1
Họ và tên: Trần Thị Khuyên Lớp: 07CVH1
Học phần: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học và văn học
GVHD: PGS.TS Nguyễn Phong Nam
ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT
Tên đề tài: Tự trào trong thơ Trần Tế Xương
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trần Tế Xương là một trong những đại biểu xuất sắc của dòng văn học trào
phúng Việt Nam. Thơ văn của Trần Tế Xương mang trong nó những dấu ấn riêng,
đặc sắc, độc đáo và đặc biệt là rất Tú Xương chính vì vậy mà nó có một sức sống
mãnh liệt. Ông nổi tiếng và được biết đến nhiều hơn ở màng thơ trào phúng. Thơ
trào phúng của Trần Tế Xương là một tiếng cười dí dỏm, hồn nhiên nhưng cũng
rất cay cú, xót xa. Nó chứa đựng tâm trạng u hoài của một lớp nhà nho “cuối mùa”
như Tú Xương. Và thơ tự trào Tú Xương cũng là một phần không nhỏ nằm trong
mảng thơ trào phúng của ông. Thơ tự trào Trần Tế Xương luôn thẳng thắn, ông
trực tiếp cười mình một cách hả hê, khi thì phủ định, lúc lại ngông nghênh.
Khi nghiên cứu về vấn đề “Tự trào trong thơ Trần Tế Xương”, chúng tôi
mong muốn được tìm hiểu nhiều hơn về tác giả, tác phẩm, cũng như con người
nhà thơ. Để thấy được giá trị nội dung và nghệ thuật trong thơ tự trào của ông qua
đó làm nổi bật nhưng đóng góp to lớn của Trần Tế Xương cho nền văn học Việt
Nam nhằm phục vụ cho việc học tập và công tác giảng dạy, nghiên cứu sau này.
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Trong đề tài này chúng tôi tìm hiểu về thơ tự trào của Trần Tế Xương. Bên
cạnh đó chúng tôi còn sử dụng thêm các tài liệu khác có liên quan đến vấn đề tự
trào trong thơ Trần Tế Xương.
3. Ý nghĩa của đề tài
Tác giả Trần Tế Xương là một tác giả lớn, tiêu biểu và xuất sắc của nền văn học
dân tộc, thơ của ông đã được đưa vào các chương trình học ở phổ thông lên tới cao
đẳng và đại học. Khi nghiên cứu đề tài này chúng ta có dịp trau dồi thêm các kiến
2

thuật ngôn từ đã cách tân tạo ra một phái thơ trong lịch sử văn học. Trong lĩnh vực
nghiên cứu này cũng nhận được sự quan tâm đóng góp của nhiều chuyên gia
nghiên cứu như Trần Thanh Mại – Trần Tuấn Lộ “Nội dung thơ văn Tú Xương”,
Nguyễn Đình Chú“ Tú Xương nhà thơ lớn dân tộc”…Cùng rất nhiều cá bài viết,
công trình của nhiều nhà văn nhà thơ nổi tiếng như: Nguyễn Công Hoan:Về việc
nghiên cứu thơ Tú Xương; Nhà thơ Tú Mỡ đã khái quát tính chất trào lộng . “Thời
và thơ Tú Xương” . Ngoài ra cón có bài viết của Xuân Diệu, Nguyễn Tuân …Hầu
hết các bài viết và công trình nghiên cứu về Trần Tế Xương được sưu tầm và tập
hợp trong cuốn “Trần Tế Xương về tác gia tác phẩm” do tác giả Vũ Văn Sỹ tuyển
chọn.
Còn về đề tài “Tự trào trong thơ Trần Tế Xương” cũng có nhiều nhận định ,
ý kiến của nhiều tác giả nhưng trong khuôn khổ đề tài chúng tôi chỉ xin nêu một
ssó công trình tiêu biểu làm có sở cho việc nghiên cứu đề tài này. Cụ thể có giáo
sư Trần Đình Sử đã nhấn mạnh phương diện ý thức cá nhân và tiếng cười giả
thoát:“Tự không phải với vợ mà với chính mình, nhà thơ đã dùng tiếng cười tự
trào để giải thoát cho mình, tự khẳng định mình, tạo một thế cân bằng mới. Tú
Xương đã đi ngược lại truyền thống thơ ngôn chí là thơ làm ra để khẳng định cái
chí hướng, lí tưởng của mình…” .Và tác giả Đoàn Hồng Nguyên có bài viết “Thơ
Tú Xương với kiểu tự trào thị dân” đã tìm hiểu những đặc trưng trong kiểu tự trào
Tú Xương, một trong những yếu tố mang tính bất quy phạm của Trần Tế Xương
so với các nhà nho khác.
Nhìn chung viết về đề tài “Tự trào trong thơ Trần Tế Xương” có các ý của
nhiều tác giả xong chưa có công trình nào nghiên cứu thật đầy đủ, các nhà nghiên
cứu chỉ dừng lại ở từng mảng, từng khía cạnh, hay những nhận định ở mức độ
chung chung, hay chỉ đi sâu vào một tác phẩm tiêu biểu. Trên cơ sở tiếp thu các ý
kiến, thành tựu của những người đi trước chúng tôi tiến hành tìm hiểu “Tự trào
trong thơ Trần Tế Xương” với mong muốn hệ thống lại và khắc phục được phần
nào các hạn chế ở trên.
5. Phương pháp nghiên cứu
4

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lại Nguyên Ân biên soạn (2003),150 thuật ngữ văn học, Nxb ĐHQG HN.
2. Xuân Diệu (1998), Các nhà thơ cổ điển Việt Nam, Nxb Văn học.
3. Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (2000), Từ điển thuật ngữ văn học,
Nxb ĐHQG HN.
4. Đỗ Đức Hiểu chủ biên ( 2007), Từ điển Văn học, Nxb Thế giới.
5. Nguyễn Văn Huyền (1986), Tú Xương tác phẩm – giai thoại, Hội văn học nghệ
thuật Hà Nam Ninh xuất bản.
6. Vũ Ngọc Khánh (2006), Thơ trào phúng Việt Nam, Nxb Giáo dục.
7. Hồ Giang Long (2006), Thi pháp thơ Tú Xương, Nxb Văn học.
8. Nguyễn Lộc (2007), Văn học Việt Nam nửa cuối thế kỉ XVIII – hết thế kỷ XIX,
Nxb Giáo dục.
9. Phương Lựu chủ biên (2004), Lí luận văn học, Nxb Giáo dục.
10. Nguyễn Phong Nam (1999), Giáo trình văn học Việt Nam nửa cuúo thế kỉ XIX,
ĐHSP Đà Nẵng.
11. Nguyễn Khắc Phi chủ biên (2001), Phân tích bình giảng văn học lớp 10, Nxb
Giáo dục, HN.
12. Vũ Tiến Quỳnh (1994), Phê bình – bình luận văn học Trần Tế Xương, Nxb
Văn nghệ TP HCM.
13. Vũ Văn Sỹ tuyển chọn (1996), Trần Tế Xương về tác gia và tác phẩm, Nxb
Giáo dục.
14. Tuấn Thành- Anh Vũ (2002), Thơ Trần Tế Xương – tác phẩm và dư luận, Nxb
Văn học.
15. Lưu Trí Viễn (1976), Lịch sử văn học Việt Nam, tập 4A, Nxb Giáo dục.
16. Đỗ Huy Vinh (2001), Tú Xương giai thoại, Nxb Văn học dân tộc.