TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 3(26).2008

140
ĐÁNH GIÁ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA MỘT DỰ ÁN
HOẶC CHƯƠNG TRÌNH PHÁT TRIỂN: PHƯƠNG
PHÁP PROPENSITY SCORE MATCHING
IMPACT EVALUATION OF A DEVELOPMENT PROGRAM OR
PROJECT: APPROACH PROPENSITY SCORE MATCHING
APPROACH

LƢƠNG VINH QUỐC DUY
Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh

TÓM TẮT
Đánh giá tác động của dự án hoặc chương trình phát triển giúp cho chủ đầu tư
hoặc nhà tài trợ xác định liệu dự án đã mang lại kết quả như mong muốn không,
và liệu những kết quả đó có thực sự do dự án mang đến hay không. Bài viết này
sẽ trình bày một cách cô đọng việc đánh giá sự tác động bằng phương pháp
Propensity Score Matching (gọi tắt là phương pháp PSM), một phương pháp
được đánh giá cao trong việc đưa đến một kết quả có sức thuyết phục cao trong
đánh giá sự tác động của dự án đối với người tham gia dự án.
ABSTRACT
The impact evaluation of development projects or programs helps investors or
donors determine whether the outcomes have been reached, or such outcomes
really come from the projects. This paper briefly introduces the Propensity Score
Matching approach (PSM), an approach highly appreciated for showing rigorous
results in evaluation of impact on participants.

1. Giới thiệu
Thực chất của việc đánh giá sự tác động là so sánh lợi ích mà ngƣời tham
gia thu đƣợc sau khi dự án xuất hiện. Sự so sánh có thể thực hiện theo thời gian

Propensity Score Matching (PSM) đƣợc đánh giá rất cao trong đánh giá tác động
của dự án. Tính ƣu việt của phƣơng pháp PSM chính là tính khả thi của nó. Đối
với các phƣơng pháp so sánh có liên quan đến thời gian nhƣ so sánh phản thân
(reflexive comparisons) và khác biệt kép (double difference), cần phải tổ chức
khảo sát trong nội bộ ngƣời tham gia trước và sau khi tham gia dự án, sau đó so
sánh kết quả của hai đợt khảo sát sẽ đƣợc so sánh để tìm ra tác động của dự án.
Yêu cầu cơ bản của phƣơng pháp này là cả hai đợt khảo sát phải đƣợc thực hiện
đối với cùng một ngƣời tham gia để tạo ra sự tƣơng đồng trong so sánh. Mặc dù
phƣơng pháp này không phức tạp về kỹ thuật nhƣng không phải dự án nào cũng có
tổ chức khảo sát tiền dự án nên việc áp dụng phƣơng pháp so sánh theo thời gian
trở nên khó áp dụng. Việc đánh giá sự tác động thông thƣờng chỉ đƣợc đề cập đến
sau khi dự án đã đi vào hoạt động, vì thế việc so sánh theo không gian bằng PSM
trở nên khả thi hơn so với so sánh theo thời gian.

Các bƣớc cơ bản để thực hiện so sánh bằng PSM đƣợc tóm tắt nhƣ sau
2
:
- Bước 1: Tiến hành điều tra chọn mẫu hai nhóm: nhóm ngƣời tham gia và
nhóm ngƣời không tham gia. Cuộc điều tra này phải bảm bảo đƣợc tính tƣơng
đồng, chẳng hạn nhƣ cùng phiếu điều tra, cùng thời điểm, cùng ngƣời phỏng vấn,
cùng địa bàn …
- Bước 2: Từ số liệu của cuộc điều tra, xây dựng mô hình logic trong đó
biến phụ thuộc là 0 cho ngƣời không tham gia và 1 cho ngƣời tham gia, còn biến
độc lập là những nhân tố có thể ảnh hƣởng đến khả năng tham gia vào dự án của
cả hai nhóm.
- Bước 3: Tiến hành hồi quy cho mô hình logic rồi tính giá trị dự đoán hay
xác suất dự đoán (predicted propability) cho từng cá thể trong hai nhóm. Giá trị
xác suất dự đoán đƣợc gọi là propesity score, giá trị này sẽ nằm trong khoảng từ 0
đến 1.
- Bước 4: Loại bớt những cá thể có xác suất dự đoán quá thấp hoặc quá cao

vấn, cùng địa bàn …
- Bước 2: Từ số liệu của cuộc điều tra, xây dựng mô hình logit trong đó
biến phụ thuộc là 0 cho hộ không tham gia dự án và 1 cho hộ có tham gia dự án,
còn biến độc lập là những nhân tố có thể ảnh hƣởng đến khả năng tham gia vào dự
án của cả hai nhóm, ví dụ: đặc điểm nhân khẩu học của hộ, đặc điểm về hoạt động
chăn nuôi của hộ.
- Bước 3: Tiến hành hồi quy cho mô hình logit rồi tính giá trị dự đoán hay
xác suất dự đoán cho từng hộ ở cả hai nhóm.
- Bước 4: Loại bớt những hộ có xác suất dự đoán quá thấp hoặc quá cao so
với cả mẫu.
- Bước 5: Tƣơng ứng với mỗi hộ trong nhóm tham gia dự án, tìm một hoặc
một số hộ trong nhóm không tham gia dự án có xác suất dự đoán gần giống nhau
nhất rồi so sánh với nhau. Tổng cộng có 144 lƣợt so sánh đƣợc thực hiện, có 6 hộ
tham gia bị loại khỏi so sánh vì có xác suất dự đoán quá cao so với mẫu.
- Bước 6: Kết quả đánh giá tác động chung của dự án đối với thu nhập bình
quân đầu ngƣời/tháng của những hộ tham gia là gần 200.000 đồng. Con số này có
nghĩa là dự án đã có tác động tích cực đến thu nhập từ sữa của các hộ tham gia vào
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 3(26).2008

143
dự án, và xét trên tổng thể, thu nhập bình quân đầu ngƣời/tháng từ sữa của những
hộ tham gia cao hơn những hộ không tham gia là gần 200.000 đồng.
Để so sánh thu nhập giữa hai nhóm bất kỳ, ngƣời ta còn có thể áp dụng
phƣơng pháp so sánh giá trị trung bình giữa hai nhóm có kèm kiểm định T
(Independent Sample T-test). Áp dụng phƣơng pháp này vào dữ liệu khảo sát ở
trên sẽ đƣợc kết quả nhƣ sau:

Bảng 1: Kết quả so sánh thu nhập bình quân đầu người
theo “Independent Sample T-Test”
Giá trị chênh

với Kết quả khoảng tin cậy là (
1
- 
2
) = 165.568 đến 483.461 đồng, nên cả hai
kết quả tính toán về giá trị tác động của dự án đều có ý nghĩa về mặt thống kê,
nhƣng theo nhận xét của các chuyên gia trong lĩnh vực chăn nuôi bò sữa tại vùng
nghiên cứu thì kết quả của phƣơng pháp PSM có vẻ hợp lý hơn con số đƣợc tính
theo cách so sánh thông thƣờng.
3. Gợi ý cho việc áp dụng phương pháp PSM
Phƣơng pháp PSM giúp xác định và so sánh những đối tƣợng có nét tƣơng
đồng, vì vậy cần mẫu quan sát tƣơng đối lớn. Ngoài ra, cần nhận diện tốt những
nhân tố có thể tác động đến khả năng tham gia và không tham gia vào dự án của
các đối tƣợng nghiên cứu, làm cơ sở cho mô hình logic. Với các dự án và chƣơng

3
Wonnacott and Wonnacott (1990: 265-266)
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 3(26).2008

144
trình phát triển, các chủ đầu tƣ đôi khi miễn cƣỡng tiến hành đánh giá tác động đối
với đối tƣợng thụ hƣởng vì quan ngại kết quả đánh giá tác động có thể không nhƣ
kỳ vọng, sẽ ảnh hƣởng đến uy tín của chủ đầu tƣ. Thêm vào đó, hoạt động đánh
giá tác động cũng có thể chiếm một khoản kinh phí không nhỏ đối với chủ đầu tƣ