Trờng THCS Thụy Duyên
Ví dụ : Khi phân tích nhân vật Mã Giám Sinh trả lời về tên tuổi , quê quán (
trong đoạn trích Mã Giám Sinh mua Kiều), có một học sinh nhận xét là y
nói dối , có học sinh nhận xét là y gian dối. Trớc ý kiến của học sinh,
giáo viên nên phân tích nghĩa của hai cách dùng từ : Gian dối nghĩa là
không thật thà , có ý lừa lọc . Còn nói dối chỉ thể hiện một hành vi
không nói thật , cha thể hiện ý lừa lọc . Từ đó học sinh nhận thấy : lời nói
của Mã giám Sinh là biểu hiện tính gian dối có dụng ý hẳn hoi.
Sáng kiến kinh nghiệm
1
rèn luyện cho học sinh
biết sử dụng từ ngữ đúng đến hay trong dạy văn
************ ************
A. Mục đích ý nghĩa
Việc sử dụng từ ngữ trong giao tiếp là thể hiện trình độ và năng lực t duy
của học sinh. ở độ tuổi học sinh Trung học cơ sở, vốn từ và vốn hiểu biết
còn hạn chế, khả năng vận dụng từ để thể hiện t tởng tình cảm còn thấp. Vì
vậy mong muốn học sinh diễn tả đúng hiện hiện thực cuộc sống, phản ánh
đúng và hay những t tởng tình cảm của mình trong giao tiếp , trách nhiệm
của mỗi giáo viên dạy văn là phải rèn luyện cho học sinh biết sử dụng từ ngữ
từ đúng đến hay trong tất cả các tiết dạy- học văn.
B .nội dung sáng kiến
I. Qua khảo xát thực tế học sinh lớp 9 Trờng THCS Thụy Duyên vào đầu
năm học 2001 - 2002 tôi thấy: khi yêu cầu học sinh tìm những từ hay và
phân tích những từ hay trong bài thơ Bánh trôi nớc của hồ Xuân Hơng thì
chỉ có 15% học sinh phát hiện đợc từ hay và phân tích đợc ý nghĩa của từ
hay trong bài thơ.
II. Cơ sở lý thuyết của vấn đề:
Là mỗi giáo viên dạy văn chúng ta đều hiểu rõ :
Từ đúng chỉ diễn tả đúng hiện thực , làm cho ngời đọc nhận biết đợc
hiện thực .

Rõ ràng những từ vàng ối vàng lịm không chỉ miêu tả quả cam chín
vàng mà còn gợi cảm giác Cam chín ngon.
3. Rèn cho học sinh sử dụng trong những tiết dạy - học Tập làm văn .
* Rèn cho học sinh tìm từ hay bằng cách đặt câu hỏi.
Thí dụ : Tả dòng sông- đặt các câu hỏi:
? Dòng sông nh thế nào, dòng sông chảy ra sao?
- Trả lời: Dòng sông quanh co êm đềm ( hay rì rầm, hay lặng lẽ )
đem nớc mát tới cho cách đồng lúa
Thí dụ : Phân tích nhân vật Từ Hải , đặt câu hỏi:
? Những câu thơ Râu hùm , hàm én mày ngài
Vai năm tấc rộng thân mời thớc cao
Gợi em hình dung ra dáng vóc Từ hải nh thế nào? Em có nhận
xét gì về tầm vóc của Từ Hải?
Cứ nh vậy , học sinh sẽ có ý thức dùng từ chọn lọc , chính xác và hay .
* Rèn cho học sinh sử dụng từ đúng và hay trong tiết trả bài viết Tập làm
văn.
Trong khi chấm bài của học sinh, giáo viên đã có sự ghi chép thành cột
các loại từ sai. Vì vậy khi trả bài giáo viên phải phân tích và chỉ rõ cho học
sinh thấy việc sử dụng từ của mình là cha đúng, cha hay. Tức là giáo viên
phải phân tích trên tất cả các phơng diện : nghĩa của từ- mức độ biểu hiện -
sắc thái biểu cảm- hoàn cảnh sử dụng . Chẳng hạn khi phân tích bài thơ
Quỷ môn quan của Nguyễn Du, có một học sinh viết: Tình thơng của
Nguyễn du còn dành cho những ngời lính phơng Bắc đã hy sinh trên đất ng-
ời.
Ta thấy học sinh dùng từ hy sinh trong câu văn trên là cha đúng. Vì vậy
khi trả bài, giáo viên phải phân tích cho học sinh hiểu nghĩa
của từ hy sinh : là tự nguyện nhận về phần mình sự mất mát lớn lao nào
đó vì một cái gì cao đẹp . Vì thế từ hy sinh mang sắc thái cao quý, biểu
đạt thái độ ca ngợi , khâm phục của ngời viết. Từ đó học sinh hiểu rõ
Sáng kiến kinh nghiệm

Sáng kiến kinh nghiệm
3
Trêng THCS Thôy Duyªn
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
4