Biểu tượng thiên nhiên trong
thơ nữ thời kì chống Mỹ

Lời thơ đầy tâm trạng, chất chứa một nỗi niềm, một thân phận. Ý thơ hướng vào nỗi
lòng riêng, xoáy vào niềm đau khôn xiết của một thời con gái với duyên phận lỡ làng. Biểu
tượng trầu cau không chỉ tượng trưng cho cưới hỏi gắn kết tình yêu đôi lứa mà còn gắn với
niềm hy vọng, nỗi buồn, sự hoài niệm quá khứ, cả sự cô đơn hay lỡ làng duyên phận. Tâm
hồn người con gái đi qua chiến tranh cứ đêm đêm lắng lại, mãi quấn quýt và nghẹn
ngào với trầu cay, cứ khát hoài một mối tình không dứt:
Chị em quấn quýt trầu không với tình
(Lê Thị Mây)
Biểu tượng cau trầu cứ lặp đi, lặp lại như một ám ảnh đầy da diết về thân phận người
con gái chung thuỷ đợi chờ:
Những cây cau cháy xém ngang thân
Dây trầu lại trở màu bén lá
(Ý Nhi)
Ngày còn son trẻ các chị bói trầu để đoán tìm nhân duyên, hạnh phúc ước mơ về tình
yêu sắt son:
Qua vườn hái đẫm môi hôn
Một giây quấn quýt tâm hồn trầu cau
(Lê Thị Mây)
Đó là nỗi đau hoài niệm về mối tình không thành trong quá khứ:
Thủa ấy người hẹn với lá trầu cay
Dù xế bóng chợ chiều tan vãn khách
Chút vôi hồng đỏ môi tôi thầm tiếc

Gương hai mảnh soi ngày làm con gái
Để vầng trăng còn khuyết lại trong hồn
(Hạnh phúc – Lê Thị Mây)
Đó là vầng trăng đơn độc đầy mặc cảm của số phận:
Mượn yêu mà dám cầu xin
Vầng trăng đem gối sân đình người tu
(Thổ lộ – Lê Thị Mây)
Có khi vầng trăng đau đáu nỗi niềm sâu kín đang mải mê trên con đường tìm kiếm
tình yêu và hạnh phúc:
Nửa vầng trăng
Lang thang
Trôi giữa rạng ngày xanh tái
Ôi giấc mơ
Bị cắt hết máu
Giấc mơ
Của người thiếu phụ chờ chồng
Nửa vầng trăng
Trong lịch sử văn học, Nguyễn Du từng cắt đôi vầng trăng để biểu thị sự đợi chờ
thâu đêm vời vợi: Vầng trăng ai xẻ làm đôi. Lê Thị Mây dấn sâu thêm một cấp độ mới
của tâm hồn người phụ nữ chờ chồng: đau đáu, đợi chờ, thắc thỏm không yên. Đó là
vầng trăng lang thang lạc vào ban ngày thiếu sức sống, xanh tái nhợt nhạt như ôm nỗi
sầu muộn đến vô cùng tràn vào trong không gian lắng sâu, da diết. Chính lúc này
đây Trăng cũng khuyết một vết thương lòng.
Cát là một biểu tượng, ở đó các nữ thi sĩ gửi gắm lòng mình với những nỗi buồn
chẳng cùng ai chia sẻ và mang giấu vào cát: “Tôi đem hết cuộc đời mình đến cát” (Ý Nhi).
Cát là nơi bao bọc, chở che, cát đắp luỹ xây thành, chiến hào dọc theo bờ cát:
Cuộc đời tôi có cát chở che
Khi đánh giặc cát làm công sự
(Xuân Quỳnh)
Cát là bạn tri âm, mang tâm tình của người con gái: