GIẢI MẬT TÀI LIỆU KHO LƯU TRỮ TRUNG ƯƠNG
NHẰM TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC PHỤC VỤ KHAI THÁC,
SỬ DỤNG TÀI LIỆU LƯU TRỮ CỦA ĐẢNG

Nguyễn Văn Lanh, Cục trưởng
Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng
1. Sự cần thiết phải giải mật tài liệu
Quá trình hoạt động của Đảng từ khi ra đời đến nay đã đã hình thành
khối lượng lớn tài liệu lưu trữ, trong đó có nhiều tài liệu có nội dung mật với
các cấp độ khác nhau. Tài liệu lưu trữ của Đảng nói chung và tài liệu lưu trữ
mật của Đảng nói riêng chứa đựng những thông tin vô cùng quý giá về lịch sử
Đảng, về quan điểm, đường lối, chủ trương và sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng
đối với cách mạng Việt Nam trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, an
ninh, quốc phòng, đối ngoại, kinh tế… Thực tiễn đã chứng minh, trong quá
trình lãnh đạo, chỉ đạo của mình, Đảng Cộng sản Việt Nam đã chú trọng và
thường xuyên khai thác, sử dụng thông tin tài liệu lưu trữ.
Tuy nhiên, việc sử dụng tài liệu lưu trữ trong thời gian qua còn có mặt
hạn chế, nhiều thông tin có giá trị, nhất là những thông tin trong tài liệu lưu
trữ mật chưa được khai thác kịp thời, nguyên nhân chủ yếu là do tài liệu chưa
được giải mật. Giải mật tài liệu lưu trữ nói chung và tài liệu lưu trữ của Đảng
nói riêng đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với toàn xã hội, đặc biệt đối với
những nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử, lưu trữ, bởi vì:
- Không tiến hành giải mật thì không những không khai thác, sử dụng
đầy đủ, kịp thời thông tin có giá trị trong tài liệu mà còn gây nên tình trạng
tồn đọng quá nhiều tài liệu được đóng dấu mật nhưng nội dung không còn
mật hoặc đã giảm mật trong kho lưu trữ, gây khó khăn cho việc quản lý tài
liệu mật đích thực.
- Nhiều thông tin trong các tài liệu lưu trữ đã đóng dấu mật thường liên
quan đến các sự kiện, vụ việc, nhân vật rất được nhiều người quan tâm. Nếu
các thông tin chính thức không được đáp ứng sẽ có những thông tin không
chính thức (thường là xuyên tạc) lấp chỗ trống đó.

đóng dấu mật nhưng vẫn được lưu mật (thậm chí lưu theo chế độ lưu nguyên bì,
chỉ có những đồng chí lãnh đạo có trách nhiệm mới được tiếp cận).
Về nội dung, trong số những tài liệu đã được xác định độ mật, có loại
toàn bộ hồ sơ hoặc toàn bộ tài liệu là mật, có loại chỉ có một phần, thậm chí
chỉ có một đoạn, một câu trong đó có thông tin rất mật.
Cho đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành một số văn bản pháp
luật và quy định, như: Sắc lệnh số 69-SL do Hồ Chủ Tịch ký ban hành ngày
10-12-1952; Pháp lệnh bảo vệ bí mật nhà nước do Uỷ ban Thường vụ Quốc
hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành ngày 28-12-2000;
Pháp lệnh Lưu trữ quốc gia do Uỷ Ban Thường vụ Quốc hội ban hành ngày 4-
4-2001. Do yêu cầu nghiên cứu và sử dụng tài liệu lưu trữ, Ban Bí thư Trung
ương Đảng và Văn phòng Trung ương Đảng đã ban hành một số văn bản quy
định về chế độ khai thác, sử dụng tài liệu liệu lưu trữ của Đảng, như: Quyết
định số 20- QĐ/TW của Ban Bí thư ngày 23-9-1987 Về Phông lưu trữ Đảng
cộng sản Việt Nam; Quyết định số 22- QĐ/TW của Ban Bí thư ngày 01-10-
1987 Về công tác văn kiện và quản lý văn kiện của Ban chấp hành Trung
ương Đảng. Trong các quyết định của Ban Bí thư đều quy định việc công bố,
trưng bày tài liệu của Phông lưu trữ Đảng Cộng sản Việt Nam.
Theo đó, Văn phòng Trung ương Đảng là cơ quan được Ban Bí thư
giao nhiệm vụ trực tiếp quản lý và phục vụ khai thác tài liệu lưu trữ của Trung
ương Đảng, đã ban hành một số quy định về bảo vệ bí mật của Đảng và Nhà
nước ở Văn phòng Trung ương; về chế độ quản lý, bảo quản và phục vụ khai
thác tài liệu lưu trữ nói chung và tài liệu lưu trữ mật nói riêng. Các văn bản đó
là: Quyết định số 18- QĐ/VPTW ngày 6- 02- 1998 ban hành Quy định về bảo
vệ bí mật của Đảng và Nhà nước ở Văn phòng Trung ương; Quy định số 444-
QĐ/VPTW ngày 01-12-1999 về lập hồ sơ, nộp lưu, quản lý và phục vụ khai
thác tài liệu lưu trữ hiện hành; Quy định số 661- QĐ/VPTW ngày 25-9-2000
về sử dụng và phục vụ khai thác tài liệu Kho lưu trữ Trung ương Đảng. Riêng
về tài liệu mật, Văn phòng Trung ương đã ban hành Quy định số 664-
QĐ/VPTW ngày 01-12-2000 quy định việc quản lý, bảo quản và phục vụ khai

bộ là do nhận thức chung chưa đầy đủ về tầm quan trọng của thông tin tài liệu
lưu trữ, đặc biệt là thông tin tài liệu lưu trữ mật; các văn bản đã ban hành
thiếu cụ thể và chưa có văn bản quy định riêng về giải mật tài liệu.
2.2. Công tác phục vụ khai thác, sử dụng tài liệu mật tại kho lưu trữ
Hàng năm Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng tiếp nhận và phục
vụ hàng trăm yêu cầu nghiên cứu, sử dụng tài liệu. Đối tượng nghiên cứu, sử
dụng tài liệu Kho lưu trữ Trung ương Đảng rất phong phú, đa dạng, bao gồm
các đồng chí lãnh đạo cao cấp của Đảng, cấp uỷ đảng các địa phương, các cơ
quan, tổ chức của Đảng và các cơ quan nghiên cứu khoa học, cán bộ đảng
viên. Theo số liệu khảo sát tình hình khai thác tài liệu tại Cục Lưu trữ Văn
phòng Trung ương Đảng trong 16 năm (từ năm 1990 đến năm 2006), có hơn
5.000 yêu cầu với gần 90.000 hồ sơ, tài liệu, trong đó có một phần nhỏ tài liệu
mật được đưa ra nghiên cứu, sử dụng. Các yêu cầu khai thác tài liệu mật trong
những năm gần đây có xu hướng tăng lên
Tài liệu lưu trữ mật đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề quan trọng
trong lịch sử Đảng và lịch sử dân tộc, phục vụ sự lãnh đạo, chỉ đạo của Trung
ương, hàng trăm yêu cầu của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các cơ quan tham
mưu, giúp việc cho Trung ương khai thác tài liệu về các lĩnh vực, giúp Trung
ương chủ động, tập trung xử lý những vấn đề lớn trong từng thời điểm cụ thể.
Trong lĩnh vực tổ chức và cán bộ, nhiều tài liệu về chủ trương, quyết sách lớn,
nhất là trong việc chuẩn bị nhân sự Đại hội Đảng, nhân sự Quốc hội của nhiều
khoá đã được nghiên cứu, giúp cho công tác chuẩn bị được chu đáo, chính
xác. Tài liệu lưu trữ cũng đã góp phần quan trọng trong công tác tư tưởng,
củng cố đoàn kết nội bộ.
Bên cạnh đó, qua quá trình phục vụ khai thác và sử dụng tài liệu tại
Kho Lưu trữ TW Đảng (trong đó có công tác phục vụ khai thác sử dụng tài
liệu mật), chúng tôi còn gặp một số khó khăn sau:
Một là: Thông tin trong tài liệu lưu trữ của Đảng rất phong phú nhưng
chưa được mở rộng khai thác bởi vì tài liệu chưa được giải mật. Mỗi khi có
yêu cầu khai thác tài liệu có dấu chỉ mức độ mật, dù thực chất nội dung không

viên thuộc các cơ quan của Đảng và Nhà nước, các nhà nghiên cứu khoa học
lịch sử, lý luận với mục đích phục vụ sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và tổng
kết, biên soạn lịch sử. Càng tạo điều kiện để độc giả tiếp cận đầy đủ hơn với
tài liệu, hạn chế đến mức thấp nhất khoảng trống về lịch sử Đảng do tính mật
của tài liệu tạo nên thì sự thật lịch sử sẽ trở nên khách quan, đầy đủ hơn, qua
đó làm tốt hơn công tác tư tưởng, tránh sự xuyên tạc, bóp méo sự thật lịch sử
do các thế lực thù địch gây nên. Bên cạnh đó, càng mở rộng việc tiếp xúc với
tài liệu lưu trữ của Đảng, càng có cơ hội để tuyên truyền và giáo dục về
truyền thống của Đảng, đưa chủ trương, đường lối của Đảng vào cuộc sống để
Đảng gần dân, tạo thêm sự gắn bó giữa Đảng với dân.
Trong xu thế hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ
thông tin trong điều kiện hội nhập quốc tế, đòi hỏi Đảng phải chủ động thông
tin cho bạn bè thế giới về đường lối, chủ trương đổi mới của Đảng, về quan
hệ đa phương hoá, đa dạng hoá để hợp tác và cùng phát triển; phải chủ động
đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng chống lại những quan điểm sai trái, tư tưởng
phản động xuyên tạc đường lối, chủ trương của Đảng. Giải mật tài liệu lưu trữ
của Đảng, chính là một trong những điều kiện để góp phần đáp ứng các yêu
cầu đó của thực tiễn khách quan.
3.2. Phương pháp giải mật tài liệu
Phương pháp tiến hành giải mật chủ yếu là vận dụng hệ thống các quan
điểm, nguyên tắc, tiêu chuẩn để nghiên cứu, đánh giá nội dung và kết luận về
khả năng giải mật (toàn bộ hay một phần) hoặc không giải mật tài liệu (hồ sơ)
vì lý do gì. Đây là công việc đòi hỏi người làm công tác giải mật tài liệu phải
có kiến thức tổng hợp, có kinh nghiệm về công tác lưu trữ, am hiểu lịch sử
Đảng, đặc biệt phải có sự nhạy cảm về chính trị, đồng thời phải hết sức thận
trọng, tỉ mỉ.
3.3. Một số kiến nghị về công tác giải mật tài liệu Kho lưu trữ TW Đảng
Để thực hiện tốt công tác giải mật tài liệu Kho lưu trữ Trung ương
Đảng, cần triển khai những công việc sau:
- Ban Bí thư sớm ban hành quy định về giải mật tài liệu lưu trữ của