Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
Sáng kiến kinh nghiệm
Vận dụng ph ơng pháp khai thác kênh hình và ph ơng pháp
dạy học tích cực trong dạy học môn lịch sử ở tr ờng thcs
Phần I. Đặt vấn đề
1. Lý do và tính cấp thiết.
Quan điểm chủ đạo trong chơng trình môn lịch sử ở trờng phổ thông nói chung, THCS
nói riêng là xuất phát từ nội dung, chức năng, nhiệm vụ và đặc trng bộ môn, từ đặc điểm của
quá trình nhận thức quá khứ của học sinh mà sử dụng những phơng pháp phơng tiện, hình
thức tổ chức dạy học phù hợp, nhằm phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh.
2. Mục đích nghiên cứu
Để đảm bảo tính chính xác, khoa học, tăng cờng khả năng gây xúc cảm của các
thông tin về các sự kiện, nhân vật lịch sử. Trớc hết cần chú ý đến sự trình bày sinh động,
giầu hình ảnh của giáo viên trong tờng thuật, miêu tả, kể chuyện, nêu đặc điểm của nhân
vật lịch sử, kết hợp với các phơng pháp khác. Đặc biệt cần coi trọng việc sử dụng phơng
tiện trực quan: tranh ảnh, bản đồ, sa bàn, mô hình, phim đèn chiếu, phim video, và từng
bớc ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp trong dạy học lịch sử, giúp các em có thể lĩnh
hội đợc kiến thức nhanh nhất, chính xác, hiệu quả nhất.
Bên cạnh đó cũng cần phải tận dụng mọi cơ hội, khả năng học tập gắn với thực tế
để học sinh có đợc phơng thức lĩnh hội kiến thức lịch sử một cách cụ thể, giầu cảm xúc ,
trao đổi với các nhân chứng lịch sử, nhân vật lịch sử. Cần phải tổ chức cho học sinh làm
việc nhiều hơn với sử liệu trong sách giáo khoa, các tài liệu tham khảo do GV cung cấp và
HS su tầm, trong các phiếu học tập cá nhân, qua đó từng bớc rèn luyện cho HS về phơng
pháp học tập, nghiên cứu lịch sử.cần tổ chức thảo luận dới nhiều hình thức khác nhau (làm
việc theo nhóm hoặc đàm thoại chung cả lớp), tạo điều kiện để học sinh nêu lên các vấn đề
cần tìm hiểu, độc lập giải quyết các vấn đề, tự đặt ra hoặc do giáo viên cung cấp. ở đây,
cần khuyến khích hs bày tỏ những ý kiến riêng của mình, tránh việc làm cho hs e ngại
khi nêu ý kiến khác cho gv, cần rèn luyện cho hs khả năng trình bày( nói, viết). Từ đó,
hs lĩnh hội đợc nội dung học tâp theo tinh thần đồi mới phơng pháp dạy học : dạy học tự
khám phá tự phát triển. Cần đa dạng hoá các hình thức tổ chức dạy học lịch sử nh:
- Học ở lớp, ở phong bộ môn, ở bảo tàng, tại các di tích lịch sử; nghe báo cáo,

gồm cả hình thức dạy học theo lớp, theo nhóm nhỏ và cá nhân; hình thức dạy học ở lớp,
ở phòng bộ môn, ở bảo tàng, ở các di tích lịch sử, và hs có thể nghe báo cáo, trao đổi
trực tiếp với nhân chứng lịch sử.
Từ những vấn đề cụ thể trên, tôi mạnh dạn vận dụng một số phơng pháp truyền thống
và hiện đại vào dạy học lịch sử ở trờng tôi. Tôi đã vận dụng cụ thể vào giảng dạy bộ môn
lịch sử ở trờng THCS trong năm học 2007-2008 và đã đạt đợc nhiều kết quả khả quan. Cho
nên, tôi trình bày một số vấn đề về vận dụng một số phơng pháp dạy học môn lịch sử ở tr-
ờng THCS để bạn bè đồng nghiệp cùng nghiên cứu và tham khảo.
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
2
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
phầnII: Giải quyết vấn đề.
1. Cơ sở lý luận.
Nh chúng ta đã biết đổi mới phơng pháp dạy học là quá trình chuyển từ phơng pháp
dạy học thầy nói - trò nghe, thầy đọc - trò chép sang phơng pháp dạy học mới, trong
đó, gv là ngời tổ chức , hớng dẫn quá trình học tập của hs, còn hs phải chủ động tham
gia vào quá trình hoạt động học tập, tự tìm kiếm kiến thức, hình thành năng lực sáng tạo,
rèn luyện khả năng tự học, điều đó không có nghĩa là để cho hs hoạt động bằng mọi giá.
Đối với bộ môn lịch sử việc tiếp nhận, xử lý các thông tin từ sử liệu là khâu đầu tiên, tất
yếu của quá trình nhận thức quá khứ, không đợc bỏ qua, không đợc coi nhẹ. Nhng trên
thực tế việc vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo vào dạy môn lịch sử ở trờng THCS còn
gặp rất nhiều khó khăn bởi mỗi bài, mỗi khối, mỗi lớp có những lợng kiến thức khác nhau
phù hợp với từng đối tợng hs ở mỗi khối lớp và việc vận dụng các phơng pháp sao cho hợp
lý và có hiệu quả cao là một vấn đề vô cung khó khăn đối với mỗi ngời gv. Vì vậy tôi đã
mạnh dạn vận dụng sáng tạo một số phơng pháp dạy học cụ thể nh: sử dụng kênh hình
trong sgk và phơng pháp dạy học tích cực vào dạy một số bài học cụ thể, khai thác vốn
kiến thức đã có của hs.
2. Giải pháp cụ thể.
2.1 Sử dụng kênh hình trong sgk để dạy và học bài văn hoá cổ đại thế giới.
Nh chúng ta đã biết văn hoá cổ đại thế giới là một trong những nội dung quan trọng

giới .
- Nội dung SGK lịch sử 6 tr 17, 18 ,19, 20.
- SGV Lịch sử 6.
- Các dân tộc phơng Đông và phơng Tây đã sáng tạo để lại cho nhân loại
những thành tựu văn hoá đồ sộ, với nhiều công trình đặc sắc: Kim tự tháp ( Ai Cập) ,
Thành Ba-bi-lon, đền Pác-tê-nông, Khải hoàn môn(Rô-ma) Tợng lực sĩ ném đĩa trong
đó nhiều công trình đã đợc xếp là kỳ quan thế giới.
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
4
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
- GV có thể cung cấp cho HS một số thông tin trớc về các thành tựu văn hoá
biểu:
- Kim tự tháp ở Ai Cập là công trình kiến trúc đồ sộ trong lịch sử, đợc xây
dựng từ rất sớm vào khoảng thiên niên kỷ III TCN. Kim tự tháp làm ngời ta choáng
ngợp bởi hình khối hùng vĩ của nó, có tháp cao gần 150m ( bằng toà nhà 50 tầng), ngời
ta phải dùng đến 2030000 khối đá để xây, mỗi khối đá nặng từ 2 đến 16 tấn. Việc vận
chuyển những khối đá nh vậy lên tới độ cao hàng trăm mét, rồi đặt chúng nằm khít với
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
5
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
nhau đến mức mảnh ghép giữa các khối đá chỉ cách nhau 5mm là không thể tởng tợng
nổi.
- Đền Pac-tê-nông (Hi Lạp) đợc đánh giá là một trong những công trình đẹp
nhất, sáng tạo bởi bàn tay con ngời, đền Pac-tê-nông đơc xây trên trên một mặt băng
hình chữ nhật có kích thớc 31m - 70m, đền đợc chia làm 3 phần: tiền sảnh, gian thờ và
phòng chứa châu báu. Vật liệu chính để xây dựng là đá hoa cơng , ngời ta không hề
dùng vữa, các khối đá đợc đẽo thật chính xác, sao cho mỗi viên đợc gắn nối thật khít
với viên khác nh thể là một.
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
6

và thực chất là tính tích cực nhận thức, đặc trng ở khát vọng hiểu biết, cố gắn trí tuệ và
nghị lực cao trong chiếm lĩnh tri thức, đồng thời cũng muốn có cơ hội để thể hiện sự
hiểu biết, truyền đạt những hiểu biết của mình tới bạn bè.
Khác với quan niệm trớc đây, dạy học là quá trình truyền thụ của ngời thầy tới ngời
học. Trong dạy học ngày nay, GV không chỉ đóng vai trò tổ chức, hớng dẫn để ngời học
có cơ hội tìm tòi, chíêm lĩnh kiến thức, mà còn phải biết cách vốn kiến thức đã biết và
kiến thức mới. Làm đợc nh vậy chính là phát huy tính tích cực, chủ động của HS trong
học tập.
Dạy học là dạy cho HS những cái cha biết trên cơ sở những cái đã biết. Điều này đ-
ợc coi là nguyên tắc. Để vận dụng quan điểm này, việc cung cấp cho HS những kiến
thức khoa học để đạt đợc các chuẩn kiến thức đã đợc quy định trong chơng trình phải
dựa trên cơ sở những kiến thức của HS. Có nhiều cách để làm việc này. Dới đây là một
số kĩ năng :
Một: Kĩ năng đặt câu hỏi.
Những câu hỏi mà GV đa ra cần phải giúp HS tìm ra những điều các em đã biết và
phát triển thêm cho các em những ý mới nhằm tạo ra mối liên hệ giữa kiến thức cần
phải có.
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
8
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
Câu hỏi phải vừa sức đối tợng.
Ví dụ: Dạy bài Các quốc gia cổ đại phơng Tây (lớp 6), có thể khai thác vốn kiến
thức HS đã có để xác lập mối quan hệ với bài mới bằng câu hỏi:
- Hãy so sánh sự khác nhau về địa hình giữa các quôc gia cổ đại phơng Đông và các
quốc gia cổ đại phơng Tây? hoặc:
- Các quốc gia cổ đại phơng Tây đã phát triển ngành kinh tế nào chính?
Nh vậy có khác gì so với các quốc gia cổ đại phơng Đông?
Khi chuẩn bị câu hỏi cần suy nghĩ cân nhắc một cách cụ thể, câu nào giành cho HS
kém, câu nào giành cho HS giỏi. Câu hỏi cần giúp HS lục tìm, gợi nhớ những điều đã
biết để từng bớc tìm ra cachs giải quyết mâu thuẫn giữa những cái đã biết với những cái

Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
Hoặc dạy bài: Các quốc gia cổ đại phơng Tây (lớp 6) có thể xho HS làm bài tập theo yêu
cầu:
Hãy so sánh các quốc gia cổ đại phơng Đông và các quốc gia cổ đại Địa Trung Hải
( phơng Tây) về các mặt sau:
Các quốc gia Phơng Đông Phơng Tây
Đặc điểm địa hình
Đặc điểm kinh tế
Các giai cấp
Chế độ chính trị
Ba: Kĩ năng h ớng dẫn học sinh khai thác kiến thức về kênh hình.
Kênh hình bao gồm bản đồ, lợc đồ, tranh ảnh lịch sử, là những phơng tiện dạy học rất
đặc trng của bộ môn lịch sử, nó giúp cho HS tái hiện lại những sự kiện, nhân vật trong quá
khứ. Theo xu hớng hiện nay là giảm bớt thuyết trình của GV, tạo điều kiện để HS học tập tích
cực nên chúng đợc sử dụng nh là một nguồn cung cấp kiến thức giúp cho HS tự tìm tòi, phát
hiện những kiến thức và rèn luyện những kĩ năng bộ môn chứ không chỉ để minh hoạ cho lời
giảng của GV. Nh vậy kênh hình là đối tợng để HS chủ động, tự lực khai thác kiến thức dới sự
hớng dấn của GV.
Muốn khai thác kênh hình có hiệu quả cần thực hiện một số yêu cầu:
Về phía GV:
- Nắm chắc nội dung chơng trình.
- Xác định rõ kiến thức nội dung trong bài mà HS cần hiẻu biết qua kênh hình.
- Chuẩn bị một số câu hỏi cho phù hợp với trình độ HS, gợi ý để các em biết tự giác khai
thác kiến thức từ kênh hình.
- Kịp thời động viên, khuyến khích và đánh giá HS.
Về phía HS:
- Đợc rèn luyện một số kĩ năng khai thác kiến thức từ kênh hình.
- Hiểu đợc yêu cầu do GV đa ra khi thực hiện khai thác kiến thức từ kênh hình.
- Tích cực, chủ động tìm tòi, ohát hiện kiến thức từ hệ thống kênh hình.
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến

Ngày tháng năm sinh: 28/10/1976
Đơn vị công tác: Trờng THCS Việt Tiến
Điện thoại: 0904.666.916
Sản phẩm
II. Chuyên đề:
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
12
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
Vận dụng phơng pháp khai thác kênh hình và phơng pháp
dạy học tích cực trong dạy học lịch sử ở trờng thcs
III. Cam kết: Tôi xin cam kết sáng kiến kinh nghiệm này là của cá nhân
tôi. Nếu có sẩy ra tranh chấp về quyền sở hữu đối với một phần hay toàn
bộ sản phẩm sáng kiến kinh nghiệm, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trớc
lãnh đạo Sở GD&ĐT về tính trung thực của bản cam kết này./.
Việt Tiến, Ngày 05 tháng 2 năm 2009
Ngời cam kết
Nguyễn Tuấn
Th ành
Nguyễn Tuấn Thành Tổ KHXH Trờng THCS Việt Tiến
13
Sáng kiến kinh nghiệm Môn lịch sử
Phần VI:Tài liệu tham khảo
Sách giáo khoa lịch sử lớp 6,7,8,9
Sách giáo viên lịch sử 6,7,8,9
Đại cơng lịch sử tập I, II, III
Đổi mới phơng pháp dạy học ở trờng THCS.
Tài liệu bồi dỡng thờng xuyên.
Một số vấn đề về đổi mới phơng pháp dạy họ lịch sử THCS
Hớng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử THCS
Phụ Lục