Một cách dạy bài Ca Huế trên sông Hơng

Lý do chọn đề tài:

Ca Huế trên sông Hơng là một văn bản nhật dụng giàu sức biểu cảm đ-
ợc chọn đa vào chơng trình ngữ văn bậc THCS. Ngời đọc dù cha một lần đến
Huế ,cha từng đợc nghe ca Huế trên sông Hơng ,vậy mà qua ngôn ngữ miêu
tả cụ thể,giàu cảm xúc của tác giả,bỗng cảm thấy mình nh một du khách
đang ngồi trong một con thuyền rồng trên dòng Hơng thơ mộng vào một
đêm trăng sáng,tâm hồn bâng khuâng xao xuyến lắng nghe lời ca tiếng nhạc
du dơng hoà trong tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân xa.Nhà báo Hà ánh
Minh,qua tác phẩm này ,đã vừa giới thiệu đợc vẻ đẹp độc đáo của ca Huế
,vừa thổi vào lòng ngời đọc niềm khao khát đợc thởng thức nét sinh hoạt văn
hoá tao nhã ,đầy sức quyến rũ này của xứ Huế.
Thành công của tác phẩm là vậy ,nhng cái khó của ngời dạy văn là chọn
con đờng nào để giúp học sinh tiếp nhận tác phẩm một cách hiệu quả nhất,từ
đó bồi đắp những giá trị Chân-Thiện Mĩ trong tâm hồn các em.Đó là niềm
day dứt,trăn trở của những giáo viên dạy văn yêu nghề .Việc chọn con đờng
ấy lại càng khó hơn khi hiện nay yêu cầu đổi mới phơng pháp dạy học Ngữ
văn đang đặt ra cấp thiết ,khi nhiều học sinh (và từ không ít phụ huynh )
không còn muốn chọn văn chơng làm sự học.
Là một văn bản nhật dụng,việc khai thác Ca Huế trên sông Hơngcó cái
khó riêng,bởi nếu thiên về nội dung tính chất nhật dụng thì bài dạy sẽ rất
khô khan,học sinh sẽ không hứng thú học tập;còn nếu thiên về cảm thụ văn
học(bài văn này có hệ thống ngôn từ rất đẹp) thì dễ quên đặc trng văn
bản.Lại nữa,ca Huế là một sinh hoạt văn hoá dân gian ,khi dạy bài này nhất
thiết không thể tách rời nó khỏi tính chất fôlklo.
Từ những băn khoăn đó,tôi đã đi dự giờ tham khảo bài dạy này của nhiều
đồng nghiệp,lắng nghe sự góp ý bổ sung của tổ chuyên môn trong trờng về
chính bài dạy của tôi,tôi đã rút ra một cách khai thác bài Ca Huế trên sông

b.Phát huy năng lực cảm thụ văn học của học sinh qua việc yêu cầu
các em nêu cảm nhận về một vài đoạn văn giàu hình ảnh,cảm xúc trong bài.
3.Lời bình của giáo viên về những ván đề cần khắc sâu trong tác
phẩm.
Thiết nghĩ,khai thác một tác phẩm văn chơng mà bỏ qua yếu tố này
thì xem nh đã dạy sai đặc trng văn học.Vận dụng tốt lời bình trong đổi mới
phơng pháp dạy học ngữ văn là một sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa giá trị
truyền thống và hiện đại.Tất nhiên những điều trên đây cần phải đợc vận
dụng một cách linh hoạt và sáng tạo.

B.Thiết kế bài dạ y CA HUÊ TRÊN SÔNG HƯƠNG

I.Mục tiêu bài học:
Giúp học sinh thấy đợc vẻ đẹp của một sinh hoạt văn hoá ở cố đô Huế,
một vùng dân ca với những con ngời rất đỗi tài hoa.
Bồi dỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh,bồi dỡng tâm hồn yêu
mến,nâng niu,trân trọng và giữ gìn vốn văn hoá giàu bản sắc dân tộc cho các
em .
II.Chuẩn bị:
1.Tranh ảnh về thiên nhiên xứ Huế(sông Hơng,thuyền rồng).
2.Băng ,đĩa về các làn điệu ca Huế.
3.Hệ thống bảng phụ(do cha có máy chiếu)ghi sẵn một số dữ liệu cần
thiết trong bài dạy.
III.Nội dung bài dạy:
*Kiểm tra bài cũ:
Trong chơng trình ngữ văn 7,các em đã đợc học nhiều bài ca dao về tình
yêu quê hơng đất nớc.Em hãy đọc thuộc lòng bài ca dao về xứ Huế mà em
đã học,nêu cảm nhận của em về bài ca dao đó.
*Giới thiệu bài mới:
Con đờng vào xứ Huế mềm mại ,đẹp nh một bức tranh sơn thuỷ hữu

-Bài chòi ,bài tiệm.nàng vung
4.Bố cục:
Theo dòng ghi chép của tác giả,có thể a.Từ đầu đến Lí hoài nam,lí hoài
chia bố cục văn bản làm mấy phần? xuân:những điệu hò xứ Huế
b.Còn lại:Nét đặc sắc của ca Huế
trên sông Hơng
II.Tìm hiểu chi tiết văn bản:
Đọc câu văn đầu văn bản em có nhận 1.Những điệu hò xứ Huế:
xét gì về vai trò của các điệu hò trong Các điệu hò đã trở thành đời sống
cuộc sống con ngời xứ Huế? tinh thần không thể thiếu của con
ngời xứ Huế.(Hò khi đánh cá ,
cấy cày ,gặt hái )
Tác giả đã giới thiệu cho chúng ta Huế Các điệu hò :(học sinh tìm đọc
có những điệu hò nào ?Và đặc điẻm đoạn văn giới thiệu các điệu hò xứ
các điẹu hò ấy ra sao ? Huế,giáo viên dùng máy chiếu giới
thiệu đoạn văn, hoặc bảng phụ.)
Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật Liệt kê,cho thấy xứ Huế có nhiều
nào ở đây ?Nêu tác dụng của biện pháp điệu hò khác nhau,rất phong phú.
nghệ thuật ấy. Mỗi điệu hò mang một vẻ đẹp
riêng,biểu hiện một cung bậc ,sắc
thái tình cảm khác nhau.
Tác giả nhận định khái quát nh thế nào Mỗi câu hò Huế đều gửi gắ m một
về sắc thái tình cảm các điệu hò xứ Huế? ý tình trọn vẹn Thể hiện nỗi lòng
khao khát,nỗi mong chờ hoài vọng
thiết tha
Giáo viên bình:các điệu hò xứ Huế
cho thấy ngời huế tinh tế,giàu cảm xúc
đời sống nội tâm phong phú.
*Sơ kết ý :qua phần đầu văn bản,
với sự am hiểu sâu rộng về xứ Huế

Em có nhận xét gì về hình ảnh trên? thụng,khăn xếp;nữ áo dài,khăn
đóng duyên dáng Tất cả đều toát
lênvẻ đẹp văn hoá Việt Nam thuần
khiết,không hề lai căng,pha tạp mà
vẫn sang trọng,thanh lịch,nền nã.
Em hình dung sự chuẩn bị cho đêm diễn Sự chuẩn bị kĩ càng,chu đáo ,công
nh thế nào? phu.
Những ngón đàn của các ca công đợc -Ngón đàn:linh hoạt,trau chuốt ,
miêu tả nh thế nào? tài hoa(nhấn,mổ,vỗ,vã,ngón day
Từ ngón đàn ấy,họ đã tạo nên âm thanh )
đêm caHuế trên sông Hơng nh thế -(Giáo viên treo bảng phụ ghi đoạn
nào? văn tả âm thanh ca Huế ,học
sinh theo dõi.)
Nêu cảm nhận của em về âm thanh ca Ta nh nghe bản nhạc bằng ngôn
Huế trên sông Hơng qua ngôn ngữ ngữ với rất nhiều cung bậc uyển
miêu tả của tác giả. chuyển,thiết tha.
Giáo viên bình :ở đây có sự hoà hợp tuyệt diệu giữa bản nhạc và lời ca,cả
hai cùng dìu dặt dựa vào nhau,nâng đỡ giá trị của nhau đạt đến trình độ
nghệ thuật điêu luyện.Điều kì diệu là từ những nhạc cụ Việt Nam thuần
khiết,qua tài nghệ của các nhạc công ,ca nhi đã làm nên một thứ âm nhạc
diệu kì,có một không hai trên thế giới làm xao xuyến lay động lòng ngời.Âm
thanh ấy làm nên linh hồn đêm ca Huế trên sông Hơng.
Bài tập thảo luận nhóm :Giáo viên phát phiếu học tập cho học sinh thảo
luận nhóm với yêu cầu :
- Khi viết về ca Huế,tác giả đan xen nhiều đoan văn miêu tả dòng sông
Hơhg-dòng sông trăng.Hãy tìm các đoạn văn đó trong tác phẩm và thảo luận
về giá trị của chúng trong bài văn.Cử đại diện nhóm trả lời sau khi thảo
luận.Thời gian chuẩn bị là 5 phút .
H ớng trả lời :Đó là các đoạn văn tả cảnh sông Hơng đêm trăng theo
trình tự thời gian :

thiệu,ca ngợi một nét đẹp của văn hoá dân tộc,giúp mọi ngời cùng cảm nhận
đợc vẻ đẹp đó;bồi đắp tình yêu mến với xứ Huế và quê hơng;nhắc nhở ý thức
giữ gìn văn hoá dân tộc của mỗi con ngời-đặc biệt là trong giai đoạn hiện
nay,giai đoạn hội nhập với thế giới,để chúng ta có thể yên tâm
hoà nhập mà không hoà tan.
2.Giá trị nghệ thuật:Là một bài kí sử dụng phơng thức biểu đạt miêu tả xen
biểu cảm khiến nội dung nhật dụng không khô khan ,trái lại rất giàu cảm
xúc,dễ đi vào lòng ngời.
IV.Bài tập củng cố:
Trong tác phẩm này ,nhà báo Hà ánh Minh cho rằng: Thú nghe ca
Huế tao nhã và đầy sức quyến rũ.Em có đồng ý nh vậy không ?Vì sao?
Hớng trả lời:-Tao nhã:thanh cao,lịch sự
- Nghe ca Huế tao nhã và lịch sự vì:
+ Không gian thởng thức giữa chốn thiên nhiên
đẹp,thơ mộng,huyền ảo
+ Cách biểu diễn mang đậm dấu ấn bản sắc văn hoá
Việt Nam thuần khiết,ngời biểu diễn và thởng thức cận kề bên nhau gợi nhớ
nét sinh hoạt văn hoá dân gian xa với những chiếu chèo sân đình say đắm
lòng ngời.
+ Lời ca tiếng nhạc vang lên từ ca Huế là thứ âm
thanh trang trọng,ẩn chứa nhiều cung bậc tình cảm thiết tha của con ngời.
Tất cả hoà hợp đến tuyệt diệu nên giàu sức quyến rũ.

C.Một số ý kiến rút ra từ sau bài dạy:
1.Trong việc dạy văn bản văn học,cần chú ý làm toát lên hồn văn
chơng của tác phẩm,không nên máy móc áp dụng đổi mới phơng pháp dạy
học theo cách hiểu khiên cỡng rằng phải nhất nhất có bài tập nhóm,phát
phiếu học tập cho học sinh.Bởi nếu áp dụng không khéo, công việc trên sẽ
gây ra cảm giác bài dạy bị đứt gãy,hứng thú học tập của học sinh cũng giảm
sút. Mặt khác đây lại là văn bản nhật dụng nên cần chú ý chuyển tải thông