SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH
LỚP 3 TRƯỜNG THCS MÃ ĐÀ KHẮC
PHỤC LỖI ÂM ĐẦU, DẤU THANH TRONG
PHÂN MÔN CHÍNH TẢ

I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Ngôn ngữ âm thanh trong một thời gian dài đã trở thành công cụ duy nhất để
con người trao đổi, truyền đạt với nhau. Tuy nhiên, ngôn ngữ âm thanh có mặt
hạn chế về không gian và thời gian. Đó là lí do vì sao ngày nay chúng ta không
nghe được tiếng nói của các vị anh hùng dân tộc xưa như: bà Trưng bà Triệu,
Quang Trung, Nguyễn Trãi, …
Để khắc phục hai mặt hạn chế này, con người đã tìm ra một hình thức thông
tin mới: thông tin bằng chữ. Chữ viết là đại diện của lời nói. Tuy nhiên, nếu chữ
viết bị sai lỗi chính tả sẽ gây khó khăn cho người đọc, người nghe; làm hiểu sai
lệch về nghĩa. Vì thế, muốn mọi người hiểu đúng chúng ta cần viết đúng. Và phân
môn Chính tả trong nhà trường là môn học giúp học sinh hình thành năng lực và
thói quen viết đúng chính tả, rộng hơn là năng lực và thói quen viết đúng tiếng
Việt văn hóa, tiếng Việt chuẩn mực.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy cách phát âm ở mỗi nơi có sự khác nhau và thói
quen nói sao- viết vậy đã gây khó khăn trong việc “nghe và viết” sao cho đúng
đối với chính tả Việt Nam là rất rõ nét.

âm đầu (ch/ tr; s/ x; l/ n; d/ gi; ) và lỗi viết dấu thanh (hỏi- ngã) mà học sinh lớp
tôi thường mắc phải. Qua thống kê hằng năm cho thấy về tỉ lệ mắc lỗi của học
sinh:

Học sinh
mắc lỗi
Năm học
2009- 2010
ss: 24
Năm học
2010- 2011
ss: 26
Năm học
2011- 2012
ss: 23
Về phụ âm đầu
15/ 24
(62,5%)
18/ 26
(69,2%)
12/ 23
(52,2%)
Về dấu thanh

9/ 24
(37,5%)
10/ 26
(38,5%)
7/ 23
(30,4%)

ngã. Do đó, ở tất cả các bài Tập đọc, tôi luôn quan tâm lựa chọn những từ ngữ có
cặp
phụ âm đầu s/ x, tr/ ch và những từ ngữ có chứa thanh hỏi, ngã để luyện.

- Để sửa lỗi phát âm l/ n, tôi đã hướng dẫn học sinh đọc thuộc, đọc tốt một vài câu
thơ chỉ có toàn âm “l” hay “n” hoặc cả hai âm “l và n”; trong đó, qua sự tích cực rèn
luyện câu thơ sau đem lại hiệu quả cao nhất:
“Lúa nếp là lúa nếp làng
Lúa lên lớp lớp lòng nàng lâng lâng ”.
- Sửa phát âm thanh hỏi/ ngã, tôi luyện cho học sinh đọc câu:
“Dẫm lên mỡ, ngã không ai đỡ”.
Quá trình rèn phát âm là lâu dài, vì thế cần có sự kiên trì luyện tập mới đem lại kết
quả.
b. Với những học sinh đọc yếu, tôi đã hướng dẫn thật tỉ mỉ bằng cách đọc
nhấn giọng hoặc kết hợp khẩu hình miệng trong quá trình rèn phát âm cho các
em.
Ví dụ: + Để luyện phát âm đối với âm “tr”- cần đưa lưỡi lên vòm miệng; âm
“s”- đọc cong lưỡi, phát hơi; âm “r”- đọc cong lưỡi, lấy hơi; âm “gi”- đọc xì hơi
ra; …
+ Đối với học sinh hay sai dấu hỏi/ ngã thì những tiếng có thanh ngã
thường được đọc nhấn giọng và dài hơi hơn:
Ví dụ: trầm bổng- bỗng chốc, buồn bã- bả vai,
- Để học sinh phát âm tốt giữa hai thanh hỏi - ngã, tôi đã cho học sinh luyện
phát
âm các tiếng có cùng thanh, cùng vần với tên gọi thanh.
Ví dụ: + Thanh hỏi: sỏi, thỏi, gỏi, lỏi, cỏi (kém cỏi).
+ Thanh ngã: bã (buồn bã), đã, giã (giã gạo).
c. Mặt khác, việc luyện phát âm chuẩn còn được tôi thực hiện trong tất cả
các hoạt động có liên quan đến giao tiếp. Để làm tốt được điều này, tôi đã chọn
cử một số học sinh có giọng phát âm tương đối hoặc chuẩn để làm mẫu trước lớp

* Chỉ sự khó khăn, nguy hiểm: chông gai
* Nói đến sự không vững chãi, không chắc chắn: chông chênh

Với những từ nhiều tiếng, từ nhiều nghĩa tôi đã đặt từ đó trong văn cảnh cụ
thể để gợi nghĩa từ hoặc giúp học sinh giải nghĩa từ.
3.1.4 Củng cố, khắc sâu mẹo luật, quy tắc chính tả
Việc xây dựng các quy tắc chính tả, các “mẹo chính tả” giúp học sinh ghi nhớ
một cách khái quát, có hệ thống:
- Thường xuyên nhắc nhở học sinh ghi nhớ quy tắc: chữ ghi âm đầu “k, gh,
ngh” đứng trước các nguyên âm i, e, ê, ia, iê đã được học từ lớp 1.
- Ngoài ra, tôi còn hướng dẫn các em nắm chắc những “mẹo” sau:
+ Phân biệt “tr” hay “ch”:
 Nếu chúng là các từ chỉ đồ vật trong gia đình, tên con vật hoặc
chỉ người trong mối quan hệ họ hàng thì đa số được viết là “ch”.
Ví dụ: cha, chú, cháu, ; chăn, chiếu, chậu, chén, (ngoại lệ: tráp); chồn,
chuột, chó, chuồn chuồn, châu chấu,
 Nếu chúng là từ chỉ vị trí thì ta ghi “tr”:
Ví dụ: trên, trong, trước,
+ Phân biệt “s” hoặc “x”:
 Nếu chúng là từ chỉ tên cây, tên con vật hoặc tên chỉ các hiện
tượng thiên nhiên thì ta ghi “s”:
Ví dụ: sen, sắn, sung, su su, sầu riêng, ; sâu, sẻ, sên, cá sấu, sư tử, (ngoại
lệ: vịt xiêm); (ngôi) sao, (hạt) sương, sông, suối,
 Nếu chúng là tên các thức ăn và đồ dùng liên quan đến nấu
nướng thì đa số ta ghi “x”:
Ví dụ: xôi, xúc xích, xà lách, cái xoong, cái xiên (nướng), (ngoại lệ: siêu
đất)
+ Phân biệt thanh hỏi - ngã thì:
 Phần nhiều các tiếng có phụ âm đầu là “m, n, nh, v, l, d, ng”
thường được viết dấu ngã:


Ví dụ: Học sinh lớp tôi một số em miền Bắc tuy còn phát âm sai giữa cặp
phụ âm l/ n nhưng lại ít khi viết sai, các em thường sai các cặp phụ âm đầu tr/ ch;
s/ x. Vì thế, trong tiết Chính tả ở một vài bài tập tôi đã thay thế các bài tập phân
biệt cặp phụ âm l/ n bằng cặp phụ âm tr/ch; s/x;
- Khi làm bài luyện tập, tôi cũng đã chia nhóm theo phương ngữ để học
sinh thực hành nhằm giúp các em có điều kiện rèn luyện thường xuyên, liên tục.
Vì dạng bài luyện tập thường có phần lựa chọn “a” hay “b” tương ứng với các lỗi
sai của vùng miền; không nhất thiết chỉ lựa chọn một nội dung bài tập, tôi thường
chọn cả hai phần bài cho một lần thực hành:
Ví dụ: Bài Chính tả nghe - viết “Bài tập làm văn” thì ở bài tập 3 có hai
phần:
+ 3a. Điền vào chỗ trống s hay x ?
 Tôi tổ chức chia nhóm đối với những em theo phương ngữ
Bắc bộ cho học sinh thực hành luyện tập.
+ 3b. Đặt trên chữ in đậm dấu hỏi hay dấu ngã ?
 Tôi chia cho nhóm phương ngữ Nam bộ và Trung bộ thực
hành.
b. Để nâng cao kĩ năng viết đúng của học sinh, tôi đã đưa ra những đoạn văn,
khổ thơ trong đó có nhiều từ viết sai chính tả để học sinh tự phát hiện lỗi, tìm hiểu
nguyên nhân sai và có ý thức chữa lại cho đúng (trong thời gian luyện tập hay phụ đạo
học sinh).
Ví dụ: Hãy gạch chân tiếng viết sai và sửa lại cho đúng câu văn sau:
“Nghe kể truyện không hay bằng tự đọc truyện”.
3.2.3 Tự chấm, chữa bài
Trong quá trình viết, tôi thường xuyên nhắc nhở học sinh kiểm tra ngay lại chữ
vừa viết để có thể chỉnh sửa kịp thời. Việc tổ chức soát lỗi cũng được tổ chức linh
động sau khi học sinh viết xong bài viết. Để đỡ mất thời gian và có thể biết được
chất lượng bài viết của đa số học sinh trong mỗi tiết học, tôi đã hướng dẫn các em
cách tự phát hiện lỗi qua bài viết mẫu của bạn trên bảng phụ hoặc xem trực tiếp

Với những học sinh thường viết sai, tôi dành nhiều thời gian để hướng dẫn cho các
em; cùng các em tìm hiểu lỗi sai và gợi ý biện pháp khắc phục giúp các em tự tin hơn
trong quá trình rèn viết đúng; kịp thời khuyến khích, động viên khi các em có những
biểu hiện tiến bộ.
3.3 Kết hợp rèn viết Chính tả ở tất cả các môn học
Viết sai chính tả sẽ làm mất đi ý nghĩa thực sự của câu văn, bài viết. Vì thế,
quá
trình rèn viết đúng chính tả cũng cần được tiến hành triệt để trong tất cả các môn
học:
- Trong môn Tiếng Việt: Để hỗ trợ quá trình rèn viết đúng, ngoài phân môn
Tập
đọc; khi dạy Luyện từ và câu, Tập làm văn, …tôi đã chú ý đến việc sử dụng từ
ngữ của học sinh. Khi dạy Tập làm văn tôi chú ý học sinh cách dùng từ; với
Luyện từ và câu, tôi cho các em đặt các loại câu thật nhiều lần và phát hiện chính
tả sai trong câu; có thể hỏi “nếu như từ này đặt trong văn cảnh này thì nó có ý
nghĩa gì không?”
Ví dụ: + An luôn để giành bánh cho em mình.
+ Cha mẹ là người cho con lương tựa suốt đời.
Những từ các em viết sai trong câu dẫn đến câu văn không còn rõ nghĩa, từ
chỗ hiểu nghĩa, nêu nghĩa của câu thì các em sẽ khắc phục được lỗi chính tả. Việc
làm này được tôi tiến hành một cách kiên trì, thường xuyên để giúp học sinh dần
có ý thức rèn kĩ năng “viết đúng” trong mọi tình huống; góp phần nâng cao hiệu quả
giáo dục- đào tạo, đưa dạy học Chính tả vào đúng mục tiêu, đúng vị trí của nó.
- Ở môn Toán: Trong quá trình trình bày bài giải có lời văn, nếu viết sai lỗi
đề toán sẽ không có nghĩa, gây khó hiểu cho người đọc. Do đó, tôi luôn nhắc nhở
học
sinh chú ý đến câu chữ khi viết; hướng dẫn, yêu cầu các em đọc kĩ lại câu- từ khi
đặt đề toán, viết lời giải,

- Tiết sinh hoạt cuối tuần: Khi sinh hoạt lớp tôi luôn dành một phần thời lượng để tổ

2010
-

2011

26/ 9
2011
-

2012

23/ 8
Đ
ầu
năm
Cu
ối
năm
Đ
ầu
năm
Cu
ối
năm
Đ
ầu
năm
Cu
ối



12/

23

(52,2%)

3
/

23

(13%)
V
ề

dấu thanh
9/

24

(37,5%)

3
/

24

(12,5%)


2. Công tác khác
Trong công tác chuyên môn- tổ khối, qua việc triển khai áp dụng các sáng
kiến kinh nghiệm trong toàn trường, tôi cũng nhận được rất nhiều ý kiến phản hồi
tốt về hiệu quả của việc áp dụng biện pháp khắc phục lỗi âm đầu- dấu thanh cho
học sinh từ các giáo viên chủ nhiệm trong và ngoài khối.
Bên cạnh hiệu quả viết đúng chính tả, vì không còn phải chú ý đến lỗi khi
viết nên chất lượng trong công tác rèn chữ - giữ vở của lớp tôi cũng vì thế mà
ngày một hiệu quả hơn. Trong hội thi Vở sạch - Chữ đẹp của ba năm gần đây học
sinh lớp tôi đều đạt được các kết quả khá tốt, cụ thể:
- Năm học 2009- 2010: đạt 1 giải khuyến khích cấp trường.
- Năm học 2010- 2011: đạt 1 giải nhất cấp trường.
- Năm học 2011- 2012: đạt 1 giải nhất, 1 giải ba, 1 giải khuyến khích cấp
trường; đạt 1 giải ba cấp Huyện.
IV. BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
Để rèn luyện cho học sinh kĩ năng viết đúng chính tả, tôi thấy bản thân cần:
- Nắm chắc quy trình, các bước lên lớp của một tiết dạy Chính tả theo khối
lớp.
- Chú ý đến những phương ngữ vùng miền tạo điều kiện cho quá trình giảng
dạy và rèn luyện. Đặc biệt là bản thân phải luôn tự ý thức phát âm chuẩn.
- Luôn rèn luyện để chữ viết rõ ràng, đều nét, đúng quy cách, tốc độ nhằm
làm gương cho học sinh.
- Cần làm thêm thẻ từ hoặc sưu tầm tranh ảnh, vật thật nhằm tạo nên một tiết
học sinh động, hấp dẫn. Trong mỗi tiết dạy cụ thể phải vận dụng phối kết hợp
nhiều phương pháp vì không phương pháp nào là vạn năng.
- Việc sửa chữa và khắc phục lỗi viết Chính tả là một quá trình lâu dài và bền
bỉ, đòi hỏi mỗi người giáo viên phải có tính kiên trì, nhẫn nại; tránh việc hấp tấp,
nóng vội sẽ không đạt kết quả.

V. TÀI LIỆU THAM KHẢO:
- Phương pháp dạy học Tiếng Việt- Lê Phương Nga, Lê A, Lê Hữu Tỉnh, Đỗ