Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lý ở trường THCS
Phần thứ nhất:
ĐẶT VẤN ĐỀ
Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định" Giáo dục là quốc sách hàng đầu, Đầu
tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển" điều đó được thể hiện trong các
Nghị quyết Trung ương
Nghị quyết TW VIII " phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực,
tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học. Bồi dưỡng năng lực tự
học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên".
" Đổi mới phương pháp giáo dục và đào tạo khắc phục lối truyền thụ
một chiều, rèn luyện nề nếp, tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp
dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy
học".
Nghị quyết TW IV " Đổi mới phương pháp dạy và học ở tất cả các
cấp học, bậc học. Mục tiêu đào tạo phải hướng vào đào tạo những con người
năng động sáng tạo".
Ở nước ta cũng như hầu hết các nước trên Thế giới, vấn đề dạy học
và chất lượng dạy học nói chung, dạy học Địa lý nói riêng ngày càng trở
thành mối quan tâm hàng đầu của toàn xã hội.
Trong dạy học hiện nay thì “Học phải đi đôi với hành”. Để rèn luyện cho
học sinh năng lực tư duy sáng tạo vận dụng tri thức vào thực tiễn cuộc sống
Địa lí là một bộ môn khoa học thực nghiệm có liên quan nhiều đến thực
hành thí nghiệm. Được giảng dạy trong trường THCS cùng với nhiều bộ
môn khác. Trong đời sống hàng ngày trong lao động sản xuất, chúng ta gặp
rất nhiều các sự vật hiện tượng mà kiến thức của môn vật lí, toán học, sinh
học không thể giải thích được
Hoàng Lưu Ly THCS Liên Khê – Khoái Châu _ Hưng Yên
Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lý ở trường THCS
Mục đích giúp học sinh có những tri thức khoa học, phát triển năng lực,
tư duy, sáng tạo và định hướng được nghề nghiệp trong tương lai, tự tin
bước vào cuộc sống.

quan khoa học và những quan điểm nhận thức đúng đắn, khả năng hình
thành cho học sinh nhân cách con người mới trong xã hội.
2. Cơ sở thực tiễn:
Ở bậc học phổ thông từ trước tới nay quan niệm vẫn cho rằng bộ môn
Địa lí là môn học phụ. Một phần do thiếu giáo viên dạy Địa lí nên ở nhiều
trường hiện phân công giáo viên dạy bộ môn khoa học xã hội sang dạy chéo
ban, nên chất lượng giảng dạy thấp. Giáo viên lên lớp chủ yếu đọc cho học
sinh chép bài vì vậy hầu hết học sinh đều không thích học và không có hứng
thú học,khi học lại chủ yếu là học vẹt để đối phó với giáo viên khi kiểm tra
nên chất lượng rất thấp và số lựơng học sinh giỏi bộ môn cấp trường rất ít,
càng không có học sinh giỏi cấp huyện cấp tỉnh,
Là một giáo viên trẻ được đào tạo chính ban mới ra trường về nhận
công tác tôi thấy rất băn khoăn trước chất lượng bộ môn Địa lí trong nhà
trường và những quan niệm đó tôi thấy mình phải có trách nhiệm thay đổi
quan niệm đó và không có cách gì tốt hơn là chứng minh bằng thực tiễn rằng
Địa lí là một môn học chính và học Địa lí có vai trò hết sức to lớn trong đời
sống hằng ngày và trong sản xuất. Muốn vậy tôi phải xây dựng cho mình
một kế hoạch thật cụ thể để trong thời gian ngắn nhất đạt được kết quả cao
nhất.Là đưa chất lượng nói chung và chất lượng môn Điạ lí nói riêng đi lên,
có học sinh giỏi bộ môn cấp trường và cấp huyện - cấp tỉnh.
III/ Một số giải pháp phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí.
Hoàng Lưu Ly THCS Liên Khê – Khoái Châu _ Hưng Yên
Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lý ở trường THCS
1/ Phát hiện học sinh giỏi môn Địa lí.
Ngay từ khi nhận HS lớp 6 tôi đã có kế hoạch phân loại HS làm 3 đối
tượng:
+ Yếu
+ Trung bình
+ Khá - giỏi
Bằng cách kiểm tra thường xuyên, thông qua các bài kiểm tra định kỳ

Tôi hướng dẫn các em ôn tập từ kiến thức lớp 6 đây là phần kiến thức
đại cương rât khó nhưng cũng rất quan trọng là nền tảng cho các kiến thức
sau này trọng tâm ở phần, bản đồ xác định phương hướng, đo đạc ,tính toán
trên bản đồ Tiếp theo là phần chuyển động của Trái Đất quanh trục
,quanh Mặt Trời và các hệ quả. ở phần này học sinh phải nắm chắc và giải
thích được 04 vị trí của Trái Đất vào các ngày xuân phân, thu phân, đông chí
và hạ chí. Vận dụng vào giải thích được một số hiện tượng và kinh nghiệm
của dân gian như:
“ Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối”
Tính thành thạo, góc nhập xạ và ngày lên thiên đỉnh của Mặt Trời và
giờ khu vực
Phần Khí quyển, học sinh nắm chắc đặc diểm cấu tạo của lớp vỏ khí
nguyên nhân hình thành gió và các khối khí ảnh hưởng của nó tới khí hậu
Thuỷ quyển học sinh nắm chắc nguyên nhân hình thành sóng biển và
dòng biển
Hoàng Lưu Ly THCS Liên Khê – Khoái Châu _ Hưng Yên
Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lý ở trường THCS
Ở kiến thức lớp 6 này do rất khó và trưù tượng nên tôi dạy bằng giáo án
điện tử giúp học sinh dễ hiểu dễ nhớ và nhớ lâu
Đối với chương trình lớp 7 chú trọng về các kiểu khí hậu và đặc biệt rèn
luyện cho học sinh thành thục kỹ năng phân tích biểu đồ khí hậu. Sau đó tôi
cho học sinh lập bảng so sánh các kiểu khí hậu và cảnh quan tương ứng.
Sang lớp 8 chú trọng phần Địa lí tự nhiên Việt Nam học sinh phải nắm
chắc kiến thức biết tư duy lozich cái sau là hệ quả của cái trước, biết cách
chứng minh, lập luận và giải quyết vấn đề.
Đến chương trình lớp 9 học sinh phải nắm chắc kiến thức SGK thấy
được mối quan hệ giữa Vị trí Địa lí <-> Điều kiện tự nhiên <-> Dân cư,
nguồn lao động <->
Phát triển kinh tế <-> Bảo vệ môi trường. Và vận dụng kiến thức đó để giải

lượng của các ngành công nghiệp , nông nghiệp hay cơ cấu kinh tế của một
nước nào đó trên thế giới… Ngoài một số số liệu quan trọng cần phải ghi
nhớ học sinh làm việc với các số liệu thống kê bằng các phân tích , đối chiếu
, so sánh, để tìm ra những kết luận cần thiết,giúp học sinh nhận định, đánh
giá được chính xác về trình độ phát triển kinh tế của các nước trên thế giới.
Các số liệu thống kê kinh tế có một ý nghĩa nhất định trong việc hình
thành các tri thức dịa lý tự nhiên cũng như Địa Lý kinh tế- xã hội Chúng soi
sáng và giải thích được nhiều khái niệm và quy luật về địa lý
Những luận điểm lý thuyết cũng có sức thuyết phục mạnh mẽ hơn khi
có số liệu chứng minh.
Trong Địa Lý kinh tế- xã hội nhờ những số liệu mà học sinh có thể
xác định được cơ cấu các ngành kinh tế. Giải thích được tốc độ tăng trưởng,
trình độ phát triển của các nước
Hoàng Lưu Ly THCS Liên Khê – Khoái Châu _ Hưng Yên
Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lý ở trường THCS
Phân tích số liệu là dựa vào một hoặc nhiều bảng số liệu để rút ra
những nhận xét cần thiết và giải thích nguyên nhân.
Khi phân tích cần chú ý:
- Đọc kỹ đề bài để thấy được yêu cầu và phạm vi cần phân tích.
- Cần tìm ra tính quy luật hãy mối liên hệ nào đó.
- Không được bỏ sót các số liệu giống như trong các bài toán các số
liệu đã được khái quát hoá và có ý đồ rõ ràng. Nếu bỏ sót số liệu sẽ dẫn đến
việc phân tích thiếu chính xác và có những sai sót đáng tiếc.
- Cần bắt đầu bằng việc phân tích các số liệu có tầm khái quát cao (số
liệu mang tính tổng thể) sau đó phân tích đến các số liệu thành phần.
- Tìm những giá trị lớn nhất, nhỏ nhất, trung bình. Đặc biệt chú ý tới
những số liệu mang tính đột biến (tăng, giảm).
- Có thể chuyển số liệu tuyệt đối sang tương đối để dễ so sánh,
phân tích, tổng hợp.
- Tìm mối quan hệ giữa các số liệu.

nâng cao tỉ lệ HS khá giỏi giúp các em có hứng thú học tập và yêu thích môn
học.
- Về phía HS:
+ Nắm vững kiến thức cơ bản ,chú ý tới những mục SGK cần lưu ý
+ Chịu khó học bài và làm bài tập.
+ Tránh quay cóp – học vẹt vì thuộc bài chưa chắc đã áp dụng để làm bài
tập được.
+ HS cũng tự xây dựng cho mình một tủ sách riêng.
+ Có kỹ năng phân loại bài tập
+ Thành thạo các kỹ năng Địa lí
+ Biết tư duy lozich
Hoàng Lưu Ly THCS Liên Khê – Khoái Châu _ Hưng Yên
Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lý ở trường THCS
Sau khi tiến hành Rèn luyện- bồi dưỡng học sinh giỏi tôi giao cho các
em kèm cặp giúp đỡ học sinh yếu, các em vận dụng các kiến thức đã được
học trao đổi giúp đỡ bạn như vậy các em vừa nắm chắc lại vừa hiểu sâu kiến
thức và giúp bạn mình tiến bộ lên rất nhiều, tạo ra đôi bạn cùng tiến. Hiệu
quả đạt được rất cao
IV/ Hiệu quả của sáng kiến
Sau khi thực hiện sáng kiến: “ Phát hiện - bồi dưỡng học sinh giỏi môn
Địa lí THCS. Tôi nhận thấy có rất nhiều em nắm chắc bài hơn, có kỹ năng
giải các dạng bài tập. Bài làm khoa học sạch sẽ, sáng tạo nhiều em có hứng
thú và yêu thích môn học. Tạo được nhiều nhân tố tích cực tham dự kỳ thi
học sinh giỏi các cấp.
Kết quả đạt được, số lượng học sinh giỏi đạt 35%, số lượng học sinh khá
đạt 45%, số lượng học sinh trung bình đạt 20%, số lượng học sinh yếu kém
0%.
Với phương pháp rèn luyện- bồi dưỡng học sinh như trên kết quả cho
thấy nhiều năm liên tục tôi luôn có học sinh giỏi cấp huyện – cấp tỉnh môn
Địa lí THCS.

sinh giỏi các cấp. Như mục tiêu của môn Địa Lý bậc THCS đặt ra, cùng với
những yêu cầu về kiến thức, thái độ tình cảm là yêu cầu về kỹ năng. Đó
là :Giúp các em học sinh sử dụng tương đối thành thạo các kỹ năng Địa Lý ,
trước hết là kỹ năng quan sát, nhận xét, phân tích các hiện tượng tự nhiên,
kinh tế- xã hội, kỹ năng đọc và sử dụng bản đồ ,biểu đồ , lập sơ đồ đơn giản
để tìm hiểu Địa Lý địa phương và tự bổ xung kiến thức địa lý … Bên cạnh
đó là đặc điểm của môn Địa Lý về mặt nội dung học tập đã khẳng định : Cần
phát triển ở học sinh khả năng tư duy Địa Lý, cụ thể là: “ Tư duy liên hệ
Hoàng Lưu Ly THCS Liên Khê – Khoái Châu _ Hưng Yên
Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lý ở trường THCS
tổng hợp, xét đoán dựa trên bản đồ” Người giáo viên Địa Lý phải luôn chú
trọng đến việc hình thành cho học sinh các phương pháp học tập đặc trưng
của bộ môn. khiến cho các em biết tự đặt ra và trả lời các câu hỏi : Cái gì ? ở
đâu? như thế nào? tại sao? … Có như vậy các em mới phát triển tư duy Địa
Lý . Từ đó các em ham học và yêu thích môn Địa Lý . Có tình yêu thiên
nhiên và người lao động thể hiện qua việc tôn trọng tự nhiên , và các thành
quả kinh tế- xã hội của đất nước Việt Nam nói riêng và các nước trên thế
giới nói chung . Các em cũng có động lực để tham gia tích cực vào các hoạt
động bảo vệ, cải tạo cảnh quan môi trường mà trước hết là nơi các em sinh
sống, học tập, và vui chơi. Đó là điều có ý nghĩa thiết thực trong việc thực
hiện mục tiêu giáo dục toàn diện ở bậc THCS .
Đối với phạm vi sáng kiến tôi chỉ đưa ra một số phương pháp và những
giải pháp nhỏ trong việc rèn luyện trong việc Rèn luyện- bồi dưỡng học sinh
giỏi môn Địa lí cấp THCS. Trong quá trình viết sáng kiến chỉ là những kinh
nghiệm của bản thân, có thể có những vấn đề nào đó chưa thật hợp lý. Tôi
kính mong đồng nghiệp và hội đồng xét duyệt ý kiến đóng góp ý kiến để
sáng kiến của tôi được hoàn chỉnh hơn.
2/ Kiến nghị
Do nhiều trường thiếu giáo viên nên vẫn phải phân công dạy chéo
ban và có một số giáo viên trẻ chưa có kinh nghiệm trong việc hướng dẫn