class="bi x0 y0 w1 h1"
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
ĐỀ TÀI
CÁC DI SẢN VĂN HÓA
VẬT THỂ VÀ PHI VẬT THỂ
MỤC LỤC
BÀI LÀM
Văn hoá vật thể là một bộ phận của văn hoá nhân loại, thể hiện đời
sống tinh thần của con người dưới hình thức vật chất; là kết quả của hoạt
động sáng tạo, biến những vật và chất liệu trong thiên nhiên thành những đồ
vật có giá trị sử dụng và thẩm mĩ nhằm phục vụ cuộc sống con người.
Văn hóa vật thể quan tâm nhiều đến chất lượng và đặc điểm của đối
tượng thiên nhiên, đến hình dáng vật chất, khiến những vật thể và chất liệu
tự nhiên thông qua sáng tạo của con người biến thành những sản phẩm vật
chất giúp cho cuộc sống của con người.
Trong VHVT, người ta sử dụng nhiều kiểu phương tiện: tài nguyên
năng lượng, dụng cụ lao động, công nghệ sản xuất, cơ sở hạ tầng sinh sống
của con người, phương tiện giao thông, truyền thông, nhà cửa, công trình
xây dựng phục vụ nhu cầu ăn ở, làm việc và giải trí, các phương tiện tiêu
khiển, tiêu dùng, mối quan hệ kinh tế Tóm lại, mọi loại giá trị vật chất đều
là kết quả lao động của con người.
Di sản văn hóa phi vật thể được hiểu là các tập quán, các hình thức thể
hiện, biểu đạt, tri thức, kỹ năng và kèm theo đó là những công cụ, đồ vật, đồ
tạo tác và các không gian văn hóa có liên quan mà các cộng đồng và các
nhóm và trong một số trường hợp là cá nhân công nhận là một phần di sản
văn hóa của họ. Được chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác, di sản văn
hóa phi vật thể được cộng đồng, các nhóm không ngừng tái tạo để thích nghi
với môi trường và mối quan hệ qua lại giữa cộng đồng với tự nhiên và lịch
- Duy trì, tăng cường và truyền bá kiến thức bằng cách:
o Bảo tồn và bảo vệ di sản thế giới về sách báo, tác phẩm nghệ thuật và
các công trình lịch sử hay khoa học, khuyến nghị với các nước hữu
quan về các Công ước quốc tế cần thiết;
o Khuyến khích hợp tác giữa các quốc gia về tất cả các ngành hoạt động
trí óc, trao đổi quốc tế những người có kinh nghiệm trong lĩnh vực
giáo dục, khoa học và văn hóa kể cả trao đổi sách báo, tác phẩm nghệ
thuật, dụng cụ thí nghiệm và mọi tư liệu có ích;
o Tạo điều kiện thuận lợi cho các dân tộc tiếp xúc với các xuất bản
phẩm của mỗi nước thông qua các phương pháp hợp tác quốc tế thích
hợp.
Thời điểm xuất hiện và điều kiện được công nhận:
Di sản văn hóa vật thể hay còn gọi rộng hơn là: Di sản thế giới là di
chỉ hay di tích của một quốc gia như rừng, dãy núi, hồ, sa mạc, tòa nhà, quần
thể kiến trúc hay thành phố do các nước có tham gia Công ước di sản thế
giới đề cử cho Chương trình quốc tế Di sản thế giới, được công nhận và
quản lý bởi UNESCO.
Sau đó Chương trình quốc tế Di sản thế giới sẽ lập danh mục, đặt tên
và bảo tồn những vị trí nổi bật về văn hóa hay đặc điểm tự nhiên cho di sản
nhân loại chung. Những vị trí được đưa vào danh sách di sản thế giới có thể
được nhận tiền từ Quỹ Di sản thế giới theo một số điều kiện nào đó. Chương
trình này được thành lập bởi Công ước về Bảo vệ di sản văn hóa và thiên
nhiên thế giới, gọi tắt là Công ước di sản thế giới, nó được Đại hội đồng
UNESCO chấp nhận ngày 16 tháng 11 năm 1972.
Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại hay Kiệt tác truyền khẩu và
phi vật thể nhân loại là danh sách được UNESCO đưa ra để công nhận giá trị
của các di sản văn hóa phi vật thể trên thế giới. Danh sách này được bắt đầu
năm 2001 với 19 di sản, năm 2003 danh sách có thêm 28 di sản. Danh sách
tiếp theo được lập vào ngày 25 tháng 11 năm 2005.
Mỗi di sản văn hóa phi vật thể muốn có tên trong danh sách phải được
sinh thái rạn san hô, hệ sinh thái rừng cây nhiệt đới cùng với hàng nghìn
loài động thực vật vô cùng phong phú, đa dạng.
Năm 1994, UNESCO đã chính thức công nhận vịnh Hạ Long là Di
sản thiên nhiên thế giới bởi giá trị ngoại hạng về mặt cảnh quan. Năm 2000,
vịnh Hạ Long tiếp tục được UNESCO công nhận lần thứ hai là Di sản địa
chất thế giới vì những giá trị độc đáo về địa chất, địa mạo.
'8?@AB
Khu di tích Mỹ Sơn là khu vực đền tháp của người Chăm cổ, được
học giả người Pháp M.C.Paris tìm thấy trong chuyến thám hiểm vùng Đông
Nam Á vào năm 1898. Toàn bộ khu di tích nằm lọt trong thung lũng Mỹ Sơn
thuộc xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, cách thành phố Đà
Nẵng 68km về hướng Tây-Tây Nam.Được khởi công từ thế kỷ 4, Mỹ Sơn là
một quần thể với hơn 70 ngôi đền tháp mang nhiều phong cách kiến trúc,
điêu khắc tiêu biểu của dân tộc Chăm. Đây được coi là một trong những
trung tâm đền đài chính của đạo Hindu (Ấn Độ giáo) ở khu vực Đông Nam
Á và là di sản duy nhất của thể loại này tại Việt Nam.
Năm 1999, khu di tích Mỹ Sơn đã được UNESCO công nhận là Di
sản văn hóa thế giới.
CD:;EF.
Phố cổ Hội An thuộc thị xã Hội An, tỉnh Quảng Nam. Đây là một khu
phố được hình thành từ thế kỷ 16-17, trước đây là thương cảng của miền
Trung. Đến nay khu phố cổ Hội An vẫn bảo tồn gần như nguyên trạng quần
thể di tích kiến trúc gồm nhiều loại hình như nhà ở, hội quán, đình chùa,
miếu, giếng, cầu, nhà thờ tộc, bến cảng, chợ kết hợp với đường giao thông
ngang dọc tạo thành các ô vuông kiểu bàn cờ, mô hình phổ biến của các đô
thị thương nghiệp phương Đông thời Trung đại. Cuộc sống thường ngày của
cư dân Hội An với những tập quán, sinh hoạt văn hóa lâu đời đang được duy
trì một cách khá bền vững, hiện là một bảo tàng sống về kiến trúc và lối
sống đô thị thời phong kiến.
Năm 1999, phố cổ Hội An đã được UNESCO công nhận là Di sản văn
5 !
1M='#N;'/
Nhã nhạc cung đình Huế là di sản văn hóa phi vật thể đầu tiên của
Việt Nam được thế giới công nhận. Trong phần nhận định về nhã nhạc, Hội
đồng UNESCO đánh giá Nhã nhạc Việt Nam mang ý nghĩa “âm nhạc tao
nhã”.Nhã nhạc đã đề cập đến âm nhạc cung đình Việt Nam được trình diễn
tại các lễ thường niên bao gồm các lễ kỷ niệm và những ngày lễ tôn giáo
cũng như các sự kiện đặc biệt như lễ đăng quang, lễ tang hay những dịp đón
tiếp chính thức.
Năm 2003, nhã nhạc cung đình Huế đã được UNESCO công nhận là
Kiệt tác di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại.
OPQ41'4P
Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên trải dài trên năm tỉnh
Tây Nguyên Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng. Chủ thể
của không gian văn hóa này gồm nhiều dân tộc khác nhau như Êđê, Bana,
Mạ… Văn hóa cồng chiêng là loại hình nghệ thuật gắn với lịch sử văn hóa
của các dân tộc thiểu số sống dọc Trường Sơn-Tây Nguyên. Mỗi dân tộc ở
Tây Nguyên sử dụng cồng chiêng theo cách thức riêng để chơi những bản
nhạc của riêng dân tộc mình, nhất là vào dịp lễ hội, chào đón năm mới,
mừng nhà mới… Trải qua bao năm tháng, cồng chiêng đã trở thành nét văn
hóa đặc trưng, đầy sức quyến rũ và hấp dẫn của vùng đất Tây Nguyên.
Năm 2005, không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã chính
thức được UNESCO công nhận là Kiệt tác di sản văn hóa phi vật thể và
truyền khẩu của nhân loại.
6'RKS1
Quan họ là một trong những làn điệu dân ca của vùng đồng bằng Bắc
Bộ, Việt Nam; tập trung chủ yếu ở vùng Kinh Bắc (Bắc Ninh và Bắc Giang).
Nghệ thuật dân ca Quan họ được coi là đỉnh cao của nghệ thuật thi ca. Đến
nay, Bắc Ninh còn gần 30 làng Quan họ gốc, với hơn 300 làn điệu dân ca
Quan họ.Hội đồng chuyên môn của UNESCO đánh giá cao giá trị văn hóa
là một hiện tượng văn hóa được bảo lưu, trao truyền khá liên tục và toàn vẹn
qua nhiều thế hệ. Mặc dù ở gần trung tâm thủ đô và đời sống cộng đồng trải
qua nhiều biến động do chiến tranh, do sự xâm nhập và tiếp biến văn hóa,
hội Gióng vẫn tồn tại một cách độc lập và bền vững, không bị nhà nước hóa,
thương mại hóa.
9*!O"'4TNT
$/3
14
Như ta đã thấy thì di sản văn hóa vật thể được xem là những di tích
của văn hóa còn sót lại,đó là những công trình kiến trúc,di tích mà hiện tại
vẫn còn tồn tại để chúng ta có thể nhìn thấy được,sờ thấy được.Việt Nam có
một nền văn hóa lâu đời chính vì vậy những di tích văn hóa vật thể còn lại
đến ngày nay là vô cùng quý báu.Nhưng trước những thay đổi về khí hậu,sự
tác động của con người và tác động của thời gian đã khiến cho những di sản
này dần tới những nguy cơ biến đổi và có thể dẫn đến biến mất. Trước
những thực trạng như sự ô nhiễm ở Vịnh Hạ long là đáng báo động,hay sự
xuống cấp của các kiểu nhà cổ ở phố cổ Hội An cũng ngày một trầm trọng
nếu không có được những biện pháp thích đáng của các cơ quan chức năng
nhằm trùng tu và bảo tồn trong thời gian sắp tới.
Ra đời từ quá khứ, vận hành cùng lịch sử cho đến ngày nay, dù ở giai
đoạn nào, văn hoá phi vật thể cũng luôn đồng hành và có ý nghĩa quan trọng
đối với đời sống tinh thần của mỗi cộng đồng, dân tộc. Do đó, muốn phát
huy ý nghĩa tích cực của văn hóa phi vật thể trong xã hội hiện đại thì trước
hết, cần quan tâm việc bảo tồn nó như thế nào.
Ðặc trưng dễ nhận biết của văn hóa phi vật thể là nó không tồn tại
dưới dạng vật chất, vật thể cụ thể (không kể một số hình thức đã được văn
bản hóa) mà tiềm ẩn trong trí nhớ, tâm thức của con người và chỉ bộc lộ
thông qua hành vi và hoạt động của con người. Nói cách khác, nếu văn hóa
được chú ý sưu tầm, nghiên cứu. Hơn thế nữa, các hiện tượng văn hóa phi
vật thể này lại đang đứng trước nguy cơ mai một, mất đi vĩnh viễn bởi thử
thách của thời gian, bởi sự phá hoại vô ý thức của chính con người.
Công tác sưu tầm một số hiện tượng văn hóa dân gian tiêu biểu ở Tây
Nguyên gần đây như về sử thi và luật tục cho thấy, đối với các hiện tượng
ngữ văn truyền miệng này, nếu không nhanh chóng điều tra, sưu tầm thì sẽ
mất đi vĩnh viễn. Những người còn nhớ được hàng chục bộ sử thi đồ sộ dài
hàng vạn câu, hiện nay số lượng có thể đếm trên đầu ngón tay và đều ở độ
tuổi khoảng 70.
Như đã phân tích, văn hóa phi vật thể vừa mang tính bền chắc lại vừa
mang tính mỏng manh, dễ bị thương tổn. Những đặc tính này gợi cho chúng
ta những cách thức hữu hiệu trong việc sưu tầm và bảo tồn các hiện tượng
văn hóa phi vật thể này. Những năm vừa qua, ngành văn hóa đã có cố gắng
lớn trong việc sưu tầm, nghiên cứu các hiện tượng văn hóa phi vật thể như
ngữ văn dân gian, diễn xướng dân gian, ứng xử và quan hệ xã hội, tri thức
dân gian Tuy nhiên, việc sưu tầm, nghiên cứu còn chưa tuân thủ các
phương pháp khoa học nghiêm túc và chặt chẽ, do vậy chất lượng công tác
sưu tầm và nghiên cứu chưa cao.
Thí dụ, việc sưu tầm, nghiên cứu các hiện tượng văn hóa phi vật thể
chưa tuân thủ nguyên tắc diễn xướng một trong những môi trường cần thiết
để các hiện tượng văn hóa phi vật thể từ chỗ tiềm ẩn trong tiềm thức, tâm
thức con người bộc lộ ra như là một thực thể. Hay việc sưu tầm ca dao, dân
ca, truyện cổ, thành ngữ, tục ngữ của các dân tộc thiểu số vẫn chưa tuân thủ
nguyên tắc song ngữ, tức là được thể hiện bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của chủ thể
sáng tạo ra các hiện tượng văn hóa đó và ngôn ngữ phổ thông.
Ngày nay, việc bảo tồn các hiện tượng văn hóa cổ truyền, trong đó có
văn hóa phi vật thể, cần được quan tâm nhiều hơn nữa trước nguy cơ bị mất
đi nhanh chóng trong sự biến đổi xã hội theo hướng CNH, HÐH. Có nhiều
cách bảo tồn, nhưng chung quy có hai hướng chủ yếu:
Bảo tồn trong dạng "tĩnh": Tiến hành điều tra, sưu tầm, thu thập các
thực hiện theo hướng phổ cập trở lại cho nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Như
cùng với dự án điều tra, sưu tầm, bảo quản, biên dịch và xuất bản sử thi Tây
Nguyên, đã tiến hành thử nghiệm mở các lớp truyền dạy hát, kể sử thi, để
thế hệ nghệ nhân cao tuổi truyền lại việc diễn xướng sử thi cho thế hệ trẻ.
Như trên đã nói, văn hóa phi vật thể là văn hóa tiềm ẩn trong tâm
thức và trí nhớ của một số người, mà lâu nay chúng ta vẫn tôn vinh họ là
những nghệ nhân hay là những "báu vật sống". Do vậy, bảo tồn và phát huy
các giá trị văn hóa phi vật thể còn đồng nghĩa với việc "bảo tồn" các "báu
vật sống" đó.
Ðó chính là việc Nhà nước, cộng đồng thừa nhận những tài năng dân
gian, tôn vinh họ trong cộng đồng, tạo những điều kiện tốt nhất trong hoàn
cảnh có thể, để họ sống lâu, sống khỏe mạnh, phát huy khả năng của mình
trong sự nghiệp bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong
thời kỳ CNH, HÐH ngày nay.
Copyright: Tài liệu đại học ©