LUẬN VĂN:

Vấn đề giáo dục lý luận Mác - Lênin cho sinh viên
các trường cao đẳng sư phạm ở các tỉnh biên giới
phía Bắc Việt Nam hiện nay
Mở đầu

1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong Văn kiện Đại hội Đảng IX Đảng ta khẳng định: “Đảng và nhân dân ta quyết
tâm xây dựng đất nước Việt Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa trên nền tảng chủ
nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh”. Cùng với tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa
Mác-Lênin vẫn tiếp tục là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam và là động lực tinh thần to
lớn thúc đẩy sự nghiệp đổi mới vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân
chủ, văn minh, tiến bước vững chắc lên CNXH ở nước ta.
Trong thời kỳ xây dựng và phát triển đất nước theo hướng công nghiệp hoá, hiện
đại hoá hiện nay, công tác tư tưỏng, lý luận được Đảng ta đặc biệt quan tâm và coi trọng,
nhất là việc giáo dục chính trị, tư tưởng đối với thế hệ trẻ là sinh viên, học sinh. Văn kiện
Đại hội IX của Đảng đã chỉ rõ: “Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống
cho học sinh, sinh viên. Cải tiến việc giảng dạy và học tập các bộ môn khoa học Mác-
Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh ở các trường Đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp

Lương Bằng: “Đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận Mác-Lênin ở các trường đại học
hiện nay” Tạp chí Lý luận chính trị, số 7-2000; Tác giả Trần Tất Hùng: “Tư tưởng Hồ
Chí Minh về giáo dục lý luận Mác-Lênin” Tạp chí Giáo dục số 30 tháng 5-2002; Tác giả
Lương Minh Cừ: “Một số ý kiến về công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên
hiện nay” Tạp chí Giáo dục số 60 tháng 6-2003; Tác giả Lương Gia Ban: Tư tưởng Hồ
Chí Minh về lý luận và học tập lý luận, Tạp chí Triết học, 1-2004; Tác giả Lê Bình: “Tiếp
tục đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị” Lý luận chính trị số 3-2004;
“Về phương pháp so sánh trong dạy học các khoa học Mác-Lênin” của tác giả Nguyễn
Văn Hiền, tạp chí Giáo dục số 110 tháng 3-2005…
Nghiên cứu ở trình độ luận văn thạc sĩ triết học có những luận văn: “Vai trò lý
luận đối với qúa trình đổi mới xã hội ở nước ta hiện nay”, Luận văn thạc sĩ triết học của
Phạm Đình Đạt 1993; “Giảng dạy triết học Mác-Lênin với việc nâng cao năng lực tư duy
biện chứng cho sinh viên các trường đại học”, luận văn thạc sĩ triết học của Hoàng Thúc
Lân 2003; “Thông tin với hoạt động giảng dạy lý luận Mác-Lênin ở các trường đại học
(Qua thực tế các trường đại học ở Hà Nội”, luận văn thạc sĩ triết học của Phan Thị Thanh
Hải 2003.

Ngoài ra còn có những công trình tập thể khác: “Công tác tư tưởng và giảng dạy
lý luận trong trường đại học và cao đẳng hiện nay” do Phạm Văn Năng chủ biên, Nxb
Thành phố Hồ Chí Minh; “Quán triệt, vận dụng Nghị quyết Đại hội IX, nâng cao chất
lượng giảng dạy lý luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, NXB Chính trị quốc gia Hà
Nội 2002 của Trung tâm bồi dưỡng cán bộ giảng dạy lý luận Mác-Lênin và tư tưởng Hồ
Chí Minh ; “Một số ý kiến trao đổi về phương pháp giảng dạy các môn khoa học lý luận
Mác-Lênin ở đại học và cao đẳng” của tập thể tác giả Lê Xuân Nam, Lê Thanh Sinh,
Nguyễn Thanh, Lương Minh Cừ, Hoàng Trung (Đồng chủ biên), Nxb TP.Hồ Chí Minh
2002; “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học môn học Mác-Lênin và tư tưởng
Hồ Chí Minh trong trường đại học” do Nguyễn Duy Bắc chủ biên, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội 2004…
Nhìn chung, các công trình trên đã có đóng góp trong việc nêu rõ những vấn đề lý
luận và thực tiễn về vai trò và yêu cầu của việc nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận Mác -

biên giới phía Bắc nước ta hiện nay (Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai).
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
- Cơ sở lý luận
Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
về giáo dục và giáo dục lý luận Mác-Lênin. Các quan điểm của Đảng ta về giáo dục-đào
tạo và giáo dục lý luận Mác-Lênin cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng trong giai
đoạn hiện nay. Ngoài ra, luận văn có tham khảo, kế thừa kết quả của các công trình
nghiên cứu, bài viết có liên quan đã được công bố.
- Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ
nghĩa duy vật lịch sử, một số phương pháp nghiên cứu khoa học: phân tích-tổng hợp, lịch
sử-lôgíc, thống kê, điều tra xã hội học cũng được sử dụng trong quá trình thực hiện đề tài.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận văn
- Đề tài góp phần vào việc khảo sát, phân tích thực trạng giáo dục lý luận Mác-
Lênin trong một số trường cao đẳng sư phạm biên giới phía Bắc.

- Góp phần đề xuất phương hướng và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả
giáo dục lý luận Mác-Lênin cho sinh viên cao đẳng sư phạm ở các tỉnh biên giới phía Bắc
nước ta trong giai đoạn hiện nay.
6. ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được làm tài liệu tham khảo cho các
trường cao đẳng sư phạm ở các tỉnh biên giới phía Bắc nghiên cứu trong việc:
- Xây dựng tiêu chuẩn, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên giảng dạy
các môn khoa học Mác-Lênin ở các trường cao đẳng sư phạm các tỉnh biên giới phía Bắc
- Xây dựng kế hoạch thực hiện những hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo
đức cho sinh viên ở nhà trường, xác định tiêu chuẩn đánh giá học sinh-sinh viên.
- Xây dựng chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục lý luận Mác-Lênin phù
hợp đối tượng sinh viên trường cao đẳng sư phạm ở các tỉnh biên giới phía Bắc.
- Luận văn có thể là tài liệu tham khảo cho đội ngũ giáo viên giảng dạy các môn
khoa học Mác-Lênin ở các trường cao đẳng sư phạm biên giới phía Bắc nghiên cứu trong

quá trình phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc người một cách năng động, sáng tạo
và biện chứng. Sở dĩ như vậy bởi vì sự xuất hiện và bản chất của nhận thức luôn gắn liền
với hoạt động thực tiễn của con người. Chính thông qua quá trình hoạt động thực tiễn, cải
tạo thế giới mà nhận thức của con người mới được hình thành và không ngừng phát triển
từ thấp đến cao, từ tri thức kinh nghiệm đến tri thức lý luận.
Tri thức kinh nghiệm và tri thức lý luận là hai trình độ khác nhau của quá trình
nhận thức, chúng thống nhất với nhau, tác động, thâm nhập và chuyển hoá lẫn nhau.
Trong cuộc sống, tri thức kinh nghiệm có vai trò rất to lớn, giúp con người điều chỉnh
hành vi và có những quyết sách đúng đắn, phù hợp với từng điều kiện, hoàn cảnh lịch sử
cụ thể. Tuy nhiên, tri thức kinh nghiệm mới đem lại sự hiểu biết về các mặt riêng rẽ, về
các mối liên hệ bên ngoài của sự vật, chưa nắm được cái tất yếu sâu sắc, mối quan hệ bản
chất giữa các sự vật hiện tượng. Chính vì vậy, không được xem nhẹ tri thức kinh nghiệm,
nhưng càng không được tuyệt đối hoá vai trò của nó. Nhận thức của con người cần phải
phát triển lên một trình độ cao hơn, sâu sắc, đầy đủ hơn, đó là trình độ lý luận.
Lý luận là phạm trù rộng lớn, tồn tại và phát triển cùng với sự phát triển của tri thức
loài người. Theo sự phát triển của lịch sử, có rất nhiều cách định nghĩa và khái niệm này
ngày càng được hiểu một cách đầy đủ và phong phú hơn.

Từ điển tiếng Việt định nghĩa: “Lý luận là hệ thống những tư tưởng được khái
quát từ kinh nghiệm thực tiễn, có tác dụng chỉ đạo thực tiễn. Lý luận là những kiến thức
được khái quát và hệ thống hoá trong một lĩnh vực nào đó” [74, tr.544-545].
Từ điển triết học định nghĩa “Lý luận là sự tổng hợp các tri thức về tự nhiên và xã
hội tích luỹ được trong quá trình”, là “hệ thống tư tưởng chủ đạo trong một lĩnh vực tri
thức” [76, tr.526].
Từ điển triết học của nhà xuất bản Tiến bộ Matxcơva định nghĩa: “Lý luận là kinh
nghiệm đã được khái quát trong ý thức của con người, là toàn bộ những tri thức về thế
giới khách quan, là hệ thống tương đối độc lập của các tri thức có tác dụng tái hiện trong
lôgic của các khái niệm cái lôgíc khách quan của các sự vật” [85, tr.342-343].
“Lý luận -theo Hồ Chí Minh - là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là
tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” [55,

tác phẩm “Đường cách mệnh”(1927), Hồ Chí Minh đã dùng thuật ngữ “Chủ nghĩa Mác-
Lênin”: “Nói tóm lại là phải theo chủ nghĩa Mã Khắc Tư và Lênin” [54, tr.280]. Thuật
ngữ “Chủ nghĩa Mác” và thuật ngữ “Chủ nghĩa Mác-Lênin” được dùng ở nước ta từ đó
đến nay.
Để hoàn thành được sứ mệnh lịch sử của mình giai cấp vô sản với tư cách là một
giai cấp đại diện cho phương thức sản xuất tiến bộ nhất trong lịch sử, tất yếu phải có hệ
tư tưởng của mình, phải trang bị cho mình vũ khí lý luận trong cuộc đấu tranh giải
phóng giai cấp, giải phóng nhân loại. Như Lênin nói: “Chỉ Đảng nào được một lý luận
tiên phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiên phong” [59,
tr.32]. Hệ tư tưởng đó của giai cấp vô sản chính là lý luận Mác - Lênin.
Lý luận Mác-Lênin với ba bộ phận cấu thành là triết học, kinh tế chính trị học và
CNXH khoa học là một học thuyết có hệ thống lý luận và phương pháp luận rất chặt chẽ.
Những phát kiến của các nhà sáng lập ra chủ nghĩa Mác-Lênin về quan điểm duy vật về
lịch sử, lý luận về giá trị thặng dư, vai trò sứ mệnh của giai cấp vô sản là những phát kiến
có ý nghĩa vạch thời đại mở ra con đường đi lên của các quốc gia dân tộc và của cả nhân
loại. Những vấn đề chiến lược và sách lược của cách mạng vô sản, của con đường xây
dựng XHCN, được các ông đưa ra là những định hướng quan trọng đối với sự nghiệp
cách mạng xây dựng CNXH ở các nước khác nhau trên thế giới. Lý luận Mác-Lênin là “cẩm
nang” cho các Đảng cộng sản và những người cách mạng trong quá trình suy nghĩ và tìm tòi

giải pháp để giải quyết các vấn đề lịch sử cụ thể mà cuộc đấu tranh cách mạng của mỗi nước
và của thời đại đặt ra.
Chủ nghĩa Mác-Lênin đã kế thừa tất cả những giá trị tư tưởng và văn hoá của nhân
loại đã có từ trước, là sự khái quát, đúc kết những kinh nghiệm và tri thức lý luận trên các
lĩnh vực khác nhau. Lý luận Mác-Lênin luôn luôn gắn liền với thực tiễn phong trào cách
mạng, thực tiễn vận động của lịch sử, của sự phát triển khoa học kỹ thuật với cuộc đấu
tranh tư tưởng lý luận chống lại các học thuyết tư sản, chủ nghĩa cơ hội, xét lại, cải
lương. Sức mạnh của lý luận Mác-Lênin chính là ở chỗ gắn bó hữu cơ với thực tiễn xã
hội, được kiểm nghiệm, bổ sung và phát triển trong thực tiễn. Nó hoàn toàn xa lạ với chủ
nghĩa giáo điều xơ cứng, vì bản chất là học thuyết về sự phát triển, của sự phát triển, bao

vận động và phát triển của sự vật hiện tượng. Đây là một hệ thống tri thức lý luận khoa
học, đúng đắn cả trong lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy. Hệ thống lý luận này trở thành
kim chỉ nam cho con người nhận thức và cải tạo thế giới.
Hai là, tính hệ thống, lôgic, chính xác và chặt chẽ
Lý luận là một hệ thống có mối liên hệ bên trong chặt chẽ. Mỗi khái niệm, phạm
trù, nguyên lý phản ánh những khía cạnh khác nhau của sự vật hiện tượng nhưng lại có
quan hệ chặt chẽ với nhau, mang lại cho con người tri thức về sự vật hiện tượng trong
tính chỉnh thể, toàn vẹn của nó, giúp con người có cái nhìn toàn diện, chính xác về sự vật
hiện tượng. Đem lại cho con người một bức tranh chân thật về hiện thực khách quan,
tránh mọi “ảo tưởng” mù quáng mê hoặc, xuyên tạc sự thật, gạt bỏ thần bí siêu tự nhiên.
Do vậy, lý luận trở thành lý luận khoa học khi là một hệ thống mang tính chỉnh thể, toàn
vẹn, thống nhất, với khả năng phản ánh chính xác sự vật hiện tượng như nó đã tồn tại,
vận động và phát triển. Trên cơ sở đó có thể dự báo được xu hướng vận động và phát
triển của sự vật hiện tượng.
Lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin là hệ thống lý luận điển hình về tính chính xác
và lôgic chặt chẽ, có tác dụng tích cực đối với hoạt động thực tiễn của con người, làm cho
“Trí tuệ” con người tìm thấy nhiều điều kỳ diệu trong tự nhiên và sẽ tìm thấy nhiều hơn
nữa do đó làm tăng thêm quyền lực của mình đối với tự nhiên. Với đặc trưng này đòi hỏi
việc nghiên cứu lý luận Mác-Lênin không được tuỳ tiện, hời hợt, đơn giản, không thể là
sự tuỳ tiện chắp vá, cắt xén.

Ba là, tính gắn bó, liên hệ, thống nhất với thực tiễn
Thống nhất lý luận -thực tiễn là một trong những nguyên tắc cơ bản của lý luận
khoa học nói chung và của lý luận Mác-Lênin nói riêng. Thực tiễn -lý luận và lý luận -
thực tiễn là những vòng khâu nối tiếp, vô tận trong sự phát triển không ngừng của cả lý
luận và thực tiễn. Lý luận thuộc lĩnh vực hoạt động tinh thần còn thực tiễn thuộc hoạt
động vật chất. Trong mối quan hệ này, theo tinh thần của chủ nghĩa Mác-Lênin, thực tiễn
đóng vai trò quyết định. Lênin còn khẳng định: thực tiễn cao hơn nhận thức (lý luận) vì
nó có ưu điểm không những của tính phổ biến mà cả tính hiện thực trực tiếp. Lý luận bắt
nguồn từ thực tiễn, lý luận có tồn tại, có sức sống hay không phụ thuộc vào mức độ phù

giới. Khi đó tính khoa học là tiền đề, cơ sở và tính Đảng giữ vai trò định hướng để loại
trừ cái cũ, cái đã lỗi thời, lạc hậu, xây dựng cái mới tiến bộ, hợp quy luật. Lênin coi chủ
nghĩa Mác-Lênin là cơ sở lý luận vững như đá hoa cương, có “sức hấp dẫn không gì
cưỡng nổi đã lôi cuốn những người xã hội chủ nghĩa của tất cả các nước theo lý luận đó,
chính là ở chỗ nó kết hợp tính chất khoa học chặt chẽ và cao độ (đó là đỉnh cao nhất của
khoa học xã hội), với tinh thần cách mạng” [58, tr.421]. Do vậy, “Khoa học càng được
tiến hành một cách dũng cảm và vô tư thì nó cũng phù hợp với lợi ích và nguyện vọng
của giai cấp công nhân”
Thực tiễn cho thấy việc xuyên tạc sự thật thường gắn liền với sự xa rời lập trường,
quan điểm, lợi ích của giai cấp công nhân. Mọi cách xem xét, đánh giá hiện thực trái với
quan điểm, lập trường, lợi ích của giai cấp công nhân đều không phản ánh đúng xu hướng
phát triển của lịch sử. Xuất phát từ lợi ích của các giai cấp phi vô sản hoặc chịu ảnh
hưởng của những tư tưởng ấy sẽ không bao giờ phản ánh đúng sự thật lịch sử và như thế
sẽ không có tính Đảng và tính khoa học. Cho nên, là một lý luận, lý luận Mác-Lênin sẽ là
khoa học khi đảm bảo thống nhất giữa tính Đảng và tính khoa học, đây cũng là đặc trưng
cơ bản mang tính chất cách mạng, tính khoa học của lý luận Mác-Lênin.
Ngoài những đặc trưng cơ bản trên lý luận Mác-Lênin còn một số dặc trưng khác
như tính kế thừa, là hệ thống mở có thể bổ sung và phát triển
Với ý nghĩa là lý luận khoa học, lý luận Mác-Lênin giúp cho các Đảng cộng sản -
Đội tiền phong của giai cấp công nhân hoàn thành được nhiệm vụ lãnh đạo cách mạng
XHCN. Đảng ta khẳng định quyết tâm giữ vững định hướng XHCN, cho nên rất quan
tâm đến giáo dục lý luận Mác-Lênin với đầy đủ các đặc trưng trên.

1.1.2. Thực chất và biểu hiện đặc thù của giáo dục lý luận Mác-Lênin cho
sinh viên nước ta hiện nay
Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt mà bản chất của nó là truyền đạt, lĩnh
hội những kiến thức và kinh nghiệm của các thế hệ loài người. Nhờ đó, các thế hệ nối
tiếp nhau kế thừa, bổ sung và phát triển những kiến thức và kinh nghiệm của thế hệ trước,
trên cơ sở đó mà nhân loại ngày càng phát triển.
Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: Giáo dục, đó là hoạt động nhằm tác động một cách

xây dựng xã hội mới.
Thực chất của giáo dục lý luận Mác-Lênin cho sinh viên ở nước ta là đưa một lý
luận khoa học tiên tiến nhất xâm nhập vào lực lượng xã hội ưu tú, hình thành ở đội ngũ
trí thức tương lai của đất nước có đủ phẩm chất chính trị, bản lĩnh và trí tuệ để bảo vệ và
xây dựng đất nước trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá vì mục tiêu “dân giàu,
nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”.
Giáo dục thông qua giảng dạy sẽ là con đường ngắn nhất và có hiệu quả nhất làm
cho giáo dục đạt đến chiều sâu vững chắc. Vì thế, tính đặc thù của giáo dục lý luận Mác-
Lênin cho sinh viên chủ yếu được biểu hiện thông qua tính đặc thù của môn học, của đội
ngũ giáo viên giảng dạy các môn khoa học Mác-Lênin đồng thời làm công tác giáo dục lý
luận Mác-Lênin trong các nhà trường đại học, cao đẳng ở nước ta. Cụ thể là:
Thứ nhất, đặc thù của môn học. Khoa học Mác-Lênin là một nhóm ngành khoa
học thuộc khoa học xã hội và nhân văn nghiên cứu những quy luật, tính quy luật làm cơ
sở khoa học để phản ánh và phục vụ sự nghiệp cách mạng từ chủ nghĩa tư bản lên CNXH
và CNCS trên phạm vi toàn thế giới. Nội dung cốt lõi của khoa học Mác-Lênin là các
quan điểm, tư tưởng của chủ nghĩa Mác-Lênin. Phương pháp nghiên cứu của khoa học
Mác-Lênin là phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
Hiện nay, khoa học Mác-Lênin được giảng dạy ở các trường đại học, cao đẳng ở
nước ta bao gồm các môn học chính: Triết học Mác-Lênin, Kinh tế chính trị Mác-Lênin,
CNXH khoa học, Lịch sử Đảng cộng sản Việt nam, Tư tưởng Hồ Chí Minh. Đây là các
bộ môn cứng (bắt buộc ) với thời lượng chiếm khoảng 8,5% tổng quỹ thời gian đào tạo
của một khoá học.Trong khuôn khổ luận văn này, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu vấn
đề giáo dục lý luận Mác-Lênin cho sinh viên chủ yếu thông qua việc dạy và học ba môn

khoa học Mác-Lênin cơ bản là: Triết học Mác-Lênin, Kinh tế chính trị Mác-Lênin và
CNXH khoa học.
Về nội dung, các môn khoa học Mác-Lênin là một hệ thống lý luận thống nhất của
ba môn khoa học: Triết học Mác-Lênin, Kinh tế chính trị Mác-Lênin và chủ nghĩa xã hội
khoa học. Trong đó: Triết học là khoa học về những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã
hội và tư duy, nó đem lại cho con người thế giới quan khoa học và phương pháp luận

của Đảng trên lĩnh vực tư tưởng, nhất là trong tình hình hiện nay. Người giáo viên lý luận
Mác-Lênin phải luôn quan tâm, bám sát, nhạy cảm với tình hình chính trị xã hội, gắn lý
luận Mác-Lênin và đường lối của Đảng với thực tiễn cách mạng và đời sống.
Người giáo viên lý luận Mác-Lênin vừa phải có phẩm chất chính trị, đạo đức cách
mạng trong sáng - đó là “cái gốc cơ bản”, vừa phải có kiến thức khoa học - đó là điều
kiện cơ bản nhất để người giáo viên thực hiện thành công chức năng giáo dục của mình.
Kiến thức này đòi hỏi hai mặt: Một mặt, phải đạt trình độ nhuần nhuyễn về lý luận Mác-
Lênin; mặt khác, phải có kiến thức nhất định về các khoa học cơ bản, về khoa học bổ trợ.
Lý luận Mác-Lênin là môn khoa học lý luận chính trị - xã hội có tính trừu tượng,
khái quát hoá cao. Tính trừu tượng, khái quát hoá cao của các môn khoa học Mác-Lênin
được biểu hiện ở nhiều khía cạnh. Nhìn từ tổng thể từ đối tượng, phạm vi, phương pháp
nghiên cứu cho đến hệ thống khái niệm, phạm trù với tư cách là kết quả vận dụng phương
pháp để khảo sát đối tượng đều mang tính đặc thù đó. Chính vì vậy, để việc giáo dục lý
luận Mác-Lênin đạt hiệu quả, người giáo viên không những cần có phẩm chất chính trị,
đạo đức cách mạng, nắm vững kiến thức chuyên ngành, đa ngành, kiến thức về thực tiễn
chính trị xã hội, am hiểu và trải nghiệm thực tiễn chính trị xã hội mà còn phải có kỹ năng
phương pháp giảng dạy, kỹ năng tuyên truyền, tổ chức vận động, hướng dẫn sinh viên.
Giảng dạy lý luận Mác-Lênin không chỉ phải đảm bảo tính khoa học còn phải
đảm bảo tính Đảng, tính giai cấp sâu sắc.Tính Đảng, tính giai cấp và tính khoa học là tiền
đề tồn tại, là điều kiện thúc đẩy nhau phát triển.
Ngoài ra, tính đặc thù của giáo dục lý luận Mác-Lênin còn được biểu hiện trong
mục tiêu giáo dục toàn diện: đức, trí, thể, mỹ cho sinh viên, giáo dục lý luận Mác-Lênin
có tầm quan trọng bao trùm để hình thành một con người phát triển toàn diện.
Điểm chú ý của giáo dục lý luận Mác-Lênin là rất nhạy cảm với mọi sự đổi thay
của môi trường xã hội, chịu ảnh hưởng trực tiếp của môi trường xã hội. Mọi sự biến đổi

của đất nước cũng như quốc tế đều có ảnh hưởng mạnh mẽ đến giáo dục lý luận Mác-
Lênin. Hiện nay, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và xu hướng toàn
cầu hoá đang đặt ra những cơ hội cũng như thách thức cho nền kinh tế còn kém phát triển
của nước ta. Bên cạnh đó nền kinh tế nước ta đang từng bước chuyển sang nền kinh tế thị

coi “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực,
bồi dưỡng nhân tài” [28, tr.107]. Đến Đại hội Đảng lần thứ IX, Đảng ta tiếp tục khẳng
định: “Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người - yếu
tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững” [31, tr.108-109].
Muốn xây dựng một xã hội mới về chất, cao hơn xã hội cũ - xã hội XHCN và
CSCN cần phải có những con người XHCN. Chính vì vậy, Đảng ta xác định, nhiệm vụ
của giáo dục Việt nam trong giai đạon hiện nay là phải “xây dựng những con người và
thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng ĐLDT và CNXH, có đạo đức trong sáng, có ý chí
kiên cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; CNH-HĐH đất nước” “là những người kế thừa
xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” như lời căn dặn của Bác Hồ” [29,
tr.28-29].
Mục tiêu đào tạo của các trường CĐSP là đào tạo ra đội ngũ các nhà giáo tương lai
ở các cấp học mầm non, tiểu học và trung học cơ sở. Họ là những người làm nghề dạy
học, đây là một nghề đặc biệt, đối tượng là con người và sản phẩm cũng chính là con
người. Vì vậy, nghề dạy học được coi là một nghề cao quý nhưng cũng có trách nhiệm rất
nặng nề, luôn được cả xã hội quan tâm. Theo mục tiêu giáo dục hiện nay, sinh viên các
trường CĐSP phải đáp ứng được những yêu cầu: Có đủ năng lực chuyên môn và nghiệp
vụ (dạy hệ tiểu học với sinh viên cao đẳng tiểu học, dạy hai môn thuộc chuyên ngành đào
tạo đối với sinh viên hệ cao đẳng trung học cơ sở, làm giáo viên chủ nhiệm ); Ngoài ra,
còn phải có những phẩm chất cơ bản của giáo viên nhà trường XHCN là phải thấm nhuần
thế giới quan Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, yêu nước, yêu CNXH, yêu học sinh,
yêu nghề, có ý thức trách nhiệm xã hội, đạo đức, tác phong người thầy giáo.
Giáo dục lý luận Mác-Lênin có tầm quan trọng đặc biệt đến việc học tập và rèn
luyện của sinh viên các trường CĐSP, đến việc giáo dục của nhà trường và đến sự nghiệp
giáo dục đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước. Khẳng định điều
đó là do:

Thứ nhất, giáo dục lý luận Mác-Lênin góp phần hình thành thế giới quan,
nhân sinh quan cộng sản chủ nghĩa và phương pháp luận khoa học cho sinh viên

lối sống, đạo đức của sinh viên nhằm lung lạc tinh thần kiên định CNXH của thanh niên,
sinh viên. Chính vì vậy, hơn lúc nào hết, công tác giảng dạy và giáo dục lý luận Mác-
Lênin phải làm nhiệm vụ giúp sinh viên hiểu rõ bản chất và cảnh giác trước những âm
mưu “diễn biến hoà bình, giúp sinh viên có sức “đề kháng” tốt, chiến thắng được âm mưu
của các thế lực thù địch.
Giáo dục lý luận Mác-Lênin không chỉ cung cấp cho sinh viên thế giới quan, nhân
sinh quan cộng sản chủ nghĩa mà còn cung cấp cho họ phương pháp nhận thức và hành
động một cách khoa học đó là phương pháp biện chứng. Ăngghen đã nói: “Toàn bộ quan
điểm của C.Mác không phải là một học thuyết, mà là một phương pháp, nó không đưa ra
những giáo điều định sẵn, mà là những điểm xuất phát cho việc nghiên cứu thêm và
phương pháp cho việc nghiên cứu này” [65, tr.545]. ở đây, Ăngghen đã nhấn mạnh điểm
giá trị đích thực của chủ nghĩa Mác là phương pháp cùng với những giá trị khác. Đến
Lênin cũng cho rằng: "Những người mác xít chắc chắn là chỉ vay mượn của học thuyết
Mác những phương pháp quý báu mà nếu không có thì không thể hiểu được những quan
hệ xã hội” [58, tr. 239]. Hồ Chí Minh sau khi nghiên cứu chủ nghĩa Mác cũng nhận thấy
điểm mạnh nhất của chủ nghĩa Mác là phép biện chứng duy vật. Người nói:
Học thuyết Khổng Tử có ưu điểm của nó là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân.
Tôn giáo Giêsu có ưu điểm của nó là lòng nhân ái cao cả. Chủ nghĩa Mác có
ưu điểm của nó là phương pháp làm việc biện chứng. Chủ nghĩa Tôn Dật Tiên
có ưu điểm của nó là chính sách thích hợp với điều kiện nước ta…Tôi cố gắng
làm học trò nhỏ của các vị ấy [79, tr.134].
Có thể nói, mỗi môn khoa học trong chương trình đào tạo ở các trường CĐSP đều
góp phần hình thành thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho sinh viên ở những
mức độ khác nhau. Nhưng thông qua giáo dục lý luận Mác-Lênin sẽ cung cấp cho sinh
viên sư phạm phương pháp luận chung nhất và khoa học để giải thích tự nhiên và lịch sử
một cách đúng đắn, cũng như trang bị cho họ phương pháp luận đúng đắn trong nghiên
cứu khoa học và giảng dạy. Đối với sinh viên, nắm được tinh thần của chủ nghĩa Mác-
Lênin cũng là để tiếp thu các môn khoa học khác có hiệu quả và chất lượng cao hơn. Bởi
vì chủ nghĩa Mác-Lênin là thế giới quan khoa học và phương pháp luận chung cần thiết



dục lý luận Mác-Lênin còn giúp sinh viên hình thành hệ thống giá trị với những nội dung
mới phù hợp với sự biến đổi và phát triển của đất nước. Đó là biến những giá trị đề cao
tinh thần hy sinh xả thân vì dân, vì nước trong lịch sử hào hùng của dân tộc thành giá trị
với nội dung mới là phải làm tất cả những gì để cho dân giàu nước mạnh, xã hội công
bằng dân chủ, văn minh; Phát huy ý thức cộng đồng, truyền thống đoàn kết, khai thác
mọi tiềm năng để nước ta thoát khỏi đói nghèo; Trong lao động, không chỉ là chăm chỉ,
cần cù mà còn phải là lao động có tri thức khoa học, có lương tâm trách nhiệm, là phải
chú ý đến năng suất, chất lượng, hiệu quả Với tất cả những nhận thức mới về hệ thống
giá trị sẽ có tác dụng rất lớn đối với sinh viên, giúp cho họ hình thành nếp nghĩ, lối sống,
phong cách của người lao động mới đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại
hoá của nước nhà.
Giáo dục lý luận Mác-Lênin hướng vào mục tiêu giáo dục cho sinh viên phẩm chất
chính trị của sinh viên nói chung là có lòng yêu nước nồng nàn, trung thành với Tổ quốc,
với nhân dân, phấn đấu vì sự nghiệp xây dựng CNXH, có ý thức tổ chức kỷ luật, ý thức
đoàn kết, có tinh thần tập thể, gắn bó lý luận với thực tiễn. Thông qua giáo dục lý luận
Mác-Lênin giúp sinh viên sư phạm từng bước hình thành những phẩm chất cơ bản của
người giáo viên nhà trường XHCN.
Thứ ba, giáo dục lý luận Mác-Lênin góp phần hình thành nhân cách con người
mới xã hội chủ nghĩa, con người phát triển toàn diện
Nhân cách của sinh viên ở đây được hiểu một cách toàn diện là đức và tài, năng
lực thể chất và năng lực trí tuệ; là trạng thái tinh thần, tình cảm của mỗi người gồm: nhận
thức, tình cảm, hành động, phong thái, tính khí, lối sống của mỗi người. Đó là sự thống
nhất giữa mặt cá nhân và mặt xã hội, là thái độ ứng xử trước hiện thực cuộc sống của mỗi
con người cụ thể. Như vậy, nhân cách là tư cách và phẩm chất của con người.
Nhân cách con người mới XHCN được bộc lộ ở cả đạo đức và tài năng, phẩm chất
và năng lực, có bản lĩnh chính trị vững vàng, tự lập, tự chủ, có hoài bão và ước mơ, năng
động và sáng tạo bước vào cuộc sống. Để hình thành nhân cách con người mới XHCN ở
sinh viên không thể một sớm một chiều mà phải thông qua quá trình giáo dục toàn diện
trong suốt thời gian sinh viên ngồi trên nghế nhà trường sư phạm và suốt cuộc đời phấn


Chương 2
Giáo dục lý luận Mác-Lênin cho sinh viên
các trường cao đẳng sư phạm ở các tỉnh biên giới phía Bắc nước ta hiện nay - Thực trạng và
những vấn đề đặt ra

2.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến giáo dục lý luận Mác-Lênin cho sinh viên
các trường cao đẳng sư phạm ở các tỉnh biên giới phía Bắc
2.1.1. ảnh hưởng của tình hình kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội của các tỉnh
biên giới phía Bắc
Với tư cách là một chức năng của xã hội, giáo dục chịu sự quy định của các quá
trình khác: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội … Vì vậy, luận văn sẽ đề cập tới những yếu
tố thuộc lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội của các tỉnh biên giới phía Bắc có liên
hệ, tác động đến giáo dục nói chung và giáo dục lý luận Mác-Lênin nói riêng cho sinh
viên trường CĐSP ở các tỉnh.
Hiện nay, các tỉnh biên giới phía Bắc nước ta gồm 8 tỉnh thuộc vùng Đông bắc và
Tây bắc là: Cao bằng, Điện biên, Hà giang, Lào cai, Lạng Sơn, Lai châu, Quảng ninh,
Sơn La. Tổng diện tích của các tỉnh biên giới phía Bắc là 67.669 km
2
(chiếm 20,6 % diện
tích cả nước), với tổng dân số tính đến đầu năm 2004 (Nguồn: Atlat Địa lý Việt nam,
Nxb Giáo dục-Tranh ảnh GD năm 2004) là 5.083.490 người, chiếm 6,4% tổng dân số của
cả nước. Đây là các tỉnh có quy mô và mật độ dân số không cao so với mức bình quân
của cả nước: 36 người/km
2
(Lai châu); 43 người/km
2
(Điện biên); 76 người/km
2
(Cao