Về mối quan hệ giữa di truyền sinh học và
tính kế thừa xã hội trong lịch sử phát triển
con người
Mối quan hệ giữa tính kế thừa xã hội và di
truyền sinh học trong lịch sử phát triển con
người là một trong những vấn đề quan trọng
trong việc nghiên cứu sự tác đ
ộng qua lại giữa
cái sinh học và cái xã hội. Việc làm rõ vấn đề
này đòi hỏi chúng ta phải xem xét quá trình
tồn tại xã hội của con người có ảnh hưởng
như thế nào đến các đặc điểm di truyền sinh
học của nó, hay nói cách khác, quá trình xã
hội hóa có để lại đ
ấu ấn trong "ký ức phát sinh
chủng loại" của con người không?
Các học giả phương Tây cho rằng chỉ có thể
nói tới "đấu ấn di truyền" trong quan hệ xã hội
và trong lịch sử nhân loại, chứ không thể nói
tới ảnh hưởng của quá trình xã hội hóa đến
bản tính tâm sinh học của con người. Những
người theo chủ nghĩa Đácuyn xã hội và chủ
ngh
ĩa phân biệt chủng tộc coi sự tiến bộ xã hội
chỉ là sự biểu hiện các đặc đi
ểm di truyền sinh
họe của con người và coi động lực của sự
phát triển xã hội là cuộc đấu tranh trong n

điều kiện lịch sử xã hội, ngay cả các quy luật
sinh học trong tiến trình phát triển tộc người
cũng bị biến dạng. Khoa học hiện đại đã
chứng minh được rằng, l
ối sống của bất cứ cá
thể nào cũng hoàn toàn không phải là cái
mang tính bẩm sinh. Ngoài tính bẩm sinh, lối
sống đó còn được quy định bởi quá trình hoạt
động sống của cá thể và hình thành trên cơ
sở tích cực tham gia vào đời sống xã hội của
cá thể ấy.
Khi tuyệt đối hóa hoạt động xã hội của con
người, một số học giả phương Tây cho rằng
con người hoàn toàn không kế thừa gì bản
tính người của nó, rằng con người sinh ra vốn
không phải là người mà chi trở thành người
trong quá trình hoạt động sống của nó. Đó là
quan điểm của các nhà triết học như K. Park,
H. Cull. Với quan điểm như vậy về bản tính
người của con người, họ đã phủ nhận sự kế
thừa các đặc trưng tộc loại và bản tính sinh
họe của con người. Họ cho rằng "con người
sinh ra vốn không phải là con người"
xét theo bản tính của nó với các đặc trưng về
lối sống và với tư cách là một cá thể. Luận
điểm này rõ ràng là không đúng, bởi các đặc
trưng cá biệt về lối sống của con người được
quyết định không chỉ về mặt xã hội, cho dù
đây là yếu tố chủ yếu, mà ở một chừng mực
nhất định, các đặc trưng ấy còn chịu ảnh

th
ể hiện và phát triển. Do vậy, sự di truyền các
đặc trưng sinh học của con người luôn được
quá trình tiến hóa của loài người và lịch sử
sau đó của xã hội loài người duy trì và phát
triển. Đó là cơ sở cần thiết cho sự phát triển
lịch sử của xã hội, giống như sự kế thừa nội
dung hoạt động xã hội mang tính đối tượng
hóa của con người. Trong quá trình con ngư
ời
tham gia vào đời sống xã hội luôn diễn ra sự
hợp nhất kinh nghiệm xã hội với tư cách cái
tạo thành nội dung của thế giới người với bản
tính tộc loại của con người đư
ợc hình thành từ
đời sống của mỗi cá thể người. Sự phát triển
xã hội và quá trình tiến hóa sinh học của con
người là cái quy định sự phát triển đa
dạng theo hướng ngày càng làm phong phú
lẫn nhau trong suất tiến trình phát triển xã hội
của con người.
Các công trình nghiên cứu gần đây về mối
quan hệ giữa di truyền sinh học và tính kế
thừa xã hội ở con người cho thấy, khi phân
tích hành vi của con người, rất khó phân biệt
ảnh hưởng của di truyền sinh học và ảnh
hưởng của môi trường, vì con người có một
hệ thống thần kinh rất phát triển. Nhờ hệ
thống thần kinh ấy, di truyền sinh học chỉ ở
con người mới thể hiện ra không phải với tư

được một tiềm năng thần kinh xác định, tiềm
năng này cho phép nó duy trì và phát tri
ển các
hình thức ứng xử xã hội phức tạp. Sự tồn tại
khả năng di truyền các đặc trưng sinh h
ọc của
con người cho thấy, một mặt, các năng lực
của con người không phải được "thiết kế" từ
các vật, mà được phát triển trong cơ thể của
nó trên cơ sở của sự tác động thực tiễn của
con người đối với các sản phẩm lịch sử. Mặt
khác, nó cho thấy vai trò của các yếu tố di
truyền trong lối ứng xử xã hội của con người.
Tiềm năng di truyền các đặc trưng sinh học
của con người không chỉ định hướng sự phát
triển của con người, mà còn ảnh hư
ởng tới sự
lựa chọn phương thức tồn tại của con ngư
ời ở
chừng mực tiềm năng đó phụ thuộc vào bản
thân con người với tư cách một thực thể xã
hội. Các yếu tố di truyền sinh học có khả n
ăng
tạo ra ở mỗi con người những ranh giới hạn
định các năng lực của nó. Tuy nhiên, năng l
ực
này không chỉ bị quy định bởi tiềm năng di
truyền sinh học, mà còn bởi môi trư
ờng xã hội
đã hình thành nên con người.

định trước, bất biến của hành vi tâm lý hay
hành vi xã hội của con người, mà là tiềm n
ăng
cho sự hình thành các lực lượng bản chất xác
định của con người.
Giống như mọi khả năng, tiềm năng di truyền
sinh h
ọc không tự biến mất trong quá trình tiến
hóa của người, mà tồn tại với tư cách là hiện
thực vốn có trong suất quá trình hoạt động xã
hội của con người. Chính vì vậy, người ta đã
coi tiềm năng di truy
ền sinh học này là cái luôn
tồn tại trong sự phát triển lịch sử của bản chất
xã hội của con người và về mặt lịch sử, nó có
mối liên hệ với quá trình phát triển của tồn tại
xã hội của con người. Tiềm năng di truyền
sinh học ấy thường xuyên chịu sự tác động
ngày một tăng của tồn tại xã hội luôn phát
triển và nhờ các biến đổi tương ứng của tồn
tại xã hội này, góp phần phát triển bản thân
tồn tại xã hội của con người. Đó là một đặc
trưng cơ bản cho sự biến đổi lịch sử của bản
tính tộc loại của con người và thể hiện ra qua
sự mở rộng các khả năng sinh h
ọc cho tiến bộ
xã hội của con người.
Quá trình tiến hóa sinh học của một loài động
vật nào đó kết thúc ở sự cố định các đấu hiệu
hình thái và hoạt động xác định của nó thông

đổi các biểu hiện tâm sinh họe và xã hội của
chúng, ở tính đa dạng và ngày càng hoàn
thiện hơn của cá thể người, cũng như ở khả
năng hoạt động ngày một rộng lớn hơn c
ủa nó
trong lịch sử.
Như vậy, có thể nói, quá trình mở rộng tiềm
năng di truyền sinh học của loài người, rất
cuộc, cũng được quy định bởi sự phát triển
lịch sử và quá trình hoàn thiện đời sống xã
hội. Những biến đổi trong đời sống văn hóa
vật chất và văn hóa tinh thần của con người
luôn đi liền với những biến đổi về cơ cấu đi
truyền sinh học của con người và của toàn bộ
loài người. Những biến đổi này diễn ra do ảnh
hưởng trực tiếp của những tác động xã hội và
được thể hiện ra với tư cách là một trong các
hình thức phản ứng của con ngư
ời nhằm thích
nghi với yêu cầu ngày một tăng của sự phát
triển xã hội.
Do khả năng hạn chế, chúng tôi không thể sử
dụng rộng rãi các thành tựu mới nhất của
khoa học hiện đại, đặc biệt là sinh học, để
minh chứng cho các luận điểm trên về mối
quan hệ giữa di truyền sinh học và tính kế
thừa xã hội trong lịch sử phát triển con người.