1
Cải tiến mô hình VAC ở vùng ven biển miền Trung
Người báo cáo: Võ Văn Bình, Trung tâm nghiên cứu quan trắc,
cảnh báo môi trường và phòng ngừa dịch bệnh miền
Bắc
Ravi Fotedar, Phòng môi trường và khoa học thuỷ
sinh, Đại học Curtin, Australia
Kết quả bước đầu của Dự án 027/07VIE “Cải tiến hệ thống trang trại kết hợp (VAC) – sự lựa
chọn mới cho cộng đồng nông dân nghèo ven biển”.
Cơ quan thực hiện: Viện nghiên cứu Thủy sản 1 và Trường Đại h
ọc Công nghệ Curtin, Úc.2
MụcLục
Mở đầu - mục tiêu 3
Vật liệu và phương pháp nghiên cứu 4
Kết quả và thảo luận 5
Đánh giá hiện trạng hệ thống VAC cải tiến ở vùng ven biển Bắc Trung Bộ 5
Các loài được sử dụng trong mô hình Vườn- Ao-Chuồng (VAC) 5
Đóng góp của VAC trong sinh kế 6
Các thuận lợi và khó khăn hiện nay 7
Mô hình trình diễn cải tiến 7
Nuôi giun đất 7
Nuôi cá chình 8
Cá chuối (Channa channa) 9
Nuôi ếch (Rana rugulosa) 11
Kết quả mong đợi 11


vườn có thể sử
dụng phân giun làm phân bón. Từ hệ này, ước tính 150-170 kg cá nuôi (cá chình, cá mú, cá
bống…) và vài trăm kg rau có thể cho thu hoạch
Mục tiêu dự án mong muốn đạt được bao gồm: (i) cung cấp nguồn thu thay thế và đảm
bảo an ninh lương thực cho người nông dân và ngư dân nghèo; (ii) cải thiện năng lực công nghệ
và mở rộng cho các bên liên quan; và (iii) giảm thiểu tác động xấu của nuôi trồng thủy sản tới
môi trường và nghề nông thông qua việc tái sử dụng nước thải và sử dụng hợp lý nguồn phân
hữu cơ, các sản phẩm thải nông nghiệp khác và cỏ.
Cho đến nay dự án vẫn chưa kết thúc và vì vậy báo cáo trình bày một số kết quả nổi bật
của dự án. Dự án gồm 3 pha. Trong pha thứ nhất dự án tập trung đánh giá hiện trạng các mô hình
VAC, đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện và phát triển mô hình này.
Ở pha thứ 2 dự án sẽ phát triển hướng dẫn cách tiếp cận và xây dựng mô hình VAC cải tiến và sẽ
tiến hành xây dựng mô hình thí điểm ở các tỉnh dự án. Pha thứ 3 sẽ là ứng dụng và phát triển
rộng rãi mô hình VAC cải tiến bằng các hoạt động khuyến ngư và tham quan trao đổi chéo giữa
các hộ gia đình trong và ngoài dự án. 4
Vậtliệuvàphương pháp nghiên cứu
Hệ VAC mới bao gồm 30-40m
3
nước trong bể nhựa hoặc ao (20m
2
bể), chuồng trại 50-
60m
2
có thể tạo một lượng phân đủ để nuôi giun cung cấp cho cá và 70-80m
2
vườn có thể sử
dụng phân giun làm phân bón. Từ hệ này, ước tính 150-170 kg cá nuôi (cá chình, cá mú, cá

quyết định loài nuôi)
Hệ thống lọc
sinh học

Ao cá
Bể nuôi cá
(khoảng 20m²)
Tuấn hoàn nước
Khu nuôi giun (60 m
2
)
Phân giun có thể làm phân
bón cho cây
Vườn rau (30 m
2
)

Chăn nuôi (lợn, gà, bò,
trâu )
Các sản phẩm nông nghiệp
Sản phẩm giun sử
d
ụ
n
g
là
m
thức ăn
việc đánh bắt
hàng ngày ở biển. Cá tạp được sử dụng như là nguồn thức ăn cho gà và nuôi cá

6
Bảng 1: Các loài được sử dụng trong hệ thống canh tác tổng hợp
ở vùng ven biển Bắc Trung Bộ

Vườn Chuồng Ao
Khoai lang
Ngô
Đậu tương
Lạc
Cỏ (phục vụ chăn nuôi)

Lợn
Gà, vịt
Thỏ
Trâu, bò

Cá chép
Cá trắm
Silver carp
Rô phi đơn tính
Mrigal
Rô phi
Nguồn: Số liệu dựa trên kết quả trả lời của 15 hộ tham gia khảo sát


- Khó khăn về đất đai để mở rộng phạm vi sản xuất, diện tích nuôi trồng ngày càng nhỏ
- Nguồn cá tạp có sẵn nhưng sẽ khan hiếm vì nhu cầu của các ngành công nghiệp, thương mại
khác đang tăng lên. Bên cạnh đó, việc thu mua cá tạp để sản xuất nguồn protein động vật
được xem là không phù hợp.
Môhìnhtrìnhdiễn cải tiễn
Nuôigiunđất
Việc cải tiến đi cùng với đầu tư thiết bị nuôi giun đất góp phần tạo nguồn thu nhập vì mỗi
kg giun có thế bán 30.000 đồng. Đi cùng với nguồn thu nhập là nuôi giun sử dụng nguồn phân và
rác thải nông nghiệp sẽ làm giảm nguy cơ ô nhiễm. Ngoài ra, đất làm giá thể nuôi giun sau đó có
thể tái sử dụng cho việc trồng cây trong vườn.
Bảng 2: Nuôi giun đất ở 5 tỉnh vùng dự án
Tên chủ hộ Địa điểm Diện tích
nuôi (m
2
)
Mật độ
nuôi
Kg/m²
Diện tích
hiện có
(m
2
)
Ước tính gia
tăng sản lượng
(kg)
Số
ngày
nuôi
Lê Sinh Quảng Trị 15 1 25 10 50

p
hí làm lán
6.050.000
3.330.000
Chi
p
hí hàn
g
thán
g

(
cho lán
)
1.344.444 1.110.000
Chi
p
hí
p
hân bón
(
cho 8 thán
g)
1.800.000 1.500.000
Chi
p
hí lao đ
ộ
n
g

Dù tỷ suất lợi nhuận thấp nhưng đóng góp quan trọng của mô hình này là những lợi ích
mang lại ở khía cạnh tái sử dụng chất thải chăn nuôi và sử dụng các phụ phẩm sẵn có từ hoạt
động trồng trọt.
Nuôicáchình
Môi trường nước cho nuôi cá chình phải đủ tốt để duy trì mật độ nuôi cao và thời gian
nuôi dài. Thức ăn là cá tạp hoặc giun đất hàng ngày tạo ra nguồn chất thải có hàm lượng Nitơ
cao, điều này rất nguy hiểm đối với cá chình. Để giải quyết vấn đề này, hệ thống tuần hoàn để
duy trì chất lượng nước đã được thiết kế (Hình 3).
9 Hình 3: Sơ đồ hệ thống tuần hoàn nước trong mô hình VAC tổng hợp (gia đình ông Tung)

Hình 4: Sinh trưởng của cá chuối nuôi trong bể tại tỉnh Hà Tĩnh
Bảng 4: Phân tích kinh tế của việc nuôi cá chuối
Chi phí Thành tiền (đồng
Bể (2 bể x 20 m²) 1.000.000
Hệ thống bơm 300.000
Chi phí cá giống (2000 con) 2.000.000
Thức ăn (bã cá) 19.800.000
Chi phí lao động (cho 4 tháng) 3.600.000
Tổng chi 26.700.000
Tổng thu 36.000.000
Thu nhập ròng 9.300.000
Tỷ suất lợi nhuận (%) 34,83
Kết quả trình bày tại Bảng 4 cho thấy chi phí chính trong nuôi cá chuối là thức ăn, chiếm
74% tổng chi phí. Tuy nhiên, ngay cả khi chí phí cho thức ăn lớn, lợi nhuận ròng có thể chấp
nhận được với 232.500 đồng/m² đất sử dụng. Tỷ suất lợi nhuận quay vòng vốn (ROI) cao, hơn
34% trong 4 tháng nuôi.
Có thể thấy rằng việc nuôi giun đất sẽ là nguồn thức ăn thay thế cá tạp từ đó có thể tăng
chu kỳ sả
n xuất cá chuối lên 2 hoặc 3 lần trong một năm. Đồng thời, chi phí đầu tư có thể giảm
từ 26,7 triệu xuống còn 6,9 triệu đồng. 11
Nuôiếch(Ranarugulosa)
Vì hệ thống nuôi ếch đang được xây dựng trong vùng dự án và chưa cho kết quả cuối cùng.
Tuy nhiên những phân tích ban đầu có thể hy vọng rằng nuôi ếch sẽ có nhiều lợi thế:
- Chi phí đầu vào thấp và nhu cầu về đất không cao vì có thể sử dụng mặt nước trong ao để
thiết kế lồng
- Chu kỳ sản xuất ngắn, khoảng 3 tháng và vì thế sẽ giảm thiểu được rủi ro
- Thị trường tiêu thụ sẵn có vì ếch được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam