Sản xuất lúa theo tiêu chuẩn GAP – một số vấn đề quan tâm

Khái niệm về GAP
GAP (Good Agricultural Practices) có nghĩa là thực hành sản xuất nông nghiệp
tốt. Tốt ở đây còn có nghĩa là an toàn, sạch và có chất lượng cao theo một tiêu chuẩn
thống nhất chung trên toàn cầu mà lần đầu tiên vào năm 1997, một tổ chức bán lẻ ở Châu
Âu có tên là Euro-Retailer Produce Working Group, đưa ra khái niệm sản xuất nông
nghiệp tốt (Good Agricultural Practics, viết tắt là GAP) nên gọi là EurepGAP và sau đó
trở thành GlobalGAP áp dụng chung cho toàn cầu.
Căn cứ vào GlobalGap, nước ta đã có ViệtGAP trên cây ăn trái, ViệtGAP trên
rau. Những khái niệm tương tự như sản xuất lúa sạch, sản xuất lúa an toàn nếu chỉ áp
dụng một số tiêu chuẩn nhất định mà không hoàn toàn căn cứ vào GlobalGAP thì không
được công nhận mà chỉ mang tính tương đối.
GAP quy định những tiêu chuẩn và thủ tục nhằm phát triển nền sản xuất nông
nghiệp an toàn, bền vững. Qua đó, bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, an toàn cho
người lao động, an toàn cho môi trường và có những căn cứ có thể truy nguyên nguồn
gốc của sản phẩm được sản xuất ra.
Những kết quả đạt được về sản xuất GAP ở ĐBSCL
Những năm qua nói riêng về mặt sản xuất lúa theo tiêu chuẩn GlobalGAP, ở
ĐBSCL tuy còn gặp nhiều khó khăn và đang còn mới mẻ đối với nông dân, nhưng đã có
một số vùng sản xuất có kết quả và đạt tiêu chuẩn được công nhận. Áp dụng tiêu chuẩn
GlobalGP trong sản xuất lúa còn kết hợp các biện pháp về giống lúa cho năng suất cao,
phẩm chất gạo ngon, kháng sâu bệnh chính và áp dụng các kỹ thuật canh tác tiến bộ như
3 giảm 3 tăng, 5 giảm 1 phải…nhằm giảm chi phí sản xuất và hạ giá thành sản phẩm.
Một số vùng sau đây đã sản xuất có kết quả tốt đẹp:
- Ở Tiền Giang, theo báo Nông nghiệp Việt Nam ngày 12/2/2009, HTX Mỹ
Thành (Mỹ Thành Nam, Cai Lậy, Tiền Giang) đã chính thức đón nhận giấy chứng nhận
tiêu chuẩn GlobalGAP, đánh dấu một bước tiến mới rất quan trọng trong sản xuất lúa ở
nước ta. Từ đó, xu hướng sản xuất lúa theo tiêu chẩn GAP đang được nhân rộng, không
chỉ ở Cai Lậy mà còn ở nhiều địa phương khác thuộc ĐBSCL
Cũng theo bài báo trên thì để làm được lúa GAP như hiện nay, là một quá trình

hợp tác thành lập liên minh sản xuất gạo chất lượng cao, liên minh này được sự hỗ trợ
tích cực của Sở NN&PTNT Sóc Trăng.
- Ở An Giang, theo website www.angiang.gov.vn ngày 6/4/2010 trong vụ đông
xuân này, tại 2 xã Bình Chánh (Châu Phú) và Vĩnh Khánh (Thoại Sơn), lần đầu tiên Sở
NN&PTNT An Giang đưa vào sản xuất thử nghiệm trên 70,5 ha lúa theo tiêu chuẩn
GlobalGAP. Vẫn còn quá sớm để đánh giá hiệu quả của mô hình này nhưng có thể nói,
đây là bước đầu quan trọng để tập huấn cho nông dân làm quen với phong cách sản xuất
“quốc tế hóa”.
Cũng theo bài báo này thì hiện nay chỉ mới có Công ty TNHH ADC (Cần Thơ) là
chấp nhận đầu tư giống Jasmine 85 (loại giống xác nhận), phân bón, thuốc trừ sâu… cho
nông dân An Giang sản xuất lúa theo tiêu chuẩn GlobalGAP. Đối với những hộ dân được
cấp giấy chứng nhận đạt chuẩn, Công ty TNHH ADC sẽ thu mua toàn bộ sản phẩm với
giá cao hơn giá lúa thị trường 20% (tăng khoảng 1.000 đồng/kg); còn chi phí mua giống,
vật tư nông nghiệp của nông dân sẽ được trừ vào tiền mua lúa.
Nhiều nơi khác còn có sản phẩm GlobalGAP trên một số loài cây ăn trái như
thanh long, bưởi, chôm chôm…và trên rau. Tuy nhiên, nhìn chung quy mô vẫn còn quá ít
ỏi mà nguyên nhân chủ yếu là nông dân chưa được tổ chức, đào tạo tập huấn và nhất là
chưa có đầu ra cho sản phẩm theo tiêu chuẩn GlobalGAP này.
Những vấn đề còn tồn tại
Trong tình hình hiện nay, lúa gạo chưa phải sản xuất theo tiêu chuẩn GlobalGAP
vẫn được bán chạy tuy giá không cao và không ổn dịnh. Nhưng một khi đã sản xuất theo
GAP thì điều tiên quyết là phải có đầu ra cho sản phẩm vì sản xuất lúa gạo theo hướng
GAP không phải dễ dàng mà phải tuân theo những qui định rất khắc khe như phải thực
hiện 238 điều kiện trong đó có 140 điều nông dân bắt buộc phải tự nguyện đáp ứng theo
yêu cầu. Chẳng hạn việc sử dụng thuốc BVTV phải theo quy định không gây độc hại và
tồn lưu chất độc hại trên sản phẩm, đất và nước của vùng sản xuất không bị ô nhiễm các
kim loại nặng hoặc vi sinh vật gây bệnh Cho nên sản phẩm sau sản xuất sẽ được kiểm
nghiệm trước khi công nhận. Vì vậy, sản phẩm GAP đầu tư cao nên việc tiêu thụ không
thuận tiện sẽ làm cho sản xuất gặp khó khăn gấp nhiều lần: Sau đây là một số ví dụ:
- Theo báo điện tử Đảng CSVN ngày 10/7/2008, việc tiêu thụ lúa sản xuất theo

bụi nhiều, phẩm chất gạo tốt (mềm cơm, thơm nhẹ), thế nhưng thời gian sinh trưởng của
giống lúa này kéo dài khoảng 100 ngày, chưa kể năng suất chỉ ở mức trung bình, khoảng
4 - 4,5 tấn/ha vào vụ Hè thu nên nhiều người còn e ngại. Cũng chính vì chuyện bất hợp lý
về giá lúa, nhiều hộ dân chưa chịu bán lúa mà neo lại chờ giá. Họ còn cho biết giá lúa
khô hiện nay chỉ ở mức 3.700 - 3.800 đ/kg, chưa thấy tăng so với mức giá lúa tươi vào
thời điểm đầu vụ. Mặc dù trồng giống lúa dài HG 2 có phẩm chất gạo tốt, sản xuất theo
ViệtGAP nhưng nếu bán ra có giá tương đương với lúa IR 50404, thì người trồng lúa rất
khó chấp nhận.
- Theo Sở NN&PTNT An Giang, do chưa tìm được đầu ra cho lúa trồng theo tiêu
chuẩn GlobalGAP (các doanh nghiệp kinh doanh lúa, gạo trong và ngoài tỉnh không đồng
ý hợp tác thu mua) nên thời gian tới rất khó mở rộng mô hình này (www.angiang.gov.vn,
6/4/2010).
Những vấn đề cần quan tâm trong sản xuất lúa theo GlobalGAP
Việc thực hiện xây dựng mô hình sản xuất lúa theo tiêu chuẩn GlobalGAP ở một
số nơi nhìn chung nông dân phấn khởi vì làm lúa theo tiêu chuẩn GlobalGAP cho năng
suất khá cao, chất lượng tốt, hạ giá thành, tăng thu nhập và lợi nhuận, và hầu hết có đầu
ra cho sản phẩm. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn những khó khăn và chưa thực sự đi vào hệ
thống nên cần phải thực hiện những vấn đề sau đây:
- Cần khẩn trương xây dựng và ban hành quy trình sản xuất lúa ViệtGAP theo tiêu
chuẩn GlobalGAP như đã ban hành quy trình ViệtGAP trên rau và cây ăn quả. Phân biệt
rõ sản xuất lúa theo tiêu chuẩn GlobalGAP với sản xuất lúa heo tiêu chuẩn sạch, an toàn
hay chất lượng cao.
- Hầu hết nông dân gặp khó khăn do trình độ còn thấp và không đồng đều nên
việc ghi chép, cập nhật thông tin sản xuất theo các thủ tục quy định chưa được tốt nên cần
tập huấn kỹ lưỡng, lựa chọn nông dân, nông hộ chu đáo.
- Cán bộ nông nghiệp và khuyến nông còn thiếu, trong khi mô hình này đòi hỏi
phải hướng dẫn rất nhiều chi tiết kỹ thuật và kiểm tra thường xuyên, nên trước mắt chỉ có
thể làm quy mô nhỏ phù hợp và không nên mở quá rộng.
- Điều kiện tiên quyết cho việc sản xuất lúa theo tiêu chuẩn GlobalGAP hay
ViệtGAP là phải có đầu ra cho sản phẩm vì không thể để người nông dân chịu thiệt khi