Tổ chức hợp lý chính quyền địa phương và điều chỉnh thẩm quyền ban hành
văn bản quy phạm pháp luật
1. Tổ chức hợp lý chính quyền địa phương

1.1. Yêu cầu của việc tổ chức hợp lý chính quyền địa phương

Tổ chức hợp lý chính quyền địa phương là chủ trương gắn với cải cách nền hành
chính nhà nước với mục đích xây dựng bộ máy tinh gọn mà vẫn bảo đảm hiệu quả
quản lý nhà nước, bảo đảm các quyền, tự do của cá nhân. Tính khoa học trong tổ
chức bộ máy nhà nước nói chung và chính quyền địa phương nói riêng là yếu tố
quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội.
Tổ chức chính quyền địa phương là vấn đề được quan tâm nghiên cứu nhằm tổng
kết 20 năm thực hiện Cương lĩnh 1991, bổ sung và phát triển Cương lĩnh xây dựng
đất nước trong thời kỳ mới; chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc sửa đổi,
bổ sung Hiến pháp, các luật tổ chức các cơ quan nhà nước (Luật Tổ chức Chính
phủ, Luật Tổ chức HĐND và UBND, Luật Bầu cử đại biểu HĐND), hợp nhất các
luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Nghị quyết số 17-NQ/TW ngày 01/8/2007 (Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm) của
Ban Chấp hành trung ương khoá X về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao
hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước đưa ra yêu cầu “Xây dựng tổ chức
bộ máy hành chính tinh gọn, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, phân định rõ trách
nhiệm giữa các cơ quan, giữa các cấp chính quyền, giữa chính quyền đô thị và
chính quyền nông thôn, giữa tập thể và người đứng đầu cơ quan hành chính”.
Theo tinh thần các Nghị quyết của Đảng, tổ chức hợp lý chính quyền địa phương
cần quán triệt các nguyên tắc và yêu cầu:
- Nhà nước đơn nhất, quyền lực nhà nước là thống nhất;
- Xây dựng chính quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; tính dân chủ
trong tổ chức và hoạt động của cơ quan nhà nước, bảo đảm tính đại diện cho cộng
đồng dân cư;
- Tính thống nhất, thông suốt của hệ thống hành chính nhà nước;
- Bảo đảm giám sát của cấp uỷ, các tổ chức đoàn thể đối với tổ chức và hoạt động

1. Điều chỉnh thẩm quyền của HĐND, UBND trong điều kiện thí điểm mô hình
chính quyền đô thị và thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường

Vấn đề quan trọng khi xây dựng Đề án thí điểm không tổ chức HĐND huyện,
quận, phường là điều chỉnh nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, UBND các cấp để
bảo đảm hoạt động bình thường của chính quyền địa phương, duy trì phát triển
kinh tế - xã hội.
Nếu tiếp cận vấn đề một cách triệt để thì không tổ chức HĐND đồng nghĩa với
việc chấm dứt các chức năng, nhiệm vụ của cơ quan này tại địa bàn thí điểm. Tuy
nhiên, với quy mô và tính chất thí điểm, các nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND
huyện, quận, phường đã được rà soát để nghiên cứu, hình thành phương án chuyển
giao cho các cơ quan: HĐND, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;
UBND huyện, quận, phường. Cùng với đó là sự thay đổi một số nội dung nhiệm
vụ, quyền hạn của Chủ tịch UBND huyện, quận, phường.
Nhìn chung, các nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND huyện, quận mang tính chất của
cơ quan đại diện được chuyển lên HĐND cấp tỉnh như: bầu, miễn nhiệm, bãi
nhiệm hội thẩm nhân dân Toà án nhân dân huyện, quận; giám sát hoạt động của
UBND, các cơ quan tư pháp huyện, quận; bãi bỏ văn bản sai trái của HĐND xã,
thị trấn; giải tán HĐND xã, thị trấn trong trường hợp luật định.
Các nhiệm vụ, quyền hạn nhằm thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở địa
phương được chuyển giao cho UBND huyện, quận, phường; một số nhiệm vụ,
quyền hạn khác chuyển lên UBND tỉnh, thành phố.
UBND tỉnh nơi không tổ chức HĐND huyện, phường được bổ sung nhiệm vụ: phê
duyệt quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án phát triển kinh tế - xã hội của
UBND huyện; chỉ đạo UBND huyện thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã
hội, củng cố quốc phòng, an ninh và bảo đảm đời sống của nhân dân trên địa bàn.
Ngoài hai nội dung tương tự, UBND thành phố trực thuộc trung ương nơi không
tổ chức HĐND huyện, quận, phường còn được bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn:
quyết định các biện pháp bảo đảm thực hiện thống nhất quy hoạch đô thị trên địa
bàn quận; quyết định biện pháp bảo đảm trật tự công cộng, giao thông, phòng,

2. Điều chỉnh thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của HĐND,
UBND

Theo quy định hiện hành, HĐND, UBND các cấp đều được trao thẩm quyền ban
hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL). Quá trình nghiên cứu xây dựng Đề
án thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường đã hình thành luận điểm
về việc không cần thiết duy trì hoạt động của các cơ quan trung gian như HĐND
huyện, quận và cấp cơ sở trên địa bàn đô thị như HĐND phường.
Đối với mô hình chính quyền đô thị, theo đánh giá của một số thành phố đang
triển khai xây dựng Đề án, quyết định quản lý từ chính quyền thành phố xuống
huyện, quận, phường bị cắt khúc, triển khai chậm do cấp dưới phải ban hành văn
bản hướng dẫn thi hành. Từ đó, hình thành kiến nghị tổ chức chính quyền đô thị
như sau:
- Thiết lập chính quyền đô thị như một cấp hoàn chỉnh gồm HĐND và Uỷ ban
hành chính.
- Cấp hành chính trung gian huyện, quận, phường chỉ có cơ quan hành chính tại
địa phương.
- Xã là cấp chính quyền hoàn chỉnh gồm HĐND và Uỷ ban hành chính (hoặc theo
phương án 2, chỉ có Uỷ ban hành chính).
Với việc nghiên cứu tổ chức hợp lý chính quyền địa phương, thẩm quyền ban hành
VBQPPL của HĐND và UBND sẽ và cần phải biến chuyển theo xu hướng mở
rộng thẩm quyền của HĐND cấp tỉnh và UBND các cấp.
Xuất phát từ yêu cầu về tính liên thông, thống nhất trong quản lý đô thị, HĐND
thành phố ra VBQPPL quyết định chủ trương, biện pháp quan trọng để phát huy
tiềm năng của địa phương, xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế - xã hội,
củng cố quốc phòng, an ninh, các biện pháp cụ thể trong các lĩnh vực kinh tế, giáo
dục, y tế, xã hội, văn hoá, thông tin, thể dục, thể thao, khoa học và công nghệ, tài
nguyên và môi trường, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội và thi hành
pháp luật. Bên cạnh việc quyết định những vấn đề mang tính chất chung của thành
phố, trong trường hợp cần thiết, HĐND thành phố còn quyết định những vấn đề cụ

chú ý là trong lĩnh vực ngân sách, quyết định biện pháp bảo đảm thực hiện chương
trình khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, khuyến công, phát huy tiềm năng của
các thành phần kinh tế, biện pháp giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn xã hội, biện pháp
đấu tranh phòng ngừa, chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật, biện
pháp bảo đảm thi hành Hiến pháp, pháp luật ở địa phương. Thẩm quyền được bổ
sung cho UBND phường còn có thể vượt hơn về số lượng. Ngoài các thẩm quyền
tương tự như trên, UBND phường còn có thể quyết định: biện pháp quản lý và sử
dụng hợp lý, có hiệu quả quỹ đất được để lại nhằm phục vụ các nhu cầu công ích
của địa phương; biện pháp bảo đảm thực hiện chế độ nghĩa vụ quân sự; xây dựng
lực lượng dân quân, tự vệ và quốc phòng toàn dân, thực hiện nhiệm vụ hậu cần tại
chỗ, thực hiện chính sách hậu phương quân đội và chính sách đối với lực lượng vũ
trang nhân dân ở địa phương…
Chủ tịch UBND huyện, quận cần được bổ sung các nhiệm vụ, quyền hạn quyết
định: biện pháp thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, chống tham nhũng, chống
buôn lậu và gian lận thương mại; biện pháp phòng, chống tệ nạn xã hội, bảo vệ,
chăm sóc sức khoẻ nhân dân, phòng, chống dịch bệnh, chăm sóc người già,
người tàn tật, trẻ mồ côi không nơi nương tựa, bảo vệ, chăm sóc bà mẹ, trẻ em,
thực hiện chính sách dân số, kế hoạch hoá gia đình; biện pháp thực hiện chính
sách ưu đãi đối với thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sỹ, người và gia đình có
công với nước; biện pháp thực hiện chính sách bảo hộ lao động, bảo hiểm xã hội,
cứu trợ xã hội, xoá đói giảm nghèo; biện pháp bảo vệ và cải thiện môi trường,
phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai, bão lụt ở địa phương; biện pháp
bảo hộ tính mạng, tự do, danh dự, nhân phẩm, các quyền và lợi ích hợp pháp
khác của cá nhân; biện pháp bảo đảm việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công
dân…
Chủ tịch UBND phường, xã có thể được bổ sung các nhiệm vụ, quyền hạn quyết
định: biện pháp xây dựng và phát triển hợp tác xã, tổ hợp tác, kinh tế hộ gia đình ở
địa phương; biện pháp xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hoá, giáo dục
truyền thống đạo đức tốt đẹp, giữ gìn thuần phong mỹ tục của dân tộc, ngăn chặn
việc truyền bá văn hoá phẩm phản động, đồi truỵ, bài trừ mê tín, hủ tục, phòng,