Chấn thương bụng
(Yduocvn.com) - Chấn thương bụng
( Phạm Văn Lai )
Mục tiêu học tập
1. Nêu được đặc điểm dịch tễ học của chấn thương bụng
2. Nêu được các tổn thương giải phẫu bệnh lý thường gặp trong chấn thương bụng
3. Trình bày được triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng của chấn thương bụng có tổn thương nội
tạng
4. Trình bày được chỉ định điều trị ngoại khoa trong chấn thương bụng
5 .Nêu được các bước chẩn đoán và phương pháp sơ cứu ban đầu chấn thương bụng ở tuyến
cơ sở
Nội dung
Chấn thương bụng bao gồm chấn thương bụng kín hay còn gọi là chạm thương bụng và chấn
thương bụng mở hay còn gọi là vết thương bụng. Chấn thương bụng kín hay mở đều có thể
gây nên tổn thương tạng rỗng hoặc tạng đặc. Tuy vậy, về nguyên nhân, cơ chế tổn thương,
các bước chẩn đoán, kỹ thuật điều trị và tiên lượng thì rất khác nhau
1.Dịch tễ bệnh
1.1.Sự thường gặp:
- Trong tai nạn giao thông 50% các trường hợp bị chấn thương bụng kín. - Trong tai nạn sinh
hoạt 20% các trường hợp có chấn thương bụng mở
1.2.Tuổi và giới
+ Từ 11- 30 tuổi chiếm 60%. Trong đó 70% là nam
1.3. Tạng bị tổn thương: ( theo J.L Pailler )
Vết thương bụng % Chạm thương bụng %
* Ruột non 48 * lách 25
* Ruột già 28 * Gan 15
* Gan 16 * Tụ máu sau phúc mạc 13
* lách 12 * Thận 12
* Dạ dày 11 *Ruột non 9
* Thận 8 * Bàng quang 5
* Bàng quang 7 * Mạc treo 5

+ Chấn thương bụng kín chỉ gây vỡ tạng rỗng khi có chấn thương mạnh và tạng rỗng đang ở
trong tình trạng căng, có vật cứng kê ( cột sống ) Tổn thương thường là dập, vỡ ruột non đoạn
nằm trước cột sống, đại tràng, bàng quang.v v
+ Vết thương bụng thường gây thủng tạng rỗng nhiều hơn và ở nhiều vị trí.
3.4 Tổn thương mạch máu
+ Vỡ hoặc đứt mạch máu lớn hoàn toàn không bao giờ gặp ở trên bàn mổ.
+ Chỉ gặp các trường hợp vỡ không hoàn toàn, biểu hiện dưới hình thái tắc mạch, thiếu máu thứ
phát hoặc tổn thương những mạch máu rất nhỏ…
3.5. Những tổn thương phối hợp
Những tổn thương phối hợp cổ điển thường gặp trong chạm thương bụng là: - + vỡ lách + thùy
trái gan
+ Vỡ lách + dập thân trái
Những tổn thương phối hợp trong vết thương bụng
Vết thương ngực – bụng
Vết thương hõm thận - bụng
Vết thương chậu hông – bụng
Vết thương tầng sinh môn – bụng
5. Triệu chứng lâm sàng
5.1 Triệu chứng cơ năng
+ Đau khu trú ở một vùng tương đương với tạng bị tổn thương là tạng đặc. Đau thường xuyên,
không giảm, đau lan tùy theo từng tạng.
+ Đau toàn bộ ở ổ bụng nhất là ở hạ vị với các triệu chứng nôn kích thích màng bụng đó là triệu
chứng của viêm phúc mạc trong thủng tạng rỗng.
5.2 Triệu chứng toàn thân
+ Trạng thái sốc: Vẻ mặt hốt hoảng, da tái, vã mồ hôi lạnh, các đầu chi lạnh, mũi lạnh, niêm mạc
nhột, mạch nhanh, nhỏ, huyết áp hạ và kẹt, thở nhanh, nông.
Chú ý:
. Trong thủng tạng rỗng: Sau hồi sức tích cực: Truyền máu, cân bằng nước điện giải, sốc có thể
giảm và trở lại mức bình thường .
. Một tình trạng sốc không giảm mặc dù hồi sức tích cực là biểu hiện của mất máu cấp tính do

6.1 Xét nghiệm máu
Hematocrit giảm muộn sau vài giờ hồi sức
Số lượng hồng cầu giảm
Số lượng bạch cầu tăng trong thủng tạng rỗng
6.2 Xquang
Hình ảnh gẫy xương sườn cuối
Hình liềm hơi trong thủng tạng rỗng
ổ bụng mờ và các quai ruột có quầng là dấu hiệu chảy máu trong ổ bụng
Góc đại tràng trái bị hạ thấp, bóng hơi phình vị dạ dày thay đổi vị trí (trong vỡ lách)
Chụp ngực để phát hiện các tổn thương phối hợp ngực – bụng như tràn máu, tràn khí màng phổi
6.3 Siêu âm
+ Tràn dịch máu ở khoang gan - thận, rãnh thành đại tràng và Douglas, tràn dịch (máu) thường
được phát hiện xung quanh tạng bị tổn thương. Tràn máu màng phổi cũng phát hiện được qua
siêu âm.
+ Những tổn thương tạng đặc trong ổ bụng phù hợp với hình ảnh siêu âm cắt lớp, những đường
vỡ, nứt, những khối tụ máu dưới bao. Riêng với tạng rỗng siêu âm không thể phát hiện được .
6.4 Chụp cắt lớp tỷ trọng (CT Scaner ) Cho phép làm một Bilan tổng thể không chỉ ổ bụng mà cả
toàn thân ngực, sọ não vv…
Song giá thành đắt. CT Scaner có thể phát hiện được:
Máu tụ ở thành ống tiêu hoá
Dập tuỵ với vỡ ống wirsung, viêm tụy cấp phù nề hay chảy máu sau chấn thương
6.4. Chụp mạch máu
+ Chụp UIV ( urographie intraveineur ) Trong chấn thương thận
+ Chụp động mạch xác định tổn thương tắc hoặc phồng mạch sau chấn thương
7. Chẩn đoán tạng bị tổn thương
7.1. Vỡ, thủng tạng rỗng: có hội chứng viêm phúc mạc.
7.2. Vỡ lách
- Đau hạ sườn trái lan lên vai và ra sau lưng
- Hội chứng chảy máu trong
- Cảm ứng phúc mạc giờ đầu. Co cứng thành bụng rõ dần

vậy việc khám xét kỹ và dùng các thăm dò cận lâm sàng là bắt buộc trước khi đưa ra một chỉ
định phẫu thuật .
+ Chọc dò ổ bụng , chọc rửa ổ bụng là động tác cần thiết , nó có thể coi là một phương tiện
chẩn đoán và theo dõi
+ Những trường hợp đặc biệt; Khối máu tụ sau phúc mạc có thể có kích thước lớn khi nó phát
triển và đôi khi phải chỉ định mổ để cầm máu .
+ Chấn thương thận: Rất hãn hữu đưa ra một chỉ định phẫu thuật cấp cứu. Siêu âm là phương
tiện ly tưởng đẻ theo dõi khối máu tụ ở hố thắt lưng
8.2. Điều trị
+ Chọn đường mổ: Rộng, cho phép thăm dò nhanh và toàn diện
+ Thăm dò: Đánh giá khối lượng máu mất, tìm nguồn chảy máu và cầm máu tạm thời. Đánh giá
tổn thương của các tạng , thăm dò toàn bộ ổ bụng để không bỏ sót tổn thương
+ xử trí các tổn thương.
Tạng rỗng: khâu lỗ thủng dạ dày, ruột cắt đoạn ruột, nối ruột khi cần thiết hoặc làm hậu môn
nhân tạo
Tạng đặc: Khâu cầm máu các vết nứt, vỡ gan, cắt lách, khâu bảo tồn lách vv…
Mạch máu: Nhỏ thì thắt. mạch máu lớn có thể khâu cầm máu hoặc ghép mạch máu nếu cần
9. Các bước chẩn đoán và sơ cứu chấn thương bụng có tổn thương nội tạng ở y tế cơ sở.
9.1 Các bước chẩn đoán:
+ Xác định tình trạng toàn thân:
Có dấu hiệu sốc mất máu cấp hay không ?
Có dấu hiệu nhiễm trùng không ?
+ Xác định tình trạng bụng:
Có vết thương bụng thực sự hay không ?
Có dấu hiệu của viêm phúc mạc không ?
Có chảy máu trong ổ bụng không ?
Các bước sơ cứu
+ Vết thương bụng có lòi tạng: Không cố đưa tạng vào trong ổ bụng, nên dùng băng vô trùng
nếu có để băng không cho lòi tiếp, không nên ép chặt có thể gây nghẹt tạng. trường hợp khẩn
cấp có thể dùng bát úp vào vết thương