Thực lục về cuộc đấu tranh
chống ngoại xâm dưới thời
quân Minh cai trị

Năm Tân Mão [1411] Sau khi Trương Phụ rút quân vảo tháng 3/1410, quân Minh tại nước ta bị
tấn công nặng nề, nên vua Thái Tông buộc phải sai Trương Phụ sang tíếp
viện một lần nữa. Tuy nhiên cũng như lần viện binh sang đánh vua Giản
Ðịnh kỳ trước, khi quân chưa sang kịp, nhà Minh dùng kế hoãn binh bằng
cách tiếp Sứ giả của vua Trùng Quang là Hồ Ngạn Thần, và ban chức cho
vua Trùng Quang làm Bố chánh sứ Giao Chỉ : Ngày 26 tháng 12 năm Vĩnh Lạc thứ 8 [20/1/1411]

Đầu đảng giặc là Trần Quí Khoách sai bọn Hồ Ngạn Thần dâng biểu xin
hàng. Thiên tử cho rằng có thể chuyển biến chúng sang con đường thiện
nên chấp thuận, ban chức Bố chánh sứ Giao Chỉ. Lại ban cho Trần
Nguyên Tôn chức Tham chính ; Nguyễn Suý, Hồ Cụ, Đặng Cảnh Dị, Đặng
Dung Đô Chỉ huy ; Phan Quý Hựu Phó sứ ty Án Sát. Sai bọn Hữu Thông
chính Phương Tố Dị mang sắc đến dụ rằng :

“ Bọn các ngươi dâng biểu xin hàng, nay chấp nhận lời xin, mỗi người
được nhận chức quan, nếu quả thành thực thì một phương hưởng phúc,
vĩnh viễn thái bình. Nếu ôm lòng man trá không có lòng thành, đại quân
tiến đánh thì chính các ngươi để hoạ lại cho dân chúng, hối cũng không

đơn vị, dân trở lại với nghề cũ, quan lại quân dân phạm tội chưa bị phát
giác cũng được tha. Ngoài thuế lương thực, các loại thuế vàng, bạc, muối,
sắt, cá, hoa quả được miễn trưng thu trong vòng 3 năm ; vàng, bạc vẫn
cấm không được khai thác ; nội bộ trong dân được phép giao dịch bằng
vàng, bạc, tiền đồng ; nhưng không được đưa ra khỏi lãnh thổ. Những
Thổ quan Giao Chỉ có tài năng rõ ràng về việc cai trị quân dân, hãy tâu lên
cho biết tên để thưởng cờ biển làm bằng. ” (Minh Thực Lục v. 12, tr. 1443-
1444; Thái Tông q. 113, tr.4a)
Tháng 8/1411, liên quân Trương Phụ Mộc Thạnh làm cuộc hành quân lớn
tại vùng hạ lưu sông Mã [Thanh Hoá], lực lượng của vua Trùng Quang bị
thiệt hại nặng :

Ngày 17 tháng 7 năm Vĩnh Lạc thứ 9 [6/8/1411]

Ngày hôm nay quan Tổng binh Giao Chỉ Anh quốc công Trương Phụ, Kiềm
quốc công Mộc Thạnh đánh thắng đảng giặc bọn Nguyễn Suý tại sông
Nguyệt Thường (1). Lúc bấy giờ Thạnh điều quân bộ và quân kỵ, Phụ đốc
suất thuỷ quân cùng tiến. Khi Phụ đến sông Nguyệt Thường, huyện Kết
Duyệt, châu Cửu Chân; giặc chôn cọc gỗ giữa sông dày đến 40 trượng,
hai bên bờ tại cửa sông đặt hàng rào liên hoàn đến 2, 3 dặm ; bên trong
đặt phục binh khoảng hơn 300 chiếc thuyền tại bên phải núi ; bọn đầu sỏ
gồm Hồ Cụ, Đặng Cảnh Dị, Đặng Dung mang quân đến cự.
Bèn điều Đô đốc Đồng tri Chu Quảng, Đô đốc Chỉ huy Trương Thắng, Du
Quảng sử dụng thuyền chèo ; quan quân nhổ cọc mà tiến. Phụ suất Đô chỉ
huy Phương Chính dùng quân bộ đánh phục binh, phá hàng rào gỗ, truy
kích đến bờ sông, thuỷ lục cùng tiến công, giặc đại bại. Bọn Nguyễn Suý
chạy trốn, bắt sống bọn Kim ngô tướng quân nguỵ quản lĩnh quân Dực hổ
Đặng Tông Mục, nguỵ Ninh vệ Tướng quân Lê Đức Phấn, nguỵ Vũ vệ
Tướng quân quản lãnh Hùng biên quân Nguyễn Trung, nguỵ Uy vệ Tướng
quân Nguyễn Hiên; chém trên 400 tên giặc, số chết trôi không kể xiết ; tịch