DẠY NGỮ VĂN BẰNG GIÁO ÁN ĐIỆN TỬ - ĐÔI ĐIỂU TRAO ĐỔI
******

1. Theo một nghĩa tương đối: dạy học bằng giáo án điện tử (GAĐT) là
một hình thức dạy học tiên tiến và do khả năng lưu trữ, tích hợp, thể hiện thông
tin nhanh, đa dạng, cho phép đẩy mạnh sự tương tác giữa thầy và trò, dẫn đến
sự thay đổi sâu xa về hình thức của dạy và học. Sau hơn một năm thực hiện đổi
mới phương pháp giảng dạy và ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong nhà
trường phổ thông, chúng tôi nhận thấy, việc dạy bằng giáo án điện tử (GAĐT)
đối với môn Ngữ Văn hay các phân môn khác đều đem lại những hiệu quả nhất
định. Nếu được đầu tư cẩn thận, phương pháp này sẽ tạo hứng thú cho học
sinh, đặc biệt là khi giảng những nội dung có minh hoạ bằng tranh ảnh, âm
thanh, sơ đồ, biểu bảng Mặt khác, việc trình diễn nội dung bài dạy bằng màn
hình vừa mới lạ đối với học sinh vừa giúp cho giáo viên tiết kiệm một lượng lớn
thời gian ghi bảng, giáo viên sẽ sử dụng thời gian đó vào việc mở rộng vấn đề,
liên hệ những kiến thức bên ngoài góp phần làm cho bài học phong phú, sinh
động, sâu sắc hơn
Cái được lớn nhất ở mỗi tiết giảng bằng giáo án điện tử chính là một
lượng lớn kiến thức, hình ảnh trực quan sinh động được chuyển tải đến các em
học sinh. Nó không những giúp cho tiết học trở nên lôi cuốn hơn mà còn hạn chế
việc GV bị cháy giáo án vì thời gian được kiểm soát bằng máy. Nếu như trong
mỗi tiết học thông thường, giáo viên phải dành khá nhiều thời gian để treo tranh
ảnh, thao tác các hoạt động thí nghiệm thì trong tiết học có sử dụng giáo án
điện tử, những chuyện đó chỉ cần thao tác trong giây lát. Sự giải phóng đôi tay
cho cả giáo viên và học sinh cho phép các em có thể tương tác nhiều hơn với
thầy cô giáo, làm nâng cao hiệu quả giờ học. Ngoài ra, về phương diện sức
khoẻ, giảng dạy bằng GAĐT sẽ giúp GV tránh được bụi phấn và hạn chế những
căn bệnh thường thấy do ảnh hưởng của nghề nghiệp tạo nên.
Rõ ràng, hiệu quả của phương pháp giảng dạy mới bằng giáo án điện tử
là không thể phủ nhận. Tuy vậy CNTT không phải là tất cả, CNTT không thể thay
thế được người thầy. Như chúng tôi đã nói ở trên, nó chỉ giúp người thầy thay

văn chương. Trước đây dạy văn chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình,
diễn giảng để truyền chất văn từ thầy sang trò; thầy khơi gợi nhều liên tưởng
tinh tế, thú vị. Nay chuyển trung tâm về phía người học, người dạy chỉ đóng
vai trò hướng dẫn, "đỡ đầu" cho người học. Các phương tiện dạy học hiện đại
được huy động tối đa, cứ ngỡ như thế chắc chắn chất lượng sẽ được nâng lên,
vượt xa ngày trước, nhưng hiệu quả lai không như ý muốn.
Tự thân phương pháp không giải quyết được vấn đề nếu nó không phù
hợp với đặc trưng đối tượng. Chẳng hạn, sử dụng máy chiếu phụ trợ cho giảng
dạy văn học dân gian (nhất là phần ca dao dân ca) sẽ rất thành công, bởi đặc
trưng của nó là loại nghệ thuật đa chức năng: người dạy có thể làm sống lại
không gian diễn xướng bằng hình ảnh trên màn hình. Hay dạy các tiết tập làm
văn, trả bài hoặc bài tiếng Việt, sử dụng GAĐT có tác dụng lớn trong việc tiếp
nhận của học sinh. Nhưng khi dạy các tiết đọc văn, nếu lạm dụng máy chiếu
có khi lại phản cảm.Thông điệp văn chương vọng từ con chữ, gợi trí tưởng
tượng chứ không thể hình ảnh hóa bằng đường nét trên màn hình được. Thú
thực, được dự nhiều tiết đọc văn theo phương pháp mới; ngoài một số ít tiết
thành công, còn lại tôi cứ tự phân vân: không biết người ta dạy văn hay trình
chiếu hình ảnh cho văn, chất văn tỏa ra từ ngôn từ bay đi đâu hết; bước ra
khỏi phòng học mà lòng cứ nhẹ tênh, bao nhiêu hồn cốt của tác phẩm văn
chương tìm mãi mà chẳng thấy đâu, mặc dù trong các tiết dạy bằng GADĐT,
giáo viên luôn cố gắng sử dụng những tranh ảnh minh hoạ trực quan (có giáo
viên khi giảng bài "
Tấm Cám
" đã sử dụng hơn 26 hình ảnh khiến cho học
sinh chỉ tập trung chờ xem ảnh và xem mà ít chú ý lĩnh hội nội dung bài
giảng).

Thứ ba
, khi soạn GAĐT, giáo viên biên soạn thường không có sự phân
định rạch ròi giữa nội dung giảng và nội dung học sinh cần ghi chép. Giáo viên

công thức trên màn chiếu. Do đó để học sinh có thể ghi chép được bài học chính
xác từ màn chiếu, giáo viên khi soạn giáo án trên Power Point cần chú ý một số
nguyên tắc về hình thức sau:
-
Về màu sắc của nền hình
: cần tuân thủ nguyên tắc tương phản
(contrast), chỉ nên sử dụng chữ màu sậm (đen, xanh đậm, đỏ đậm ) trên nền
trắng hay nền màu sáng. Ngược lại, khi dùng màu nền sậm thì chỉ nên sử dụng
chữ có màu sáng hay trắng.
-
Về font chữ
: chỉ nên dùng các font chữ đậm, rõ và gọn (Arial, Tahoma,
VNI-Helve ) hạn chế dùng các font chữ có đuôi (VNI-times ) vì dễ mất nét khi
trình chiếu.
-
Về size chữ
: giáo viên thường muốn chứa thật nhiều thông tin trên một
slide nên hay có khuynh hướng dùng cỡ chữ nhỏ. Thực tế, trong kỹ thuật video,
khi chiếu trên màn hình TV (25 inches) cho vài người xem hay dùng máy chiếu
Projector chiếu lên màn cho khoảng 50 người xem thì size chữ thích hợp phải từ
cỡ 28 trở lên mới đọc rõ được.
-
Về trình bày nội dung trên nền hình
: giáo viên không nên trình bày nội
dung tràn lấp đầy nền hình từ trên xuống từ trái qua phải, mà cần chừa ra
khoảng trống đều hai bên và trên dưới theo tỷ lệ thích hợp (thường là 1/5), để
đảm bảo tính mỹ thuật, sự sắc nét và không mất chi tiết khi chiếu lên màn.
Ngoài ra, những tranh, ảnh hay đoạn phim minh họa dù hay nhưng mờ nhạt,
không rõ ràng thì cũng không nên sử dụng vì không có tác dụng cung cấp thông
tin xác định như ta mong muốn.

dạy Ngữ Văn ở trường PT nói riêng và các phân môn khác nói chung, ngày càng
đặc sắc, chất lượng hơn.

Vinh, tháng 10/2008