ĐỀ TÀI:
VAI TRÒ CỦA ĐOÀN THANH NIÊN TRONG VIỆC GIÁO DỤC
TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC VÀ LỐI SỐNG CHO HỌC SINH
( Nghiên cứu trường hợp Trường Trung Học Phổ Thông Sào Báy Kim Bôi – Hòa Bình).

Mục lục
1


1. Lý do chọn đề tài

..................................................................................... 4

2. Câu hỏi nghiên cứu...........................................................................................6
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn..........................................................................7
3.1. Ý nghĩa khoa học...........................................................................................7
3.2. Ý nghĩa thực tiễn............................................................................................7
4. Mục tiêu nghiên cứu.........................................................................................8
5. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu.......................................................8
8
6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.................................................
8
7. Giả thuyết nghiên cứu.....................................................................................12
9. Khung lý thuyết..............................................................................................13
Nội dung chính
Chương 1.Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài................................................14
1. Cơ sở lý luận...................................................................................................14
1.1. Cơ sở triết học..............................................................................................14
1.2. Cơ sở thực tiễn.............................................................................................19
1.2.1. Lý thuyết hành động xã hội của Max Weber...........................................14
1.2.2. Lý thuyết tương tác biểu trưng..................................................................17

www.tamly.com.vn

3


Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục đạo đức và lối sống lành mạnh cho học sinh là một trong
những yêu cầu cơ bản, thiết yếu của giáo dục nói chung và giáo dục nhà
trường nói riêng. Đối với thanh niên, trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu
đó lại càng trở nên cấp thiết, cần có sự chung tay hành động của gia
đình, nhà trường và nhiều tổ chức chính trị - xã hội, trong đó có Đoàn
thanh niên.
Tổ chức Ðoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh có vị trí, vai trò rất
quan trọng trong định hướng, tổ chức các hoạt động giáo dục đạo đức
cho thanh niên cụ thể là có vai trò rất quan trọng đối với trường Trung
học phổ thông Sào Báy - Kim Bôi - Hòa Bình. Ðoàn là tổ chức chính
trị, là lực lượng giáo dục, đảm bảo quyền lợi làm chủ tập thể của quần
chúng trong mọi hoạt động của thanh niên, làm nhiệm vụ giáo dục thanh
niên và là một thành viên không thể thiếu trong thực hiện nhiệm vụ
chính trị của Đảng. Ðoàn là lực lượng giáo dục trực tiếp, lãnh đạo chính
trị, tư tưởng tập thể đoàn viên thanh niên, là nhân tố cơ bản của quá trình
tự giáo dục trong nhà trường với tư cách là một môi trường xã hội hóa.
Hiện nay, ở vào thời kì hội nhập nhiều học sinh, sinh viên có ý chí
vươn lên trong học tập, có hoài bão khát vọng lớn. Tuy nhiên, cũng dưới
tác động của nền kinh tế thị trường và cơ chế mở cửa và do nhiều
nguyên nhân khác, hành vi lệch chuẩn của thanh thiếu niên có xu hướng
ngày càng tăng. Một số hành vi vi phạm pháp luật của học sinh, sinh
viên khiến gia đình và xã hội lo lắng như: vi phạm giao thông, đua xe
trái phép, bạo lực nhà trường, quay cóp bài, mua điểm, cờ bạc, nghiện

hơn 8000 học sinh đánh nhau bị xử lí kỷ luật số liệu của tổng cục cảnh
5


sát (bộ công an) về trật tự xã hội trong 5 năm trở lại đây có đến 47000
vụ vi phạm pháp luật do học sinh, sinh viên gây ra. 6 tháng đầu năm
2009 trên cả nước xảy ra 25.508 vụ phạm pháp hình sự trong số đó tỉ lệ
học sinh, sinh viên chiếm 3,6%. Quá đó ta thấy được tình trạng đạo đức,
lối sống của một bộ phận giới trẻ hiện nay có nhiều bất ổn từ thái độ học
tập, ý thức chấp hành nội quy, kỷ luật của nhà trường, sự xâm nhập của
các tệ nạn xã hội vào học đường. “Ths. Phan Hồng Dương. Quan hệ
giữa giáo dục pháp luật và gióa dục đạo đức trong công tác giáo dục
học sinh, sinh viên”.Tạp chí giáo dục năm 2001.NXB ĐHQGHN…
Thực tế này không chỉ gây hoang mang cho dư luận xã hội mà còn
gióng lên hồi chuông cảnh báo về lối sống, đạo đức, nhân cách của thế
hệ trẻ - chủ nhân tương lai của đất nước.
Chính vì những lý do trên mà nhóm tôi đã chọn đề tài nghiên cứu là
vai trò của đoàn thanh niên trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức và lối
sống cho học sinh nghiên cứu trường trung học phổ thông Sào Báy.
2. Câu hỏi nghiên cứu
Đoàn thanh niên có vai trò như thế nào trong việc giáo dục tư tưởng,
đạo đức và lối sống cho học sinh?
Những hoạt động nào của Đoàn thanh niên Trường Trung Học Phổ
Thông Sào Báy nhằm giáo dục tư tưởng, đạo đức và lối sống cho học
sinh?
Những điểm đoàn thanh niên đã làm được và những mặt hạn chế trong
các hoạt động giáo dục tư tưởng đạo đức, lối sống cho học sinh nhà
trường?
3. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
6

Chỉ ra được vai trò của Đoàn Thanh Niên trong việc giáo dục tư
tưởng, đạo đức lối sống của học sinh.

7


Chỉ ra được những hoạt động của Đoàn trong việc giáo dục tư tưởng
đạo đức, lối sống cho học sinh.
Chỉ ra được kết quả đạt được và những mặt hạn chế của đoàn trường
trung học phổ thông Sào Báy trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức và lối
sống cho học sinh.
5. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: : Vai trò của Đoàn thanh niên trong việc giáo
dục tư tưởng đạo đức và lối sống cho học sinh.
Khách thể nghiên cứu: Học sinh và Các cán bộ Đoàn Trường Trung
Học Phổ Thông Sào Báy - Kim Bôi – Hòa Bình
Phạm vi nghiên cứu:
Không gian: Trường Trung Học Phổ Thông sào Báy – Kim Bôi –
Hòa Bình
Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 5/10 – 23/10/2012.
6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp luận:
Nghiên cứu về Vai trò của Đoàn Thanh Niên trong việc giáo dục
tư tưởng, đạo đức và lối sống cho học sinh Trường Trung Học Phổ
Thông Sào Báy – Kim Bôi – Hòa Bình chúng tôi lựa chọn cách tiếp cận
vấn đề dưới góc độ xã hội học giáo dục là chủ yếu ngoài ra còn dưới góc
độ của xã hội học thanh niên và xã hội học quản lý. Vận dụng phép duy
vật biện chứng, phép duy vật lịch sử là những định hướng chủ yếu đóng
vai trò chủ đạo xuyên suốt trong quá trình nghiên cứu.


tài.

9


Qua phỏng vấn sâu, có khả năng khẳng định hoặc đánh giá về
thông tin thông qua việc quan sát thái độ và cách trả lời phỏng vấn của
người được phỏng vấn.
Nhóm đã tiến hành phỏng vấn sâu 6 người trong đó có 2 thầy cô
nằm trong ban chấp hành chi đoàn và 4 học sinh( trong đó 2 học sinh
chưa được kết nạp Đoàn và 2 học sinh đã là Đoàn viên).
Phương pháp phỏng vấn bằng bảng hỏi: Để thu thập thông tin cho
đề tài nghiên cứu, nhóm đã tiến hành xây dựng bảng với mẫu là 60 trong
đó: nam 30 (10 lớp 10,10 lớp 11, 10 lớp 12 ), nữ 30 (10 lớp 10,10 lớp
11, 10 lớps 12).
Qua tỉ lệ này để nhóm xem xét xem giữa các học sinh trong mẫu có
sự khác nhau như thế nào khi đánh giá vai trò của đoàn trường trong
việc giáo dục tư tưởng đạo đức và lối sống cho học sinh.
Bảng hỏi ( trích ở phần cuối).
7. Giả thuyết nghiên cứu:
Đoàn thanh niên có vai trò quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng đạo
đức và lối sống cho học sinh.
Đoàn trường đã tổ chức nhiều hoạt động nhằm giáo dục tư tưởng
đạo đức, lối sống cho học sinh.
Những hoạt động của Đoàn trường đã góp phần giáo dục tư tưởng
đạo đức và lối sống lành mạnh cho học sinh.Tuy nhiên vẫn còn tồn tại
những hạn chế.

10


quả, những quy luật vận động và phát triển của xã hôi phải được xem xét
một cách khách quan như nó đang tồn tại, khi nghiên cứu về vai trò của
Đoàn thanh niên trong việc giáo duc tư tưởng, đạo đức và lối sống cho
học sinh ta phải đặt nó trong phạm trù nhân quả, trong quy luật vận động
của nó luôn có chiều hướng thay đổi cùng với việc thay đổi của xã hội.
Điều đó có nghĩa là khi xem xét một vấn đề phải đặt nó trong một hoàn
cảnh cụ thể và trong mối quan hệ tương tác với môi trường xung quanh.

1.2.

Cơ sở thực tiễn:
Đề tài được nghiên cứu thông qua cách tiếp cận xã hội học.Đó là
công cụ nhận thức mà nhờ đó đối tượng của đề tài được tiếp cận một
cách khách quan và khoa học. Ở đề tài này đã vận dụng một số lý thuyết
của xã hội học đại cương, các môn khoa học chuyên ngành như xã hội
học giáo dục, xã hội học thanh niên, xã hội học quản lý,… và các lý
thuyết xã hội học hiện đại như:
Lý thuyết hành động xã hội của Max Weber:

12


Max Weber nói rằng xã hội học chỉ xem xét hành động chừng nào
chủ thể cấp một ý nghĩa xác định vào những hành động của mình.Như
vậy khái niệm hành động xã hội xác lập bằng ý nghĩa. Hành vi được gọi
là hành động chừng nào chủ thể hành động gắn cho nó một ý nghĩa chủ
quan. Hành động xã hội là một trong những phạm trù phương pháp luận
trung tâm của xã hộ học M. Weber. Hành động cái ý nghĩa mà các tác
nhân ám chỉ có quan hệ với hành động của những người khác và diễn ra
theo sự định hướng của hành động này. Như vậy hành động xã hội đòi

hành động. Tóm lại, hành động xã hội là hành động được nhấn mạnh tới
việc chủ thể gắn cho nó một ý nghĩa chủ quan nào đó và có tính tới sự
tác động đối với người khác.
Max Weber phân loại hành động xã hội thành 4 dạng:
Hành động duy lý công cụ: là hành động được thực hiện bởi sự cân
nhắc, tính toán, lựa chọn công cụ, phương tiện, mục đích sao cho có hiệu
quả cao nhất.
Hành động duy lý giá trị: là hành động được thực hiện tuân thủ
những giá trị đã được hình thành trong nhân cách.
Hành động duy cảm: là hành động do trạng thái xúc cảm gây ra có
tính bột phát, không có sự cân nhắc, xem xét mối quan hệ công cụ,
phương tiện và mục đích của hành động.
Hành động duy lý truyền thống: là loại hành đông tuân thủ theo
những thói quen, nghi lễ, phong tục, tập quán được truyền lại từ đời này
sang đời khác.
Ứng dụng vào nghiên cứu:
Hành động xã hội được thể hiện trong các hoạt động của Đoàn
trường và quá trình tích cực tham gia các phong trào do Đoàn thanh niên
14


tổ chức của học sinh trong nhà trường. Trong trường hợp nghiên cứu vai
trò của đoàn thanh niên trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức, lối sống
cho học sinh có thể thấy được các hoạt động mà đoàn trường đã tổ chức
cho học sinh được tham gia vào các hoạt động như: văn nghệ, thể dục
thể thao, các cuộc thi viết…..nhằm thu hút sự tham gia của học sinh
trong trường, đồng thời thông qua đó học sinh sẽ học hỏi được nhiều
điều bổ ích, lí thú, có ý thức trong các hoạt động của tập thể, nâng cao
tính chủ đông, sáng tạo và tư duy tốt cho học sinh..
Nghiên cứu vai trò của đoàn trường trong việc giáo dục tư tưởng đạo

tạo thành từ vô số các tương tác của cá nhân, bất kỳ một hành vi và cử
chỉ nào của con người không chỉ phụ thuộc mà còn thay đổi cùng với
các ý nghĩa biểu trưng.
Biểu trưng có một ý nghĩa trong giao tiếp ở chỗ các chủ thể có
chung một biểu trưng có thể thực hiện một cuộc giap tiếp thực sự, ngược
lại sẽ không có giao tiếp thực sự. Biểu trưng được hình thành trong
tương tác xã hội, nó biến thành mô hình hoặc giá trị chuẩn mực, điều
chỉnh hành vi của chủ thể tương tác. Nếu không có biểu trưng con người
khó có thể hiểu được đối tác của mình trong giao tiếp.
Có các loại tương tác xã hội: Tương tác nhóm - xã hội, tương tác cá
nhân – xã hội, tương tác liên cá nhân, tương tác giữa cá nhân với tư cách
là đại diện nhóm.
Giải thích cấu trúc hành động của học sinh khi tham gia vào các
hoạt động của đoàn trường, hành động tham gia vào các hoạt động cũng
trải qua bốn giai đoạn bắt đầu từ nhu cầu, động cơ, rồi thao tác và cuối
cùng là thực hiện hành động, diễn ra từ trong ý thức tới việc tham gia
các hoạt động do đoàn trường tổ chức, nhằm rèn luyện và tu dưỡng đạo
đức thật tốt để xứng đáng là con ngoan, trò giỏi của cha mẹ và thầy cô.
16


Thông qua các hoạt động mà đoàn trường tổ chức như: văn nghệ, thể
dục, thể thao, các cuộc thi viết theo các chủ đề …sẽ giúp cho học sinh
tích cực tham gia và học được nhiều điều bổ ích, lý thú và học tập hiệu
quả hơn.
Đoàn trường có vai trò quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng và
đạo đức, lối sống cho học sinh, học sinh tham gia vào các hoạt động do
đoàn trường tổ chức tốt từ đó sẽ hình thành thói quen và mô hình hợp lý
nhằm giúp các em có nhận thức tốt và tích cực học tập, tu dưỡng để trở
thành những công dân có ích cho xã hội. Đoàn trường chính là nơi để

vùng sâu xa phải trải qua đoạn đường hơn 20 km. Chặng đường dài đó
đã làm cho không ít học sinh và cả các bậc phụ huynh nản chí dẫn đến
hàng năm có tới hàng chục em bỏ học giữa chừng. Để khắc phục tình
trạng đó Trường THPT Kim Bôi đã tranh thủ nguồn hỗ trợ của ngành
giáo dục và của huyện để xây dựng củng cố chi trường vững chắc và
phát triển hơn về mọi mặt. Đến năm học 2007-2008 chi trường đã đảm
bảo cho việc giảng dạy cho 366 học sinh thuộc 2 khối lớp 10 và 11 với 9
lớp học. Năm học 2008-2009, số lớp học được tăng lên thành 13 lớp với
536 học sinh.
Vượt lên những khó khăn đó thầy và trò nhà trường vẫn quyết tâm
thực hiện tốt các nội dung: Tăng cường xây dựng trật tự, kỷ cương, nề
nếp trong và ngoài trường học, xây dựng khung cảnh sư phạm trong nhà
trường đảm bảo xanh, sạch, đẹp, đẩy mạnh các hoạt động toàn diện để
phòng chống và ngăn chặn các tệ nạn xã hội xâm nhập học đường, đẩy
mạnh phong trào thi đua dạy tốt, học tốt và tích cực đổi mới phương
pháp dạy học theo hướng hiện đại, sát đối tượng, thực hiện cuộc vận
động “ 2 không” và triển khai phong trào thi đua “xây dựng trường học
thân thiện, học sinh tích cực” với sự góp sức mạnh mẽ của tổ chức
Đoàn thanh niên trong nhà trường.
Trong nhiều năm qua, cùng với tuổi trẻ trong toàn tỉnh, tuổi trẻ
trường học đã nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn thử thách tạo được sự
chuyển biến tích cực về mọi mặt, nhất là công tác giáo dục chính trị tư
18


tưởng, đạo đức truyền thống cách mạng cho đoàn viên thanh niên học
sinh. Hơn bao giờ hết Đoàn viên thanh niên trong trường trung học phổ
thông cần nhận thức rõ lý tưởng của mình chính là lý tưởng cách mạng
của toàn dân tộc: Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH vì dân giàu, nước
mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Mỗi Đoàn viên thanh niên

Vai trò của đoàn trường trong nghiên cứu này là việc giáo dục tư
tưởng đạo đức và lối sống lành mạnh cho học sinh thông qua kế hoạch
và các hành động cụ thể.
4.2. Đoàn thanh niên:
Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã
hội của thanh niên Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch
Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện. Đoàn bao gồm những
thanh niên tiên tiến, tự nguyện phấn đấu vì sự nghiệp xây dựng nước
Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, công bằng và văn minh theo định
hướng xã hội chủ nghĩa.
Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của
Đảng Cộng sản Việt Nam, là đội quân xung kích cách mạng, là trường
học xã hội chủ nghĩa của thanh niên, đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền
lợi hợp pháp của tuổi trẻ, phụ trách Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí
Minh, là lực lượng nòng cốt chính trị trong phong trào thanh niên và
trong các tổ chức thanh niên Việt Nam.
Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh là thành viên của hệ
thống chính trị, hoạt động trong khuôn khổ hiến pháp và pháp luật của
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đoàn phối hợp với các cơ
quan Nhà nước, các đoàn thể và tổ chức xã hội, các tập thể lao động và
gia đình chăm lo giáo dục, đào tạo và bảo vệ thanh thiếu nhi, tổ chức
cho đoàn viên, thanh niên tích cực tham gia vào việc quản lý Nhà nước
và xã hội.
4.4. Tư tưởng:
20


Là quan điểm ý nghĩ của con người với hiện thực khách quan. Tư
tưởng thuộc phạm trù ý thức, là sản phẩm chủ quan của con người.Giáo
dục đạo đức, lối sống, pháp luật cho học sinh, sinh viên trong nhà

37

23

60

61,6

38,4

100

lượng
%

Bảng : Đánh giá của học sinh về vai trò của đoàn trường trong
việc giáo dục học sinh về tư tưởng đạo đức và lối sống.
Mức độ

Rất

Quan

Bình

Không

quan

trọng


89

8.3

0

100

Chưa

Số lượng

19

2

0

23

vào đoàn

%

82.6

8.52

0

ứng, tham gia. Bên cạnh đó học sinh nhà trường cũng tích cực tham gia
các hoạt động “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa. giáo dục
truyền thống thông qua các hoạt động thực tế luôn đạt được hiệu ứng
giáo dục tích cực, do dó Đoàn trường còn tổ chức cho đoàn viên thanh
niên, học sinh nhà trường đi thăm quan và dọn dẹp các di tích lịch sử,
danh thắng trên địa bàn.Trường thường xuyên tổ chức các hoạt động
giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản cho học sinh. Thông qua các hoạt
động cụ thể và ý nghĩa đó, đã phát huy được tinh thần tình nguyện của
đoàn viên thanh niên, học sinh nhà trường, góp phần giáo dục và nâng
23


cao ý thức vì cộng đồng cho thế hệ trẻ. Đoàn trường chú trọng triển
khai, tạo thành phong trào thường xuyên thu hút đông đảo đoàn viên,
học sinh nhà trường nhiệt tình tham gia ”.( thầy giáo Nguyễn Văn Tài,
Bí thư đoàn trường THPT Sào Báy).

Nhóm đã tiến hành phỏng vấn 4 học sinh trong trường:
Câu hỏi : “ Đoàn trường bạn thường tổ chức những hoạt động gì?
Những hoạt động đó có ý nghĩa như thế nào đối với bạn ?”.
“ Đoàn trường em đã tổ chức rất nhiều các hoạt động bổ ích cho học
sinh như : chào cờ vào đầu tuần, tổ chức các hoạt động thể dục thể thao,
chương trình văn nghệ,cắm trại nhân dịp các ngày lễ lớn…Đặc biệt để kỉ
niệm ngày Thương binh liệt sĩ 27 – 7 Đoàn trường đã tổ chức đi viếng
thăm mộ các anh hung liệt sĩ tại nghĩa trang liệt sĩ xã Sào Báy. Đối với
em những hoạt động này giúp em trau dồi đạo đức, đồng thời giúp em
năng động , nâng cao tầm hiểu biết của mình.” ( N. V. A, đoàn viên, chi
đoàn 12A).
“ Trường thường xuyên tổ chức các hoạt động thi đua giữa các lớp với
nhau trong việc thực hiện những nội quy của trường tổ chức các hoạt

khi

bao giờ

33

3

1

0

37

%

89.1

8.1

2.8

0

100

Chưa

Số


Số

đoàn

lượng

Tổng

Như vậy có thể thấy sự tham gia vào các hoạt động do đoàn trường tổ
chức ở những học sinh chưa là đoàn viên và học sinh là đoàn viên có sự

25