Chất chống ôxy hóa từ thiên nhiên và
những lợi ích

Trong lĩnh vực sức khoẻ hiện nay, người ta nói đến nhiều tác hại của chất ôxy hoá,
phản ứng ôxy hoá và nhấn mạnh sự cần thiết sử dụng chất chống ôxy hoá để bảo vệ,
duy trì sức khoẻ
Chất ôxy hóa - Lợi và hại
Chất ôxy hoá còn gọi là gốc tự do, đó là những phân tử hay hợp tử chất có chứa điện tử
độc thân không ghép đôi. Chính do chứa điện độc thân mà gốc tự do có hoạt tính rất
mạnh, nó luôn mang tính "huỷ hoại", sẵn sàng thực hiện tính ôxy hoá, cướp điện tử của
chất mà nó tiếp xúc (để ghép đôi với điện tử độc thân của nó) và làm chất bị nó ôxy hoá
bị huỷ hoại nặng nề. Phản ứng ôxy hoá thường thấy hàng ngày là phản ứng đốt cháy, còn
trong cơ thể phản ứng của chất ôxy hoá của gốc tự do êm ái hơn nhưng lại gây huỷ hoại
tế bào (đặc biệt ở màng tế bào hoặc cấu trúc di truyền trong nhân tế bào) phá huỷ các mô
gây nên quá trình lão hoá.
Thật ra, gốc tự do luôn luôn được sinh ra trong cơ thể và cũng có vai trò tích cực đối với
cơ thể (có thể nói ta không thể sống được nếu trong cơ thể hoàn toàn thiếu vắng gốc tự
do). Ôxy (dưỡng khí) mà ta hít thở hàng ngày là chất cần thiết nhưng chính nó cũng trở
thành gốc tự do (khi đó gọi là ôxy đơn bội). Hiện tượng thực bào là hiện tượng vi khuẩn,
siêu vi bị tế bào bạch cầu tiêu diệt trong cơ thể ta, hoặc hiện tượng hô hấp trong tế bào,
hoặc cơ chế giải độc ở gan đều là các hoạt động làm sinh ra gốc tự do. Quan trọng hơn
hết là trong cơ thể khoẻ mạnh, gốc tự do sinh ra có giới hạn, không quá thừa để gây hại.
Bởi vì bên cạnh các gốc tự do luôn có hệ thống các chất chống ôxy hoá "nội sinh" (tức có
sẵn trong cơ thể) để cân bằng lại, vô hiệu hoá các gốc tự do có hại. Hệ thống các chất
chống ôxy hoá nội sinh gồm các enzym như glutathione peroxidase, superroxid,
dismutase đặc biệt là vitaminC, vitamin E, beta-caroten (tiền vitamin A), khoáng chất
selen "nội sinh" có sẵn trong cơ thể, xúc tác các phản ứng khử để vô hiệu hoá gốc tự do
(còn gọi là "bẫy" gốc tự do) giúp cơ thể khoẻ mạnh. Chỉ khi nào gốc tự do sinh ra quá
nhiều (do ô nhiễm môi trường, do tia cực tím từ ánh nắng, do khói thuốc lá, do viêm
nhiễm trong cơ thể, thậm chí do dùng một số dược phẩm ) và hệ thống chất ôxy hoá nội
sinh không đủ sức cân bằng, cơ thể sẽ sinh ra rối loạn bệnh lý.

lượng, vận động hợp lý, tránh nghiện rượu, thuốc lá, phòng các bệnh viêm nhiễm, có
cuộc sống lành mạnh giúp thư thái, lạc quan, yêu đời, nên ăn nhiều rau cải, trái cây tươi
là nguồn cung cấp các chất chống ôxy hoá ngoại sinh tốt nhất.
PGS.TS. Nguyễn Hữu Đức