Các Danh nhân y học
Giáo sư, Bác sĩ Đặng Vǎn Ngữ

(4.4.1910 - 1.4.1967 )

Giáo sư Đặng Vǎn Ngữ sinh ngày 4/4/1910 tại làng An Cựu ngoại ô
thành phố Huế. Nǎm 20 tuổi người thanh niên Đặng Vǎn Ngữ đã đỗ tú tài và
tốt nghiệp bác sĩ y khoa nǎm 1937 tại Đại học y khoa Hà Nội.
Ngay từ khi còn học trung học, ông đã yêu thích công tác nghiên cứu
khoa học. Khi vào trường y, ông được cử làm trợ lý về vật lý học cho GS
Hen ri Galliard - Hiệu trưởng kiêm chủ nhiệm Bộ môn Ký sinh trùng của
trường.
Nǎm 1941 ông phụ trách giảng môn sinh vật cho sinhviên dược khoa
và là người Việt Nam đầu tiên giảng dạy môn này ở bậc đại học ở nước ta.
Cũng nǎm này giáo sư Massuo Ota một nhà nấm học Nhật Bản sang Hà Nội
và giảng một số giờ tại Trường Đại học y, ít lâu sau ông Đặng Vǎn Ngữ
được cử sang Nhật với tư cách phái viên của trường và với hy vọng trở
thành một nhà nấm học giỏi nhất á Đông.
Từ nǎm 1943 đến cuối nǎm 1948 ông học tập và làm việc tại Nhật.
Ông đã học và nghiên cứu về nấm, men gây bệnh, về lao và hủi tại Trường
Đại học Tokyo; về vi trùng đường ruột ở Bệnh viện Truyền nhiễm Tokyo.
Các nǎm 1947- 1948, ông nghiên cứu về vi trùng học và huyết thanh học tại
Quân y viện 406 của Mỹ ở Nhật Bản. Trong thời gian trên, vừa làm vừa học,
ông đã được tiếp xúc với khoa học y học của Nhật và của Mỹ có đầy đủ
thông tin và trang bị hơn ở Hà Nội rất nhiều. Được sự khuyến khích của giáo
sư Ota, sau khi Alexander Fleming tìm ra penicillin, ông cũng tìm ra giống
nấm sản xuất ra penieillìn và có lẽ đó là một trong những giống nấm
penicillin đầu tiên tìm thấy ở Nhật.
Cũng trong thời gian trên có nhiều cực thư hút ông như người Pháp,
người Nhật, người Mỹ. Họ đều muốn sử dụng tài nǎng của ông. Nhưng ông
luôn nghĩ mình là người Việt Nam, cần phải làm gì cho Tổ quốc. Trong lúc

tế Thế giới và đã đạt được những kết quả rất tốt.
Nǎm 1955, Đại hội đồng Tổ chức Y tế Thế giới thông qua chương
trình tiêu diệt sốt rét toàn cầu. Bộ Y tế nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã
có cơ sở để đề nghị với Đảng và Chính phủ thông qua một chương trình tiêu
diệt bệnh sốt rét. GS. Đặng Vǎn Ngữ là người chỉ đạo và cùng với Viện Sốt
rét chuẩn bị chương trình này. Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương
Đảng và của Chính phủ thông qua " Chương trình tiêu diệt sốt rét trên toàn
miền Bắc" , đã biến ước mơ của GS. và hoài bão của anh chị em ngành Sốt
rét - Ký sinh trùng - Côn trùng thành hiện thực.
Sau một thời gian trực tiếp chuẩn bị (1960-1961) chương trình tấn
công tiêu diệt sốt rét được bắt đầu từ nǎm 1961-1962 được thực hiện trong
những điều kiện hòa bình (1961- 1964) và đã mang lại những kết quả to lớn.
Sốt rét đã giảm được 20 lần, số người tử vong vì sốt rét chỉ còn rất ít.
Đến nǎm 1965 chiến tranh lan ra miền Bắc, một cuộc chiến tranh ác
liệt chưa từng có trên đất nước Việt Nam đã nảy sinh một số vấn đề về sốt
rét cần nghiên cứu. Một mặt phải tìm ra các biện pháp bảo vệ những kết quả
đã đạt được, tích cực chi viện cho miền Nam phòng chống sốt rét. Mặt khác
phải khẩn trương nghiên cứu những vấn đề mới do chiến tranh đặt ra. Với sự
nhạy bén khoa học và tinh thần dũng cảm, GS. Đặng Vǎn Ngữ đã tổ chức
nhiều đoàn chi viện cho các chiến trường miền Nam (Nam Bộ và khu V) để
nghiên cứu phòng chống sốt rét tại chỗ. Nǎm 1966 chính GS. đã trực tiếp
vào tuyến lửa Vĩnh Linh, cùng đoàn chống sốt rét Vĩnh Linh thực hiện một
số dự định nghiên cứu. Đúng vào dịp Tết cổ truyền dân tộc nǎm 1967, GS.
dẫn đầu một đoàn nghiên cứu sốt rét vào chiến trường Trị Thiên-Huế để
nghiên cứu các biện pháp phòng chống sốt rét tại chiến trường và về vacxin
sốt rét.
GS. Đặng Vǎn Ngữ đã hy sinh trên mặt trận Trị-Thiên- Huế hồi 14
giờ ngày 1/4/1967 vì một loạt bom B52 của giặc Mỹ xâm lược trong khi
đang tiến hành nghiên cứu để tìm ra một loại vaccin phòng bệnh sốt rét cho
bộ đội và nhân dân ta.