1 Tiểu luận

Vai trò của đoàn thanh niên trong việc giáo dục tư tưởng
đạo đức và lối sống cho học sinh ( Nghiên cứu trường hợp
Trường Trung Học Phổ Thông Sào Báy - Kim Bôi – Hòa Bình)

2

Mục lục
1
. Lý do chọn đề tài 4
2. Câu hỏi nghiên cứu 6 .
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 7
3.1. Ý nghĩa khoa học 7
3.2. Ý nghĩa thực tiễn 7
4. Mục tiêu nghiên cứu 8

những chuẩn mực đạo đức của Hồ Chí Minh”.
4. www.baohoabinh.com.vn: “Bước chuyển mới để nâng cao dân trí cho
nhân dân”.
5. “Ths. Phan Hồng Dương. Quan hệ giữa giáo dục pháp luật và gióa dục
đạo đức trong công tác giáo dục học sinh, sinh viên”.Tạp chí giáo dục
năm 2001.NXB ĐHQGHN.
6. www.tamly.com.vn 4

Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục đạo đức và lối sống lành mạnh cho học sinh là một trong
những yêu cầu cơ bản, thiết yếu của giáo dục nói chung và giáo dục nhà
trường nói riêng. Đối với thanh niên, trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu
đó lại càng trở nên cấp thiết, cần có sự chung tay hành động của gia
đình, nhà trường và nhiều tổ chức chính trị - xã hội, trong đó có Đoàn
thanh niên.
Tổ chức Ðoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh có vị trí, vai trò rất
quan trọng trong định hướng, tổ chức các hoạt động giáo dục đạo đức
cho thanh niên cụ thể là có vai trò rất quan trọng đối với trường Trung
học phổ thông Sào Báy - Kim Bôi - Hòa Bình. Ðoàn là tổ chức chính
trị, là lực lượng giáo dục, đảm bảo quyền lợi làm chủ tập thể của quần

Không chỉ có bạo lực học đường, thậm chí là vi phạm pháp luật ở
thanh, thiếu niên ngày càng gia tăng. Đó là vấn đề nhức nhối của mỗi gia
đình, nhà trường và toàn xã hội.Hơn bao giờ hết, việc giáo dục ý thức
pháp luật, đạo đức nhất là đạo đức truyền thống dân tộc cho thế hệ tương
lai của đất nước trở nên vô cùng quan trọng.
Thời gian gần đây, một bộ phận không nhỏ học sinh, đang nảy sinh
nhiều vấn đề đáng lo ngại như những biểu hiện lệch lạc trong hưởng thụ
văn hóa; lối sống thiếu lành mạnh, xa rời thuần phong mỹ tục dân tộc;
hiện tượng tha hóa, lệch chuẩn mực giá trị đạo đức, căn bệnh thờ ơ, vô
cảm.
Theo số liệu của 38 sở giáo dục - đào tạo từ năm 2003 – 12/2009 có
hơn 8000 học sinh đánh nhau bị xử lí kỷ luật số liệu của tổng cục cảnh
6

sát (bộ công an) về trật tự xã hội trong 5 năm trở lại đây có đến 47000
vụ vi phạm pháp luật do học sinh, sinh viên gây ra. 6 tháng đầu năm
2009 trên cả nước xảy ra 25.508 vụ phạm pháp hình sự trong số đó tỉ lệ
học sinh, sinh viên chiếm 3,6%. Quá đó ta thấy được tình trạng đạo đức,
lối sống của một bộ phận giới trẻ hiện nay có nhiều bất ổn từ thái độ học
tập, ý thức chấp hành nội quy, kỷ luật của nhà trường, sự xâm nhập của
các tệ nạn xã hội vào học đường. “Ths. Phan Hồng Dương. Quan hệ
giữa giáo dục pháp luật và gióa dục đạo đức trong công tác giáo dục
học sinh, sinh viên”.Tạp chí giáo dục năm 2001.NXB ĐHQGHN…
Thực tế này không chỉ gây hoang mang cho dư luận xã hội mà còn
gióng lên hồi chuông cảnh báo về lối sống, đạo đức, nhân cách của thế
hệ trẻ - chủ nhân tương lai của đất nước.
Chính vì những lý do trên mà nhóm tôi đã chọn đề tài nghiên cứu là
vai trò của đoàn thanh niên trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức và lối
sống cho học sinh nghiên cứu trường trung học phổ thông Sào Báy.
2. Câu hỏi nghiên cứu

Thanh Niên trong việc giáo dục tư tưởng , đạo đức, lối sống cho học
sinh.
4. Mục tiêu nghiên cứu
Chỉ ra được vai trò của Đoàn Thanh Niên trong việc giáo dục tư
tưởng, đạo đức lối sống của học sinh.
8

Chỉ ra được những hoạt động của Đoàn trong việc giáo dục tư tưởng
đạo đức, lối sống cho học sinh.
Chỉ ra được kết quả đạt được và những mặt hạn chế của đoàn trường
trung học phổ thông Sào Báy trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức và lối
sống cho học sinh.
5. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: : Vai trò của Đoàn thanh niên trong việc giáo
dục tư tưởng đạo đức và lối sống cho học sinh.
Khách thể nghiên cứu: Học sinh và Các cán bộ Đoàn Trường Trung
Học Phổ Thông Sào Báy - Kim Bôi – Hòa Bình
Phạm vi nghiên cứu:
Không gian: Trường Trung Học Phổ Thông sào Báy – Kim Bôi –
Hòa Bình
Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 5/10 – 23/10/2012.
6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp luận:
Nghiên cứu về Vai trò của Đoàn Thanh Niên trong việc giáo dục
tư tưởng, đạo đức và lối sống cho học sinh Trường Trung Học Phổ
Thông Sào Báy – Kim Bôi – Hòa Bình chúng tôi lựa chọn cách tiếp cận
vấn đề dưới góc độ xã hội học giáo dục là chủ yếu ngoài ra còn dưới góc
độ của xã hội học thanh niên và xã hội học quản lý. Vận dụng phép duy
vật biện chứng, phép duy vật lịch sử là những định hướng chủ yếu đóng
vai trò chủ đạo xuyên suốt trong quá trình nghiên cứu.

thông tin thông qua việc quan sát thái độ và cách trả lời phỏng vấn của
người được phỏng vấn.
Nhóm đã tiến hành phỏng vấn sâu 6 người trong đó có 2 thầy cô
nằm trong ban chấp hành chi đoàn và 4 học sinh( trong đó 2 học sinh
chưa được kết nạp Đoàn và 2 học sinh đã là Đoàn viên).
Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi: Để thu thập thông tin cho
đề tài nghiên cứu, nhóm đã tiến hành xây dựng bảng với mẫu là 60 trong
đó: nam 30 (10 lớp 10,10 lớp 11, 10 lớp 12 ), nữ 30 (10 lớp 10,10 lớp
11, 10 lớps 12).
Qua tỉ lệ này để nhóm xem xét xem giữa các học sinh trong mẫu có
sự khác nhau như thế nào khi đánh giá vai trò của đoàn trường trong
việc giáo dục tư tưởng đạo đức và lối sống cho học sinh.
Bảng hỏi ( trích ở phần cuối).
7. Giả thuyết nghiên cứu:
Đoàn thanh niên có vai trò quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng đạo
đức và lối sống cho học sinh.
Đoàn trường đã tổ chức nhiều hoạt động nhằm giáo dục tư tưởng
đạo đức, lối sống cho học sinh.
Những hoạt động của Đoàn trường đã góp phần giáo dục tư tưởng
đạo đức và lối sống lành mạnh cho học sinh.Tuy nhiên vẫn còn tồn tại
những hạn chế. 11

8. Khung lý thuyết


1.1. Cơ sở triết học:
Lấy quan điểm Mácxít về chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ
nghĩa duy vật lịch sử để xem xét, phân tích, nghiên cứu. Chủ nghĩa duy
vật biện chứng luôn xem xét các sự vật hiện tượng trong mối quan hệ
biện chứng, luôn có mối quan hệ ràng buộc tương tác có quy luật nhân
quả, những quy luật vận động và phát triển của xã hôi phải được xem xét
một cách khách quan như nó đang tồn tại, khi nghiên cứu về vai trò của
Đoàn thanh niên trong việc giáo duc tư tưởng, đạo đức và lối sống cho
học sinh ta phải đặt nó trong phạm trù nhân quả, trong quy luật vận động
của nó luôn có chiều hướng thay đổi cùng với việc thay đổi của xã hội.
Điều đó có nghĩa là khi xem xét một vấn đề phải đặt nó trong một hoàn
cảnh cụ thể và trong mối quan hệ tương tác với môi trường xung quanh.
1.2. Cơ sở thực tiễn:
Đề tài được nghiên cứu thông qua cách tiếp cận xã hội học.Đó là
công cụ nhận thức mà nhờ đó đối tượng của đề tài được tiếp cận một
cách khách quan và khoa học. Ở đề tài này đã vận dụng một số lý thuyết
của xã hội học đại cương, các môn khoa học chuyên ngành như xã hội
học giáo dục, xã hội học thanh niên, xã hội học quản lý,… và các lý
thuyết xã hội học hiện đại như:
Lý thuyết hành động xã hội của Max Weber:
13

Max Weber nói rằng xã hội học chỉ xem xét hành động chừng nào
chủ thể cấp một ý nghĩa xác định vào những hành động của mình.Như
vậy khái niệm hành động xã hội xác lập bằng ý nghĩa. Hành vi được gọi
là hành động chừng nào chủ thể hành động gắn cho nó một ý nghĩa chủ
quan. Hành động xã hội là một trong những phạm trù phương pháp luận
trung tâm của xã hộ học M. Weber. Hành động cái ý nghĩa mà các tác
nhân ám chỉ có quan hệ với hành động của những người khác và diễn ra
theo sự định hướng của hành động này. Như vậy hành động xã hội đòi

việc chủ thể gắn cho nó một ý nghĩa chủ quan nào đó và có tính tới sự
tác động đối với người khác.
Max Weber phân loại hành động xã hội thành 4 dạng:
Hành động duy lý công cụ: là hành động được thực hiện bởi sự cân
nhắc, tính toán, lựa chọn công cụ, phương tiện, mục đích sao cho có hiệu
quả cao nhất.
Hành động duy lý giá trị: là hành động được thực hiện tuân thủ
những giá trị đã được hình thành trong nhân cách.
Hành động duy cảm: là hành động do trạng thái xúc cảm gây ra có
tính bột phát, không có sự cân nhắc, xem xét mối quan hệ công cụ,
phương tiện và mục đích của hành động.
Hành động duy lý truyền thống: là loại hành đông tuân thủ theo
những thói quen, nghi lễ, phong tục, tập quán được truyền lại từ đời này
sang đời khác.
Ứng dụng vào nghiên cứu:
15

Hành động xã hội được thể hiện trong các hoạt động của Đoàn
trường và quá trình tích cực tham gia các phong trào do Đoàn thanh niên
tổ chức của học sinh trong nhà trường. Trong trường hợp nghiên cứu vai
trò của đoàn thanh niên trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức, lối sống
cho học sinh có thể thấy được các hoạt động mà đoàn trường đã tổ chức
cho học sinh được tham gia vào các hoạt động như: văn nghệ, thể dục
thể thao, các cuộc thi viết… nhằm thu hút sự tham gia của học sinh
trong trường, đồng thời thông qua đó học sinh sẽ học hỏi được nhiều
điều bổ ích, lí thú, có ý thức trong các hoạt động của tập thể, nâng cao
tính chủ đông, sáng tạo và tư duy tốt cho học sinh
Nghiên cứu vai trò của đoàn trường trong việc giáo dục tư tưởng đạo
đức và lối sống cho học sinh trước hết phải nghiên cứu điều kiện kinh tế
xã hội của trường học cũng như là tình hình phát triển của địa phương.

Biểu trưng có một ý nghĩa trong giao tiếp ở chỗ các chủ thể có
chung một biểu trưng có thể thực hiện một cuộc giap tiếp thực sự, ngược
lại sẽ không có giao tiếp thực sự. Biểu trưng được hình thành trong
tương tác xã hội, nó biến thành mô hình hoặc giá trị chuẩn mực, điều
chỉnh hành vi của chủ thể tương tác. Nếu không có biểu trưng con người
khó có thể hiểu được đối tác của mình trong giao tiếp.
Có các loại tương tác xã hội: Tương tác nhóm - xã hội, tương tác cá
nhân – xã hội, tương tác liên cá nhân, tương tác giữa cá nhân với tư cách
là đại diện nhóm.
17

Giải thích cấu trúc hành động của học sinh khi tham gia vào các
hoạt động của đoàn trường, hành động tham gia vào các hoạt động cũng
trải qua bốn giai đoạn bắt đầu từ nhu cầu, động cơ, rồi thao tác và cuối
cùng là thực hiện hành động, diễn ra từ trong ý thức tới việc tham gia
các hoạt động do đoàn trường tổ chức, nhằm rèn luyện và tu dưỡng đạo
đức thật tốt để xứng đáng là con ngoan, trò giỏi của cha mẹ và thầy cô.
Thông qua các hoạt động mà đoàn trường tổ chức như: văn nghệ, thể
dục, thể thao, các cuộc thi viết theo các chủ đề …sẽ giúp cho học sinh
tích cực tham gia và học được nhiều điều bổ ích, lý thú và học tập hiệu
quả hơn.
Đoàn trường có vai trò quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng và
đạo đức, lối sống cho học sinh, học sinh tham gia vào các hoạt động do
đoàn trường tổ chức tốt từ đó sẽ hình thành thói quen và mô hình hợp lý
nhằm giúp các em có nhận thức tốt và tích cực học tập, tu dưỡng để trở
thành những công dân có ích cho xã hội. Đoàn trường chính là nơi để
giúp các em hoàn thiện nhân cách, phẩm chất, đồng thời khơi dậy những
khả năng tiềm ẩn của chính các em học sinh như khả năng văn nghệ, thể
thao hoặc chính là khả năng tham gia các hoạt động tập thể có ích cho xã
hội…Như vậy, đoàn thanh niên đã góp phần cùng với nhà trường giáo

536 học sinh.
Vượt lên những khó khăn đó thầy và trò nhà trường vẫn quyết tâm
thực hiện tốt các nội dung: Tăng cường xây dựng trật tự, kỷ cương, nề
nếp trong và ngoài trường học, xây dựng khung cảnh sư phạm trong nhà
trường đảm bảo xanh, sạch, đẹp, đẩy mạnh các hoạt động toàn diện để
phòng chống và ngăn chặn các tệ nạn xã hội xâm nhập học đường, đẩy
mạnh phong trào thi đua dạy tốt, học tốt và tích cực đổi mới phương
19

pháp dạy học theo hướng hiện đại, sát đối tượng, thực hiện cuộc vận
động “ 2 không” và triển khai phong trào thi đua “xây dựng trường học
thân thiện, học sinh tích cực” với sự góp sức mạnh mẽ của tổ chức
Đoàn thanh niên trong nhà trường.
Trong nhiều năm qua, cùng với tuổi trẻ trong toàn tỉnh, tuổi trẻ
trường học đã nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn thử thách tạo được sự
chuyển biến tích cực về mọi mặt, nhất là công tác giáo dục chính trị tư
tưởng, đạo đức truyền thống cách mạng cho đoàn viên thanh niên học
sinh. Hơn bao giờ hết Đoàn viên thanh niên trong trường trung học phổ
thông cần nhận thức rõ lý tưởng của mình chính là lý tưởng cách mạng
của toàn dân tộc: Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH vì dân giàu, nước
mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Mỗi Đoàn viên thanh niên
cần phải được định hướng, rèn luyện để hình thành những tố chất về
chính trị như tính kiên định, kiên trì những nguyên tắc cơ bản trong cuộc
sống cũng như trong công việc, nêu cao tinh thần tập thể, hợp tác với
mọi người, tôn trọng và tuân thủ theo kỷ cương pháp luật; trung thành
với lý tưởng đã chọn. Bên cạnh đó, trong xu thế hội nhập, toàn cầu hóa
như hiện nay, năng lực hoạt động thực tiển của thanh niên còn non kém,
dễ bị chi phối bởi lối sống ích kỉ, lười lao động, sống vội, sống hưởng
thụ, họ coi thường giá trị đạo đức, những truyền thống tốt đẹp của ông
cha để lại.

lợi hợp pháp của tuổi trẻ, phụ trách Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí
21

Minh, là lực lượng nòng cốt chính trị trong phong trào thanh niên và
trong các tổ chức thanh niên Việt Nam.
Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh là thành viên của hệ
thống chính trị, hoạt động trong khuôn khổ hiến pháp và pháp luật của
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đoàn phối hợp với các cơ
quan Nhà nước, các đoàn thể và tổ chức xã hội, các tập thể lao động và
gia đình chăm lo giáo dục, đào tạo và bảo vệ thanh thiếu nhi, tổ chức
cho đoàn viên, thanh niên tích cực tham gia vào việc quản lý Nhà nước
và xã hội.
4.4. Tư tưởng:
Là quan điểm ý nghĩ của con người với hiện thực khách quan. Tư
tưởng thuộc phạm trù ý thức, là sản phẩm chủ quan của con người.Giáo
dục đạo đức, lối sống, pháp luật cho học sinh, sinh viên trong nhà
trường.
4.5. Đạo đức:
Là toàn bộ những qui tắc, chuẩn mực nhằm điều chỉnh và đánh
giá cách ứng xử của con người với nhau trong quan hệ xã hội và quan hệ
với tự nhiên.
4.6. Lối sống :
Là một thói quen có định hướng, có chất lượng lý tưởng. Lối sống
là phương cách thể hiện tổng hợp tất cả các cấu trúc, nền văn hóa, đặc
trưng văn hóa của một con người hay một cộng đồng 22

Chương 2: Ảnh hưởng từ những hoạt động của đoàn trường

trọng
Bình
thường
Không
quan
trọng
Tổng
Đã vào
đoàn
Số lượng 1 33 3 0 37
% 2.7 89 8.3 0 100
Chưa
vào đoàn
Số lượng 2 19 2 0 23
% 8.52 82.6 8.52 0 100

Như vậy, theo kết quả trên cho thấy đa phần các bạn học sinh đều cho
rằng vai trò của Đoàn trường có vai trò rất quan trọng trong việc giáo
dục tư tưởng đạo đức lối sống cho học sinh. Cả những bạn vào đoàn và
chưa vào đoàn đều cho rằng đoàn có vai trò quan trọng trong việc giáo
dục tư tưởng đạo đức và lối sống cho học sinh.
Chứng minh giả thuyết 2:
Để hiểu thêm về những hoạt động của đoàn trường trong việc giáo dục
tư tưởng đạo đức và lối sống cho học sinh, nhóm đã tiến hành phỏng vấn
sâu theo cơ cấu đã nêu ở trên:
Câu hỏi : “ Thưa thầy, với cương vị là bí thư đoàn trường thầy cho biết
những hoạt động gần đây mà đoàn trường đã tổ chức nhằm giáo dục tư
tưởng đạo đức và lối sống lành mạnh cho học sinh ?”
“ Nhận thức vai trò quan trọng của tổ chức Đoàn trong việc giáo
dục, rèn luyện thanh thiếu niên , cuộc vận động của Đoàn thành các hoạt


niệm ngày Thương binh liệt sĩ 27 – 7 Đoàn trường đã tổ chức đi viếng
thăm mộ các anh hung liệt sĩ tại nghĩa trang liệt sĩ xã Sào Báy. Đối với
em những hoạt động này giúp em trau dồi đạo đức, đồng thời giúp em
năng động , nâng cao tầm hiểu biết của mình.” ( N. V. A, đoàn viên, chi
đoàn 12A).
“ Trường thường xuyên tổ chức các hoạt động thi đua giữa các lớp với
nhau trong việc thực hiện những nội quy của trường tổ chức các hoạt
động giữ gìn vệ sinh môi trường, ăn quả nhớ người trồng cây, tri ân các
gia đình liệt sĩ và gia đình có công với cách mạng, tổ chức các hoạt động
tình nguyện. Những hoạt động này rất bổ ích đối với em. Nó không
những nâng cao hiểu biết của em mà còn giúp em có thêm nhiều kỹ năng
trong cuộc sống, rèn luyện đạo đức cũng như có tinh thần trách nhiệm
hơn với gia đình và xã hội”. ( B. T.T, đoàn viên chi đoàn 11A4).
Như vậy,những hoạt động của Đoàn trường giúp học sinh nhận thức
được trách nhiệm và nghĩa vụ của mình, tích cực rèn luyện đạo đức và
lối sống lành mạnh trong học đường.