TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 3(38).2010
111
ẢNH HƯỞNG CỦA GIBBERELLIN ĐẾN
SỰ SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT CỦA
CÂY VỪNG TRONG ĐIỀU KIỆN NHIỆT ĐỘ CAO
VÀO VỤ HÈ TẠI ĐÀ NẴNG
INFLUENCES OF GIBBERELLIN ON THE GROWTH, DEVELOPMENT AND
PRODUCTIVITY OF THE SESAME IN HIGH-TEMPERATURE CONDITIONS IN
THE SUMMER CROP IN DANANG

Nguyễn Tấn Lê
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng

TÓM TẮT
Trong điều kiện nhiệt độ cao vào vụ hè tại Đà Nẵng, bằng biện pháp sử dụng dung dịch
gibberellin để ngâm hạt giống trước khi xử lý ở nhiệt độ cao và phun dung dịch vào lá đã làm
tăng tính chịu nóng của cây vừng thông qua các yếu tố sinh hóa như tăng hoạt tính của enzim
catalaz, tăng hàm lượng axit hữu cơ tổng số, tăng hàm lượng vitamin C trong lá. Điều này làm
cho quá trình sinh trưởng phát triển của cây vừng tiến hành thuận lợi so với đối chứng: tăng chiều
cao cây, tăng diện tích lá, tăng trọng lượng tươi, tăng trọng lượng khô, ra hoa sớm hơn. Năng
suất thu hoạch cho kết quả tốt hơn: tăng số quả/cây, tăng số hạt chắc/quả, tăng trọng lượng hạt
chắc/cây, tăng năng suất trên đồng ruộng. Hiệu quả kinh tế được cải thiện so với đối chứng.
ABSTRACT
By using the gibberellin solution to soak the seeds before treating them with high
temperatures and spraying this solution on the leaves of the sesame in high-temperature
conditions in the summer crop in Danang, we obtained some of the following results in
comparison with the controlled lot. The tolerance of heat of the sesame increased with some
biochemical element change on the leaves: a rise in the activity of the catalase enzyme, in the
content of the total organic acids and in vitamin C. Consequently, there were some favourable
growth and development of the experimental lot: an increase in the plant height, in assimilation
surface, in fresh and dry weight and the premature of flowerage. The experimental sesame

C [6], nhưng tại khu vực miền
Trung, vào vụ hè nhiệt độ không khí thường quá cao, vượt ra khỏi khả năng chịu đựng
của cây vừng làm cho quá trình sinh trưởng chậm, năng suất không cao [8].
Trên cơ sở đó, chúng tôi nghiên cứu thăm dò ảnh hưởng của chất kích thích sinh
trưởng gibberellin (GA
3
) đến sự sinh trưởng và phát triển của cây vừng trong điều kiện
nhiệt độ cao vào vụ hè tại khu vực Đà Nẵng thông qua việc tăng khả năng chịu nóng,
nhằm góp phần tìm biện pháp tăng hiệu quả trồng vừng vụ hè ở địa phương.
2. Phương pháp nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu là giống vừng đen Đồng Nai có đặc điểm ít phân cành,
thời gian sinh trưởng ngắn [5].
- Nồng độ GA
3
xử lý được theo dõi với thang nồng độ khác nhau tác dụng qua tỉ
lệ nảy mầm của hạt, chọn ra nồng độ phù hợp ứng với nồng độ GA
3
cho tỉ lệ nảy mầm
cao nhất.
- Tiến hành xử lý hạt giống với dung dịch GA
3
ở nồng độ phù hợp (1,5 ppm)
trong thời gian 2 giờ trước khi gieo, tiếp tục xử lý hạt giống trong điều kiện nhiệt độ
40
0
C với thời gian 30 phút. Sau đó phun dung dịch vào lá ở các giai đoạn cây vừng
được 3 lá, 5 lá, ra hoa. Cây vừng đối chứng được chăm sóc bình thường, không xử lý,
- Các cây vừng thí nghiệm được trồng trong chậu trong điều kiện thổ nhưỡng,
khí hậu của vụ hè năm 2009 tại Đà Nẵng với nền phân đại lượng được bón lót và bón
thúc với thành phần NPK theo tỉ lệ 4,5:1: 4,5 và bổ sung thêm phân chuồng. Ngoài ra

3.2. Xác định nồng độ xử lý
Pha loãng dung dịch GA
3
với các nồng độ 0,5 ppm, 1 ppm, 1,5 ppm, 2 ppm để
ngâm hạt vừng trong thời gian 2 giờ trước khi gieo vào đĩa petri. Sau 24 giờ thu được tỉ
lệ nảy mầm ứng với các nồng độ khác nhau được trình bày ở biểu đồ 1.

0
10
20
30
40
50
60
70
0,5 1 1,5 2

Biểu đồ 1. Ảnh hưởng của các nồng độ GA
3
đến tỉ lệ nảy mầm của hạt vừng sau 24 giờ gieo hạt.
Dựa vào kết quả thu được, chúng tôi đã chọn nồng độ GA
3
1,5 ppm làm nồng độ
thích hợp để xử lý ngâm hạt và phun vào lá trong suốt quá trình thí nghiệm.
3.3. Các chỉ tiêu đánh giá sự tăng tính chịu nóng của cây vừng khi xử lý GA
3
Chúng tôi tiến hành phân tích các chỉ tiêu có liên quan chặt chẽ đến tính chịu
nóng của cây, đó là hoạt độ enzim hô hấp, hàm lượng axit hữu cơ, hàm lượng
vitamin C.
Nồng độ GA


2,3 4,70 100,00
Xử lý GA
3
93,8

3,1 5,40 110,74
3.3.2. Ảnh hưởng của GA
3
đến hàm lượng axit hữu cơ tổng số:
Trong cơ thể thực vật, axit hữu cơ đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình
trao đổi chất và năng lượng. Đó là những hợp chất trung gian được tạo ra trong quá
trình oxi hoá các cơ chất, là mắc xích nối liền trong sự trao đổi và chuyển hoá các hợp
chất; trong trao đổi amin là chất nhận, giải độc NH
3
, đặc biệt khi cây sống trong điều
kiện nhiệt độ cao.
Kết quả xác định hàm lượng axit hữu cơ tổng số trong lá của cây vừng được
trình bày ở bảng 2:
Bảng 2. Ảnh hưởng của GA
3
đến hàm lượng axit hữu cơ tổng số (mN/g) trong lá của cây vừng
(giai đoạn 6 lá ) (thí nghiệm trong chậu)
Công thức thí nghiệm x

m CV% % so với ĐC
Đối chứng 31,22

1,73 9,60 100,00%
Xử lý GA

TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 3(38).2010
115
3.4. Sự sinh trưởng và phát triển của cây vừng
GA
3
là chất kích thích sinh trưởng có vai trò thúc đẩy sự sinh trưởng kéo dài, sự
phân chia tế bào làm cho tế bào có kích thước lớn hơn và số lượng tế bào nhiều hơn;
đồng thời là nhân tố khởi động sự tạo hoa, tạo quả, phá bỏ trạng thái ngủ nghỉ của hạt.
Chính vì vậy trong điều kiện nhiệt độ cao ở vụ hè, GA
3
ngoài khả năng làm tăng tính
chịu nóng, còn có tác dụng làm gia tăng các yếu tố sinh trưởng: chiều cao thân, diện tích
lá, trọng lượng tươi và trọng lượng khô của cây vừng so với đối chứng. Kết quả được
trình bày trong bảng 4:
Bảng 4. Ảnh hưởng của GA
3
đến các chỉ tiêu sinh trưởng của cây vừng
(giai đoạn ra hoa) (thí nghiệm đồng ruộng)
Đối chứng Thực nghiệm
Chỉ tiêu theo dõi
x

m CV% x

m CV% % so với ĐC

Chiều cao thân (cm) 70,26

2,33 8,32 85,36


đến sự ra hoa của cây
vừng: trong khi cây vừng đối chứng ra hoa tại thời điểm 27 ngày sau khi gieo thì cây
vừng thực nghiệm có xử lý GA
3
đã ra hoa sớm hơn từ 3 đến 4 ngày.
3.5. Các yếu tố năng suất của cây vừng
Để xác định năng suất trồng vừng thí nghiệm, chúng tôi đã xác định các yếu tố
định lượng qua tổng số quả/cây, tổng số hạt chắc/quả, trọng lượng hạt chắc/cây, trọng
lượng 1.000 hạt và năng suất trên đồng ruộng. Kết quả được trình bày ở bảng 5:
Bảng 5. Ảnh hưởng của GA
3
đến năng suất của cây vừng
Đối chứng Thực nghiệm
Chỉ tiêu theo dõi
x

m CV% x

m CV%

% so với ĐC

Số quả chắc/cây 11,6

0,8 7,41 14,7

1,7 8,23 126,72%
Số hạt chắc/quả 45,8

2,4 5,19 53,1

Xét về hiệu quả kinh tế, trong thí nghiệm của chúng tôi so với canh tác vừng ở
điều kiện bình thường ngoài đồng ruộng vào vụ hè đã có triển vọng tốt. Nếu tính trên
đơn vị diện tích 1 sào Trung bộ (500m
2
), có thể đưa ra mức tính cụ thể như sau:
- Lượng GA
3
(10%) xử lý và chi phí quy ra kg hạt vừng: (3g) = 1,5 kg
- Công lao động quy ra kg hạt vừng: 2,0 kg
- Số lượng kg hạt vừng tăng được: 5,4 kg
- Số lượng kg hạt vừng lãi được: 1,9 kg
- Tỉ lệ % lãi được so với chi phí: 54%
4. Kết luận
Trong điều kiện nhiệt độ cao ở vụ hè tại Đà Nẵng khi trồng vừng có thể sử dụng
dung dịch gibberellin với nồng độ 1,5 ppm để ngâm hạt giống và phun vào lá. Sự tăng
cường tính chịu nóng thông qua tác động thuận lợi đến hoạt độ của enzim catalaz, tăng
hàm lượng axit hữu cơ tổng số và hàm lượng vitamin C trong lá đã làm cho quá trình
sinh trưởng phát triển (chiều cao cây, diện tích lá, trọng lượng tươi, trọng lượng khô,
thời điểm ra hoa), năng suất (số quả/cây, số hạt chắc/cây, trọng lượng 1.000 hạt, năng
suất trên đồng ruộng) và hiệu quả kinh tế của cây vừng tăng lên so với đối chứng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Như Khanh, Mã Ngọc Cẩm (1996), "Nghiên cứu bước đầu ảnh hưởng của xitokinin
và KClO
3
đến năng suất và một số chỉ tiêu phẩm chất của quả cà chua giống CS1
vào vụ hè ở Hà Nội", Thông báo Khoa học, trường Đại học Sư phạm, Đại học
Quốc gia Hà Nội, 5, tr.55-59.
[2] Nguyễn Như Khanh, Cao Phi Bằng (2008), Sinh lý học thực vật, NXB Giáo dục,
Hà Nội.