SKKN: Một số vấn đề về công tác BDHSG môn Địa lí ở trường THCS
PHẦN I
NHŨNG VẤN ĐỀ CHUNG
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
1. Lí do khách quan:
Như chúng ta đã biết chất lượng giáo dục hiện đang là một trong những
vấn đề bức xúc của toàn xã hội vì muốn hiện đại hoá nền kinh tế trước hết cần
có những con người có kiến thức vững vàng thì mới có năng lực sáng tạo, linh
hoạt trong mọi công việc mà đội ngũ học sinh giỏi ở trường THCS chính là
nguồn cung cấp cho đất nước những công dân tài đức vẹn toàn trong tương lai.
Vậy: Làm thế nào để khai thác hết khả năng tiềm năng trong mỗi con ngừơi?
Làm thế nào để xây dựng đội ngũ học sinh giỏi cho các bộ môn? Đó chính là
nhiệm vụ của mỗi giáo viên bộ môn, đó chính là điều mà bất kì người thầy tâm
huyết với bộ môn nào cũng phải suy nghĩ.
2. Lí do chủ quan:
Đối với bất cứ môn học nào, học sinh giỏi không chỉ giới hạn trong việc
tiếp thu kiến thức, mà cần phải biết học tập và nghiên cứu theo đúng hướng với
đặc trưng và phương pháp của từng bộ môn. Quan niệm cho rằng môn Địa Lí
chỉ cần “học thuộc” là chưa đủ, chưa chính xác và hoàn toàn sai lầm. Chúng ta
đều biết Địa Lí là môn khoa học có đối tượng nghiên cứu phong phú và phức
tạp. Các đối tượng địa lí phân bố không chỉ trên bề mặt đất, mà cả trong không
gian, trong lòng đất, và trong cả các lĩnh vực nhân văn, kinh tế, xã hội của từng
vùng, từng quốc gia và trên quy mô toàn cầu.
Hơn nữa, các hiện tượng ấy ở đâu và bao giờ cũng phát sinh, tồn tại và
phát triển một cách độc lập, nhưng lại luôn có quan hệ hữu cơ với nhau, chính vì
vậy, người dạy và người học Địa Lí đều cần có phương pháp tư duy, phân tích
xét đoán các hiện tượng Địa Lí theo quan điểm hệ thống.
Học giỏi môn Địa Lí không chỉ dừng ở yêu cầu là hiểu khái niệm, hiểu
các quy luật Địa Lí tự nhiên, Địa Lí kinh tế xã hội, mà còn cần phải biết nhận
thức, liên kết các yếu tố Địa Lí trong mối quan hệ hữu cơ, quan hệ qua lại giữa
các hiện tương Địa Lí với nhau (tự nhiên với tự nhiên, tự nhiên với kinh tế xã

hiện đúng đối tượng.
3. Ngoài năng lực học bài và nhớ kĩ bài học, học sinh giỏi được chọn cần
phải có những kĩ năng tối thiểu như:
- Hiểu và nắm chắc đượcnhững biểu tượng và khái niệm Địa Lí cơ bản
như:
+ Càng lên cao khí áp càng giảm, nhiệt độ càng tăng thì khí áp càng
giảm
+ Kiểu khí hậu lục địa có các đặc tính: Có sự chênh lệch lớn về nhiệt độ
giữa ngày và đêm, giữa các mùa , khí hậu nhìn chung là khô khan , lượng mưa
hàng năm thấp
- Có kĩ năng xác định phương hướng trên bản đồ và ngoài thực địa, kĩ
năng vẽ, phân tích và nhận xét các loại biểu đồ cơ bản như biểu đồ đường, biểu
đồ hình tròn, hình cột , hình vuông một cách đầy đủ và chính xác.
Nguyễn Văn Lộc - THCS Bình Minh - Bình Sơn
trang2
SKKN: Một số vấn đề về công tác BDHSG môn Địa lí ở trường THCS
- Từ những kiến thức và kĩ năng cơ bản như trên, sau đó trong quá trình
bồi dưỡng các em sẽ được nâng cao hơn về năng lực nghiên cứu địa lí như: Biết
xử lí, phân tích các kĩ năng thực hành như viết, vẽ, nhận xét, phân tích các loại
biểu đồ, bản đồ và sử dụng At lat Địa lí Việt Nam một cách thành thạo.
II. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP CHỦ YẾU TRONG CÔNG TÁC BỒI
DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN ĐỊA LÍ:
1. Về nội dung:
-Nội dung bồi dưỡng phải được dựa theo chương trình sách giáo khoa từ
lớp 6 đến lớp 9 có nâng cao kiến thức trong từng phần học.
-Trong quá trình bồi dưỡng cần lưu ý những vấn đề sau:
a. Kiến thức:
-Không nhất thiết phải dạy lại kiến thức học sinh đã hiểu và nắm được mà
chủ yếu đi sâu hơn trên cơ sở những hiểu biết sẳn có.
Ví dụ: Từ những hiểu biết về các hệ quả của sự vận động tự quay quanh

* Giữa các yếu tố tự nhiên với kinh tế xã hội:
+ Mối quan hệ giữa địa hình với sản xuất và cư trú.
+ Mối quan hệ giữa tài nguyên, khoáng sản với sự phân bố các ngành
công nghiệp và phân bố dân cư.
b. kĩ năng:
Chú ý rèn luyện cho các em các kĩ năng sau:
-Đọc và phân tích: Bản đồ, biểu đồ, đồ thị, lát cắt, thống kê, tranh ảnh
để tìm ra những kiến thức cần thiết.
-Trên cơ sở các số liệu (tuyệt đối hoặc tương đối), biết chọn và thể hiện
(vẽ) biểu đồ thích hợp nhất (cột, tròn, đường ) và nhận xét biểu đồ.
Trên cơ sở At lát địa lí Việt Nam, thống kê, biểu đồ biết trình bày (viết
báo cáo) về một ngành kinh tế, tình hình Địa lí (tự nhiên và KT – XH) của một
địa phương, một quốc gia, một khu vực.
2. Về phương pháp:
Có nhiều phương pháp có thể sử dụng trong quá trình bồi dưỡng học sinh
giỏi môn Địa lí như : phát vấn, đàm thoại nhưng theo tôi phương pháp: "ĐẶT
VẤN ĐỀ" để học sinh tự tìm tòi, phát hiện được vấn đề (dưới sự hỗ trợ của GV)
là có hiệu quả hơn cả.
Sở dĩ tôi chọn phương pháp này là do nhiều nguyên nhân:
- Là học sinh giỏi, ít nhiều các em đã có sẵn một số vốn kiến thức và kĩ
năng nhất định, trên cơ sở đó phương pháp này sẽ nhằm phát triển thêm ở các
em khả năng tư duy và năng lực nghiên cứu Địa lí cũng như các kĩ năng cần
thiết khác.
- Qua việc tự học, tự mình chủ động tìm tòi phát hiện ra kiến thức các em
càng thêm vững tin ở chính mình càng hứng thú và say mê hơn trong học tập;
nhờ thế các em sẽ thành công.
- Mặt khác, với phương pháp này đòi hỏi người GV phải có năng lực tổ
chức, có kiến thức phong phú và vững chắc thì mới đạt được kết quả tốt.
Ví dụ minh họa:
* Về phát hiện kiến thức:

+Nơi thưa dân nhất (Mật độ 50 đến 100 người / km
2
)là bắc Tây ninh
Bình Phước , nam thành phố Hồ Chí Minh.
- Mật độ nơi cao nhất gấp hơn 10 lần nơi thấp nhất .
* Giải thích: ( Sử dụng bản đồ vùng kinh tế Nam Bộ trang 20 để giải
thích).
-> Những nơi dân cư đông đúc là do hoạt động công nghiệp dịch vụ phát
triển ( thành phố , thị xã ).
-> Những nơi thưa dân hơn vì đó là những vùng phát triển rừng hoặc
chuyên canh cây công nghiệp, cây ăn quả
* Về việc lựa chọn biểu đồ thích hợp để biểu hiện:
Chẳng hạn yêu cầu học sinh bảng số liệu thể hiện cơ cấu sản phẩm trong
nước phân theo ngành kinh tế của nước ta thời kì 1991 – 1996 ( theo giá trị thực
tế %) Giáo viên yêu cầu học sinh chọn biểu đồ thích hợp để thể hiện.
Vậy, vấn đề đặt ra cho học sinh là phải biết lựa chọn loại biểu đồ nào
thích hợp để vẽ và nhận xét.
- Nếu chọn biểu đồ hình tròn để biểu hiện cơ cấu từng năm thì các em
phải mất công vẽ tới 6 biểu đồ, như vậy vấn đề trở thành phức tạp và khó nhận
xét, khó phân tích đối với các em.
Nguyễn Văn Lộc - THCS Bình Minh - Bình Sơn
trang5
SKKN: Một số vấn đề về công tác BDHSG môn Địa lí ở trường THCS
- Nếu thay bằng biểu đồ miền thì vấn đề trở thành đơn giản hơn nhiều các
em chỉ cần vẽ một biểu đồ là đã thể hiện đầy đủ các nội dung theo yêu cầu.
III. NHỮNG VẤN ĐỀ TỰ BỒI DƯỠNG CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
:
Theo ý kiến chủ quan của tôi, để thực hiện tốt việc này đòi hỏi phải có sự
kết hợp hài hoà giữa thầy và trò trong quá trình dạy học.
1. Đối với Giáo viên:

Nguyễn Văn Lộc - THCS Bình Minh - Bình Sơn
trang6
SKKN: Một số vấn đề về công tác BDHSG môn Địa lí ở trường THCS
c. Giáo viên cần nghiên cứu để nắm tương đối đầy đủ các dạng bài tập
dành cho học sinh khá giỏi để cung cấp cho học sinh, có bài tập khó phù hợp
cho từng bài từng chương. Khi giao bài tập, giáo viên cần để học sinh tự tìm
cách giải để phát triển trí thông minh, khả năng tư duy, nếu các em không tự giải
được thì giáo viên mới hướng dẫn. Với những bài tập có nhiều các giải, giáo
viên chỉ nên hướng dẫn một cách giải và khuyến khích các em tìm các cách giải
còn lại và có lời động viên khích lệ nếu các em có cách giải hay.
Ngoài ra trước hoặc sau khi giải bài tập giáo viên cần cho học sinh biết
bài tập đó thuộc dạng nào, các bước thực hiện và những khúc mắc, những điều
cần lưu ý đối với dạng bài tập đó.
d. Giáo viên cần tạo sự gần gũi, thân ái đối với học sinh để các em mạnh
dạn đưa ra những vướng mắc mà các em gặp phải trong quá trình học tập, cần
tạo không khí thoả mái, bình đẳng khi tranh luận một vấn đề nào đó trong kiến
thức bộ môn giúp các em có điều kiện thể hiện mình và tự tin hơn vao bản thân
mình. Nói chung là khi trao đổi, tôi đã từng xem các em như là những người bạn
cùng yêu thích bộ môn khoa học, và tôi luôn khuyến khích các em đưa ra những
thắc mắc và nêu vấn đề chưa rõ ràng, tôi cũng không ngần ngại nói với các em
rằng cô sẽ về tìm hiểu rồi tả lời các em sau và hôm sau tôi nhất định phải tìm
cho được câu trả lời chính xác, dù phải bỏ nhiều công sức. Có những thắc mắc
của các em có liên quan đến thực nghiệm tôi cũng sắn sàng tạo điều kiện để các
em làm thí nghiệm ở phàng thiết bị để tự tìm ra câu trả lời.
e. Giáo viên có thể kết hợp bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn qua từng tiết
dạy thông qua vệc đưa kiến thức nâng cao hoặc bài tập nâng cao vào bài soạn.
Trong từng tiết dạy, giáoviên có thể đặt ra một vài câu hỏi mang tính khái quát
để học sinh tự phát hiện vấn đề nhằm phát triển trí thông minh, óc sáng tạo của
những đối tượng đã lựa chọn. Ở phần củng cố luyện tập, sau mỗi tiết lên lớp,
giáo viên có thể lồng vào một bài tập nâng cao để các em học sinh giỏi tự giải,

- Thỉnh thoảng giáo viên nhắc nhở các em việc học ở nhà để tránh tình
trạng xao lãng trong học tập. Giáo viên bộ môn cần khẳng định với các em rằng
các em tự học là chính, thầy cô giáo chỉ là người hướng dẫn dìu dắt.
- Ngoài tố chất thông minh, học sinh còn phải thật cần cù, phải chịu khó
và nhất là cần có sự say mê hứng thú. Tôi nghĩ rằng những điều này có được là
nhờ một phần ở sự nhiệt tình trong từng tiết lên lớp của giáo viên và tình
thương, sự quan tâm mà thầy cô giáo dành cho học sinh. Vì vậy hàng tuần, tôi
đều dành thời gian để thăm hỏi, động viên nhắc nhở thường xuyên việc tự học ở
nhà của từng em trong đội tuyển và có phần thưởng để khích lệ những em đạt
giải.
- Ngoài ra, sự quan tâm nhắc nhở, việc tạo điều kiện về vật chất, tinh thần
và tình trạng sức khoẻ cũng là một trong những điều kiện không thể thiếu để
giúp các em học tập tốt. Vì vậy, thỉnh thoảng tôi có liên hệ với phụ huynh để
nhắc nhở phụ huynh quan tâm đến những vấn đề trên của con em mình.
PHẦN BA
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Nguyễn Văn Lộc - THCS Bình Minh - Bình Sơn
trang8
SKKN: Một số vấn đề về công tác BDHSG môn Địa lí ở trường THCS
Trải qua bốn năm đảm nhiệm công tác bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn
Địa lí ở trường THCS Bình Minh, có những em đạt danh hiệu học sinh giỏi cấp
Huyện, cấp Tỉnh, cũng có những em chưa đạt giải nhưng hầu hết những em tôi
lựa chọn, bồi dưỡng đều rất yêu thích bộ môn Địa lí và đều được trang bị những
kiến thức nâng cao của bộ môn trong một chừng mực nào đó. Tôi không dám tự
hào rằng mình là người chủ yếu cung cấp kiến thức cho các em nhưng tôi thấy ít
nhiều mình cũng đã đóng góp một phần nhỏ nào đó trong vai trò là người đưa
đường dẫn lối, là yếu tố tác động mạnh mẽ đến học sinh - để các em tự phát huy
hết khả năng vốn có của mình trong việc lĩnh hội kiến thức khoa học bộ môn các
em lựa chọn - bộ môn Địa lí. Với điều giản dị ấy thôi bản thân tôi cũng đã cảm
thấy tự hào và nghe lòng mình rạo rực niềm vui – niềm vui lớn nhất của những

……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
TM. Hội đồng KH
Chủ tịch

Nguyễn Văn Lộc - THCS Bình Minh - Bình Sơn
trang10