Thiên nhiên trong hai bài thơ
"Vội vàng" và "Thơ duyên"
của Xuân Diệu
Xuân Diệu là một nhà thơ độc đáo. Quả thực là như vậy, dường như
hiếm có thi sĩ nào lại đưa vào thơ mình những cuống quýt đắm say, những
khát khao cháy bỏng trước tình đời, tình người nhiều đến như ông. Hầu như
thi phẩm nào của ông cũng đều có cái nhìn tình tứ trước vạn vật, trước con
người. Và hầu như bài thơ nào cũng vậy, Xuân Diệu cũng gởi gắm vào đó
những hình ảnh thiên nhiên đầy tâm trạng. "Vội vàng" và "Thơ duyên", hai
bài thơ trong chương trình THPT, cũng thể hiện nét đặc sắc này của thơ
Xuân Diệu.
Thiên nhiên, vốn dĩ không phải là hiện tượng mới mẻ trong thơ, nếu
không nói đã là thi liệu có từ rất lâu đời trong văn học. Các nhà thơ trung đại
cũng đã có thủ pháp tả cảnh ngụ tình, hoặc đều hướng lòng mình vào vạn vật
để soi rọi, để tỏ bày. Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Tú Xương,
Hồ Xuân Hương, Bà huyện Thanh Quan , đều đã có nhiều bài thơ hay trong
đó mượn cảnh để nói tình rất đặc sắc. Tuy nhiên, đến với Thơ mới, bạn đọc
lại cảm nhận được thiên nhiên với những sắc màu tươi mới, những tâm trạng
với niềm vui và nỗi buồn đều mới. Với Xuân Diệu, thiên nhiên thật sự là hồn
người!
Ở "Vội vàng", ta dễ dàng nhận ra thiên nhiên trong cảm nhận của thi
nhân rất tình tứ, cảnh vật tràn ngập xuân tình. Với cách đảo trật tự các thành
phần trong câu, nhà thơ đã nhấn mạnh ong bướm, yến anh dường như cũng
mang dáng dấp tình nhân: "của ong bướm này đây tuần tháng mật, của yến
anh này đây khúc tình si". Và hơn vậy, cái nhìn của nhà thơ hướng tới muôn
vật là cái nhìn chiêm ngưỡng say sưa. Cảnh vật hiện lên đầy màu sắc tươi
non, đáng yêu: màu xanh rì của hoa đồng nội, màu của cành tơ phơ phất tươi
tắn, màu của buổi sớm mai tinh khôi với hình ảnh "thần Vui" gõ cửa. Rồi
độc đáo hơn cả là một so sánh đầy tính nhục thể mà lại vô cùng thanh khiết:
"tháng giêng ngon như một cặp môi gần". Bỗng nhiên, tháng giêng về cùng
hình ảnh đôi môi mọng thiếu nữ trở nên tình tứ biết bao nhiêu!

diết chừng ấy.
Và phải chăng, bởi một tâm trạng đầy bất ổn như vậy, thi nhân đã có
những khát khao vô cùng mãnh liệt, mà để bày tỏ những khao khát của
mình, ông lại mượn đến thiên nhiên. Khổ thơ cuối của bài thơ "Vội vàng" là
một khổ thơ độc đáo bởi ngay từ câu thơ ba chữ ngắt riêng thành một dòng;
"Ta muốn ôm". Rồi cái ước muốn ấy cùng với những từ chỉ hành động nối
tiếp "ôm, riết, say, thâu, cắn" ngay tức khắc đã hướng đến các đối tượng
thiên nhiên "sự sống mơn mởn, mây đưa gió lượn, cánh bướm tình yêu, non
nước, cây, cỏ rạng, mùi thơm, ánh sáng, thanh sắc của thời tươi ". Thiên
nhiên trở thành đối tượng của niềm ước ao chinh phục, thể hiện một quan
niệm sống tận hưởng đến đủ đầy hạnh phúc nhân gian. Và cũng vậy, thiên
nhiên ấy giúp thi nhân trình bày được một cái tôi cá nhân hết sức nồng nàn,
say đắm trong một nhận thức sống tích cực. Điều này dường như đến Thơ
mới, văn học Việt nam mới có được, và đến Xuân Diệu, tất cả mới được
trình bày đến tận cùng và mãnh liệt như thế!
Nhìn chung, chỉ qua hai bài thơ, chúng ta chưa thể kết luận về một hệ
thống thi liệu của tác giả. Nhưng dẫu sao, người đọc cũng đã cảm nhận được
một phong cách thơ rất riêng, một tâm hồn thơ thể hiện qua một giọng thơ,
một cái nhìn đời sống cũng rất riêng. Ngay từ hình ảnh thiên nhiên trong hai
bài thơ trên, chúng ta đã hiểu được lời nhận định của Hoài Thanh trong "Thi
nhân Việt Nam": Xuân Diệu là nhà thơ "mới nhất trong các nhà Thơ mới".
Chắc hẳn là như vậy, bởi ở ông, ta đã thấy một tình yêu cuồng nhiệt với đời,
với người, một cõi lòng da diết nhớ thương! Ở ông, ta cảm nhận được niềm
khao khát cháy bỏng, khát khao yêu, khát khao sống, khát khao chiêm
ngưỡng, tận hưởng, chinh phục. Tâm trạng, xúc cảm, suy tư của thi nhân
luôn gắn bó hài hoà với thiên nhiên và con người. Thiên nhiên sẽ mãi mãi
tồn tại trong thơ ông như người bạn tâm giao, như tình nhân say đắm. Điều
này ta dễ dàng bắt gặp trong nhiều bài thơ tình của ông, điển hình như hình
ảnh biển và bờ cát trong bài thơ "Biển", đã trở thành hai hình tượng độc đáo
trong thơ tình yêu Việt nam hiện đại.