Sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng mô hình-Tranh vẽ trong tiết dạy hình học không gian lớp 8
Lời tựa
Toán học là môn khoa học tự nhiên rất đa dạng và phong phú, rất nhiều ứng
dụng trong thực tế, nó liên quan mật thiết đến rất nhiều các môn học trong
nhà trường . Do đó cần có sự nhận thức rõ giá trò thực tiễn của môn Toán học
trong khoa học kỹ thuật và phục vụ trong đời sống sản xuất .
Để học sinh có được một hệ thống kiến thức phổ thông cơ bản thiết
thực đầu tiên của môn toán thì giáo viên dạy môn Toán phải luôn tìm tòi các
phương pháp dạy sao cho phù hợp với nội dung, kiến thức của bài.
Phần Hình học không gian lớp 8 là một kiến thức còn mới với học sinh
THCS. Muốn học sinh ngay từ ban đầu nắm vững về hình học không gian thì
giáo viên phải đònh hướng, hỗ trợ kiến thức đã có và đặc biệt là sử dụng
ĐDDH, các mô hình trong thực tế , để học sinh thực hành đo đạc, vẽ hình,
tính toán và rút ra được các kết luận của bài
Tác giả
Trang 1
Sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng mô hình-Tranh vẽ trong tiết dạy hình học không gian lớp 8
I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Trong chương trình môn Toán ở cấp THCS thì các khái niệm về
hình học không gian là hoàn toàn mới đối với học sinh lớp 8 . Vì chương trình
sách giáo khoa cũ chưa đưa vào. Đây là khái niệm mới mẻ gây lúng túng cho
học sinh khi học và một số giáo viên cũng có khó khăn để truyền thụ cho học
sinh hiểu khi dạy các khái niệm này.
Vì vậy, muốn sự tiếp thu của học sinh có hiệu quả chúng ta phải
có phương pháp phù hợp với từng bài, từng đơn vò kiến thức phù hợp với từng
khái niệm để học sinh lónh hội kiến thức một cách tự nhiên, không áp đặt,
làm cho học sinh dễ hiểu và có hứng thú, sáng tạo khi học hình học không
gian.
Với phương pháp dạy học hiện nay lấy học sinh làm trung tâm,
chúng ta phải hạn chế việc áp đặt kiến thức mới mà phải quan tâm nhiều đến
quá trình hình thành dẫn đến kiến thức mới. Giáo viên là người điều khiển,

trong cuộc sống.
Từ những nguyên nhân trên, để thực hiện việc dạy : “Một bài lý
thuyết phần hình học không gian sử dụng mô hình – Tranh vẽ” đạt hiệu quả
là điều hết sức cần thiết.
Trang 3
Sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng mô hình-Tranh vẽ trong tiết dạy hình học không gian lớp 8
* Thực trạng :
1/ Về phía học sinh:
Những khái niệm về hình học không gian là các khái niệm mới mẻ đối
với HS. Học sinh đã quen với việc quan sát, với các tính chất, Tính toán và
chứng minh trên hình học phẳng, trí tưởng tượng về không gian của học sinh
còn thấp. Lực học tập của các em không đều, số học sinh học khá, giỏi môn
Toán thấp, số học sinh trung bình yếu kém chiếm tỷ lệ cao. Qua thực tế
giảng dạy cũng như dự giờ và qua số liệu điều tra của bản thân thì đa số các
em học sinh chưa chủ động trong việc hình thành kiến thức từ các mô hình ở
phần hình học không gian. Thăm dò ý kiến trả lời câu hỏi của học sinh :
Câu 1 : Em có nhận ra các hình không gian đã học có trong cuộc sống
không ?
Câu 2 : Từ mô hình em có nêu lên được khái niệm về hình đó không ?
Câu 3 : Quan sát các mô hình em có nêu lên được tính chất của hình đó
không ?
Câu hỏi Lớp Số học sinh Trả lời có Trả lời không
1 8 69 67 2
2 8 69 30 39
3 8 69 21 48
Qua bảng số liệu ta thấy rằng :
+ 97,10% các em nhận ra các hình có trong cuộc sống hiện tại
+ 36,23% Từ mô hình nêu lên được khái niệm
+ 31,88% Từ mô hình nêu lên được tính chất
Như vậy hầu hết học sinh đã chú ý đến mô hình trong các tiết học ở

Trang thiết bò của môn Toán chưa nhiều
Chất lượng của đồ dùng chưa cao, một số đồ dùng trong quá trình vận
chuyển bò bể, gãy, không sử dụng được hoặc rất khó sử dụng
IV/ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN :
Qua việc giảng dạy thực tế ở trường THCS “B” Ninh Hòa và phân tích
những thực trạng như trên. Cùng với sự quan tâm hướng dẫn - tư vấn của Ban
Giám Hiệu nhà trường, các ý kiến đóng góp xây dựng của GV trong tổ tự
nhiên. Tôi xin nêu lên một số biện pháp khắc phục tình trạng trên để tiết dạy
đạt kết quả tốt.
1. Chuẩn bò
*Yêu cầu đối với GV:
+ Trước mỗi bài giảng GV cần chuẩn bò đầy đủ dụng cụ dạy học, mô
hình, hình vẽ, tranh ảnh. GV có thể sưu tầm hoặc tự làm một số mô hình,
Trang 5
Sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng mô hình-Tranh vẽ trong tiết dạy hình học không gian lớp 8
tranh ảnh có liên quan đến tiết dạy, chẳng hạn: Hộp diêm, hộp phấn, viên
gạch,…
+ GV phải nghiên cứu kỹ mục tiêu, nội dung của bài giảng, lựa
chọn nội dung kiểm tra bài cũ phù hợp. Xác đònh được những đơn vò kiến
thức nào cần thiết sử dụng ĐDDH, kiến thức nào phải cho HS tự quan sát,
tự tìm tòi, nghiên cứu thông qua hoạt động nhóm hoặc làm việc cá nhân
để lónh hội kiến thức. Những nội dung nào GV cần hướng dẫn, gợi mở…
cuối cùng là kiến thức trọng tâm cần củng cố để HS hiểu bài và khắc sâu
ghi nhớ.
+ Việc chuẩn bò mô hình, hình vẽ, chuẩn bò tốt cho nội dung bài
giảng, lựa chọn đúng phương pháp là rất cần thiết khi dạy các khái niệm
hình học không gian đối với HS lớp 8, khi các em mới bắt đầu làm quen
với hình học không gian.
*Yêu cầu đối với học sinh:
+ Để tự mình nghiên cứu, tìm tòi tiếp cận được các kiến thức mới

thống hóa của HS.
* Thông qua việc khai triển hình, cắt, dán, ghép, xếp hình trên giấy
hoặc bìa cứng, các vật liệu mà HS có thể có được, dễ làm, dễ thực hiện. GV
hướng dẫn HS thừa nhận một số công thức về diện tích và thể tích thông qua
thực hành, qua xếp hình, đo, đong và đếm trên mô hình tranh ảnh đã được
chuẩn bò trước.
3/ Tổ chức thực hiện: Sử dụng mô hình giúp HS bước đầu tiếp nhận
với hình học không gian :
Ví dụ: Dạy bài 1 chương IV: “ Hình hộp chữ nhật” ( tiết 1- toán 8 tập
2)
3.1/ Mục tiêu:
- HS cần nắm được (trực quan) các yếu tố của hình hộp chữ nhật.
- Biết xác đònh số mặt, số cạnh của một hình hộp chữ nhật.
- Bước đầu nhắc lại khái niệm về chiều cao.
- HS làm quen với các khái niệm điểm, đường thẳng, đoạn thẳng trong
không gian, các ký hiệu.
3.2/ Chuẩn bò:
+GV: - Bộ mô hình hình học không gian.
- Sưu tầm một số vật trong thực tế có hình dạng hình hộp chữ nhật,
hình lập phương: (Hộp diêm, hộp phấn, viên gạch,…)
- Bộ tranh ảnh vẽ h.67, h.68, h.69.
- Bảng phụ kẻ sẵn h.72, h.73 SGK.
+ Học sinh: Đồ dùng học tập, Sưu tầm hộp sữa, hộp phấn, …
3.3/ Các hoạt động trên lớp:
* Hoạt động 1: Giới thiệu cho HS một số vật thể trong không gian:
GV: Giới thiệu cho HS một số vật thể trong không gian thông qua mô
hình, đã chuẩn bò như: hình hộp chữ nhật, hình lập phương, hình lăng trụ
đứng, hình chóp tam giác, hình trụ.
Trang 7
Sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng mô hình-Tranh vẽ trong tiết dạy hình học không gian lớp 8

Hỏi: Hai mặt ABA
’
B
’
và CDC’D’ chúng có cạnh chung không?
HS: không.
GV: Hai mặt của hình hộp chữ nhật không có cạnh chung gọi là hai
mặt đối diện.
HS: Phát hiện các mặt đối diện trên mô hình:
Các mặt đối diện: ABA’B’ đối diện với CDC’D’
ABCD đối diện với A’B’C’D’
AA’DD đối diện BB”CC’
GV: Giới thiệu mặt đáy, mặt bên:
Hai mặt đối diện có thể xem là hai mặt đáy, khi đó các mặt còn lại
được xem là các mặt bên.
Trang 8
Cạnh
Mặt
Đỉnh
Sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng mô hình-Tranh vẽ trong tiết dạy hình học không gian lớp 8
GV: Lưu ý HS về mặt đáy: Mặt đáy được đònh nghóa theo đònh hướng;
một hình khối có thể có mặt đáy khác nhau phụ thuộc vào đònh hướng.
HS: Quan sát mô hình và tranh vẽ hình lập phương
GV: Hình lập phương có đặc điểm gì ?
HS: Hình lập phương có 6 mặt là những hình vuông.
GV: Hình lập phương là hình hộp chữ nhật có 6 mặt là những hình
vuông .
GV: Cho học sinh lấy một ví dụ trong thực tế có dạng là hình hộp chữ
nhật .
HS: Bể nuôi cá cảnh, Thùng nước đá, Thùng mì tôm, …

B
’
; DCD
’
C
’
; ADA
’
D
’
; BCB
’
C
’
Các đỉnh : A; B; C; D; A
’
; B
’
; C
’
; D
’
Các cạnh : AB; AD; BC; CD; A
’
B
’
; A
’
D
’

+ Các đỉnh : A, B, C, … như là các các điểm.
+ Các cạnh : AB, DC, CC
’
, … như là các đoạn thẳng.
+ Mỗi mặt, chẳng hạn mặt ABCD là hình ảnh của một mặt
phẳng.
Đường thẳng qua hai điểm A, B của mặt phẳng (ABCD) thì nằm trọn
trong mặt phẳng đó (Tức là mọi điểm của nó đều thuộc mặt phẳng)
Trang 9
Sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng mô hình-Tranh vẽ trong tiết dạy hình học không gian lớp 8
GV: Cho HS làm bài tập 2 SGK Tr 96 để củng cố.
GV: Treo bảng phụ vẽ hình 73 SGK
HS: Quan sát, thảo luận theo bàn để trả lời câu hỏi a); b)
a) Mặt bên của hình hộp chữ nhật ABCD.A
1
B
1
C
1
D
1
là một hình
chữ nhật, như vậy CB
1
là một đường chéo. Do đó O cũng là trung điểm của
đường chéo còn lại BC
1
.
b) Không : Vì K không thuộc mặt phẳng (CBB
1

là các đường chéo.
HS : p dụng đònh lý Pytago để tính .
Trang 10
Sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng mô hình-Tranh vẽ trong tiết dạy hình học không gian lớp 8
BT 4 : HS thực hiện gấp hình lập phương trên bìa đã chuẩn bò sẵn. Sau
đó HS có thể điền dấu theo quan sát thực tế trên hình gấp hoặc theo hướng
dẫn của GV .
V/ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯC :
- Việc áp dụng chuyên đề này có ý nghóa giúp học sinh hứng thú, say
mê học tập vì các em được trực tiếp quan sát trên mô hình tranh vẽ, giúp các
em dễ nhớ, khắc sâu được kiến thức đồng thời giúp các em rèn luyện được
kỹ năng quan sát, phân tích, so sánh, … tạo được động cơ học tập tích cực, chủ
động.
- Qua kiểm tra chất lượng HS cho thấy việc giáo viên thực hiện tiết
dạy có sử dụng mô hình – Tranh vẽ và không sử dụng mô hình – Tranh vẽ ở
lớp 8 môn toán phần hình học không gian thì việc tiếp thu kiến thức của học
sinh đạt kết quả cụ thể qua bảng thống kê số liệu cụ thể sau :
Khố
i
T.Số
HS
Phương tiện
dạy học
Kết quả kiểm tra chia ra
Giỏi Khá TB Yếu
SL % SL % SL % SL %
8 69
Không sử
dụng mô hình
17 24,6 25 36,2 27 39,2

môn học. Mong quý lãnh đạo và đồng nghiệp đóng góp ý kiến cho sáng kiến
thành công hơn.
Xin chân thành cám ơn !
Ninh Hòa, tháng 12 năm 2007
Duyệt của HĐKH trường Người thực hiện
Phạm Văn Lâm
Trang 12
Sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng mô hình-Tranh vẽ trong tiết dạy hình học không gian lớp 8
MỤC LỤC
Lời tựa ………………………………………………………………………………… Trang 1
I. Lý do chọn đề tài …………………………………………………………………. Trang 2
II. Cơ sở lý luận ………………………………………………………………… Trang 3
III. Cơ sở thực tiễn ……………………………………………………………………. Trang 3
IV. Biện pháp thực hiện …………………………………………………………. Trang 5
V. Kết quả đạt được ……………………………………………………………… Trang 11
VI. Những bài học kinh nghiệm …………………………………………… Trang 12
VII. Kiến nghò, đề xuất ………………………………………………………… Trang 12
Trang 13
Sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng mô hình-Tranh vẽ trong tiết dạy hình học không gian lớp 8
Trang 14