệm, Liêm, Chính.
Bài nói chuyện với bộ đội, công an và cán bộ trước khi vào tiếp quản Thủ đô, 5-9-1954
Chính sách của Đảng và Chính phủ là phải hết sức chăm nom đến đời sống của nhân dân. Nếu
dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân rét là Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân dốt là Đảng và
Chính phủ có lỗi; nếu dân ốm là Đảng và Chính phủ có lỗi.
Vì vậy, cán bộ Đảng và chính quyền từ trên xuống dưới, đều phải hết sức quan tâm đến đời sống
của nhân dân. Phải lãnh đạo tổ chức, giáo dục nhân dân tăng gia sản xuất và tiết kiệm. Dân đủ ăn đủ
mặc thì những chính sách của Đảng và Chính phủ đưa ra sẽ dễ dàng thực hiện. Nếu dân đói, rét, dốt,
bệnh thì chính sách của ta dù có hay mấy cũng không thực hiện được.
Bài nói chuyện tại Hội nghị sản xuất cứu đói, 13-6-1955
… Phải tránh tư tưởng kiêu ngạo, công thần, tự tư, tự lợi.