1
Âải Hc  Nàơng - Trỉåìng Âải hc Bạch Khoa
Khoa Âiãûn - Nhọm Chun män Âiãûn Cäng Nghiãûp
Giạo trçnh MẠY ÂIÃÛN 1
Biãn soản: Bi Táún Låüi

Chỉång 10
SỈÏC ÂIÃÛN ÂÄÜNG CA DÁY QÚN
MẠY ÂIÃÛN XOAY CHIÃƯU 10.1. NHÁÛN XẸT BAN ÂÁƯU

Khi tỉì thäng ca pháưn cm xun qua dáy qún pháưn ỉïng biãún thãn thç trong
dáy qún pháưn ỉïng s sinh ra sỉïc âiãûn âäüng (sââ). Trong mạy âiãûn quay cọ hai
cạch âãø tảo ra sỉû biãún thiãn ca tỉì thäng xun qua dáy qún pháưn ỉïng. Cạch thỉï
nháút l cho dáy qún pháưn ỉïng chuøn âäüng tỉång âäúi trong tỉì trỉång pháưn cm.
Cạch thỉï hai l cho xun qua dáy qún pháưn ỉïng âỉïng n, mäüt tỉì trỉång pháưn
cm âáûp mảch hồûc mäüt tỉì trỉåìng khäng âäøi nhỉng tỉì dáùn mảch tỉì hay âäøi.
Âãø mạy lm viãûc âỉåüc täút, u cáưu tỉì trỉåìng phán bäú dc khe håí ca mạy hçnh
sin âãø sââ cm ỉïng trong dáy qún cọ dảng hçnh sin.
Thỉûc tãú: khäng thãø cọ, vç cáúu tảo
mạy, tỉì trỉåìng ca cỉûc tỉì v ca dáy
qún âãưu khạc sin. Ta phán têch chụng
thnh sọng cå bn (báûc 1) v sọng báûc
cao ν (báûc 3,5, ).
Hçnh 10.1 Sỉû phán bäú tỉì cm ca

sââ e
1
, e
3
, e
5
, e
7
, Do táưn säú f khạc nhau
nãn sââ täøng trong dáy qún s cọ dảng
khäng sin.

2
10.2. SặẽC IN ĩNG CAM ặẽNG TRONG DY QUN
Xeùt sõõ caớm ổùng trong dỏy quỏỳn do B
1
, B
3
, B
5
, B
7
, tỗm sõõ tọứng.
10.2.1. Sõõ cuớa dỏy quỏỳn do tổỡ trổồỡng soùng cồ baớn.
1. Sõõ cuớa mọỹt thanh dỏựn:
Thanh dỏựn coù chióửu daỡi l chuyóứn õọứng
vồùi vỏỷn tọỳc v trong tổỡ trổồỡng cồ baớn phỏn
bọỳ hỗnh sin doỹc khe hồớ :
B
x

t
x
v =

== 2
2

do = 2f : tọỳc õọỹ goùc
vaỡ


= lB
m
2
: tổỡ thọng ổùng vồùi mọỹt bổồùc cổỷc tổỡ.
Nón: e
td
= fsint
Trở sọỳ hióỷu duỷng sõõ õoù bũng:

=

= ffE
td
2
2
2

2. Sõõ cuớa mọỹt voỡng dỏy. Sõõ cuớa mọỹt bọỳi dỏy (phỏửn tổớ):
Sõõ cuớa mọỹt voỡng dỏy gọửm hai thanh dỏựn õỷt trong hai raợnh caùch nhau mọỹt

=
y
< 1, nón k
n
õổồỹc goỹi laỡ hóỷ sọỳ bổồùc ngừn.
Nóỳu trong hai raợnh noùi trón coù õỷt mọỹt bọỳi dỏy (phỏửn tổớ) gọửm N
pt
voỡng dỏy thỗ
sõõ cuớa bọỳi dỏy õoù bũng:

=
ptn1p
fNk2E (10.7)

3




/
2
E
q

A
K
Hỗnh 10.4 Nhoùm coù q=3 bọỳi dỏy trong tổỡ trổồỡng
Hỗnh 10.5 Sõõ nhoùm coù q=3 bọỳi
= q



3. Sõõ cuớa mọỹt nhoùm bọỳi dỏy : 3. Sõõ cuớa mọỹt nhoùm bọỳi dỏy :
Giaớ thióỳt ta coù q bọỳi dỏy mừc nọỳi tióỳp vaỡ õổồỹc õỷt raới trong caùc raợnh lión tióỳp
nhau. Goùc lóỷch pha trong tổỡ trổồỡng giổợa hai raợnh caỷnh nhau:
Giaớ thióỳt ta coù q bọỳi dỏy mừc nọỳi tióỳp vaỡ õổồỹc õỷt raới trong caùc raợnh lión tióỳp
nhau. Goùc lóỷch pha trong tổỡ trổồỡng giổợa hai raợnh caỷnh nhau:

Z
p
p/Z

=

=
22
(10.8)
trong õo ù: Z/p sọỳ raợnh dổồùi mọỹt õọi cổỷc tổỡ.
Caùc vectồ E
pt
lóỷch pha nhau mọỹt goùc
Goùc = q vuỡng pha.

m1

y
=


'
td
E
&

''
td
E
&




y
=


B
m1
=1


q
pt
q
q1
2
2
rpt
q
ptq
kqE
sinq
sin
qEE ==


(10.9)
Trong õoù:
2
2
1


==
sinq
sin
sõõ caùc hoỹcsọỳ Tọứng
sõõ caùc hỗnh hoỹcTọứng

22
(10.13)
trong õoù: W = nqW
pt
voỡng dỏy cuớa mọỹt nhaùnh song song hay cuớa mọỹt pha.
10.2.2. Sõõ cuớa dỏy quỏỳn do tổỡ trổồỡng soùng bỏỷc cao.
Nhỏỷn xeùt: Bióứu thổùc sõõ tổỡ trổồỡng soùng bỏỷc cao giọỳng tổỡ trổồỡng bỏỷc mọỹt.
õỏy ta chuù yù rũng bổồùc cổỷc cuớa tổỡ trổồỡng bỏỷc nhoớ lỏửn tổỡ trổồỡng soùng cồ baớn
(hỗnh 10.1) vỗ vỏỷy goùc õióỷn 2 cuớa tổỡ trổồỡng soùng cồ baớn ổùng vồùi goùc 2 õọỳi vồùi
tổỡ trổồỡng bỏỷc , nhổ vỏỷy:



=


Vaỡ
2
2
2






=

=
sinq

π
=Φ
νννν
lBlB
mm
22

Tỉì nhỉỵng phán têch trãn ta tháúy ràòng, khi tỉì trỉåìng cỉûc tỉì phán bäú khäng
hçnh sin, sââ cm ỉïng trong dáy qún mäüt pha l täøng ca mäüt dy cạc sââ âiãưu
ha cọ táưn säú khạc nhau. Trë hiãûu dủng sââ âọ cọ trë säú:

E EEEE
22
5
2
3
2
1 ν
++++=
(10.17)
10.3. CI THIÃÛN DẢNG SỌNG SÂÂ.
Ngun nhán lm cho sââ cm ỉïng khäng sin l tỉì cm B khäng sin. Sau âáy
l cạc biãûn phạp âãø lm cho sââ cm ỉïng cọ dảng sin.
10.3.1. Tảo âäü cong màût cỉûc âãø B sin
Våïi δ l khe håí nh nháút giỉỵa màût cỉûc. δ tàng dáưn vãư 2 phêa mm cỉûc tỉì, âãø
B hçnh sin thç δ
x
cạch giỉỵa màût cỉûc bàòng:

xcos

τ
5
1

00
25
4
5
55
=→=
π
= Esink
n

•
Tỉång tỉû mún E
7
= 0 thç rụt ngàõn
τ
7
1

Chụ :
• Bỉåïc ngàõn khäng âäưng thåìi triãût tiãu táút c sââ báûc cao vç váûy phi chn
bỉåïc ngàõn thêch håüp.
•
Rụt ngàõn bỉåïc dáy qún sââ báûc mäüt cng gim âi mäüt êt nhỉng khäng
âạng kãø.

6


= k
r1
laỡ do goùc lóỷch
Z
giổợa caùc sõõ cuớa caùc bọỳi dỏy õỷt trong
caùc raợnh lión tióỳp do tổỡ trổồỡng bỏỷc
Z
hoaỡn toaỡn bũng goùc lóỷch ổùng vồùi tổỡ trổồỡng
soùng cồ baớn:

=

=










==

k
Z
p
k

m

Z


Z
E

E
Hỗnh 10.7 Trổồỡng hồỹp raợnh
cheùo mọỹt bổồùc rngZ
=(Z/p).k 1, trổồỡng hồỹp k = 1 laỡ
lồùn nhỏỳt, õóứ trióỷt tióu õổồỹc sõõ nỏửy ta
choỹn bổồùc raợnh cheùo laỡ:
b
c
= 2
Z


= 2/
Z
= 2.p/(Zp)
Thổỷc tóỳ thổồỡng choỹn:
b
c
= 2..p / Z = D / Z (10.22)